94 shlokas
- 1
व्यास उवाच
दशाहं प्राहुराशौचं सपिण्डेषु विपश्चितः
मृतेषु वाथ जातेषु ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः
vyāsa uvāca
daśāhaṃ prāhurāśaucaṃ sapiṇḍeṣu vipaścitaḥ
mṛteṣu vātha jāteṣu brāhmaṇānāṃ dvijottamāḥ
- 2
नित्यानि चैव कर्माणि काम्यानि च विशेषतः
न कुर्याद्विहितं किंचित्स्वाध्यायं मनसापि च
nityāni caiva karmāṇi kāmyāni ca viśeṣataḥ
na kuryādvihitaṃ kiṃcitsvādhyāyaṃ manasāpi ca
- 3
शुचीन् अक्रोधनान्भूम्यान्शालाग्नौ भावयेद्द्विजान्
शुष्कान्नेन फलैर्वापि वैतानं जुहुयात्तथा
śucīn akrodhanānbhūmyānśālāgnau bhāvayeddvijān
śuṣkānnena phalairvāpi vaitānaṃ juhuyāttathā
- 4
न स्पृशेयुरिमानन्ये न च तेभ्यः समाहरेत्
चतुर्थे पञ्चमे वाह्नि संस्पर्शः कथितो बुधैः
na spṛśeyurimānanye na ca tebhyaḥ samāharet
caturthe pañcame vāhni saṃsparśaḥ kathito budhaiḥ
- 5
सूतके तु सपिण्डानां संस्पर्शो न प्रदुष्यति
सूतकं सूतिकां चैव वर्जयित्वा नृणां पुनः
sūtake tu sapiṇḍānāṃ saṃsparśo na praduṣyati
sūtakaṃ sūtikāṃ caiva varjayitvā nṛṇāṃ punaḥ
- 6
अधीयानस्तथा यज्वा वेदविच्च पिता भवेत्
संस्पृश्याः सर्व एवैते स्नानान्माता दशाहतः
adhīyānastathā yajvā vedavicca pitā bhavet
saṃspṛśyāḥ sarva evaite snānānmātā daśāhataḥ
- 7
दशाहं निर्गुणे प्रोक्तमशौचं चातिनिर्गुणे
एकद्वित्रिगुणैर्युक्तं चतुस्त्र्येकदिनैः शुचिः
daśāhaṃ nirguṇe proktamaśaucaṃ cātinirguṇe
ekadvitriguṇairyuktaṃ catustryekadinaiḥ śuciḥ
- 8
दशाहात्तु परं सम्यगधीयीत जुहोति च
चतुर्थे तस्य संस्पर्शं मनुराह प्रजापतिः
daśāhāttu paraṃ samyagadhīyīta juhoti ca
caturthe tasya saṃsparśaṃ manurāha prajāpatiḥ
- 9
क्रियाहीनस्य मूर्खस्य महारोगिण एव च
यथेष्टाचरणस्याहुर्मरणान्तम् अशौचकम्
kriyāhīnasya mūrkhasya mahārogiṇa eva ca
yatheṣṭācaraṇasyāhurmaraṇāntam aśaucakam
- 10
त्रिरात्रं दशरात्रं वा ब्राह्मणानामशौचकम्
प्राक्संस्कारात्त्रिरात्रं स्यात्तस्मादूर्ध्वं दशाहकम्
trirātraṃ daśarātraṃ vā brāhmaṇānāmaśaucakam
prāksaṃskārāttrirātraṃ syāttasmādūrdhvaṃ daśāhakam
- 11
ऊनद्विवार्षिके प्रेते मातापित्रोस्तदिष्यते
त्रिरात्रेण शुचिस्त्वन्यो यदि ह्यत्यन्तनिर्गुणः
ūnadvivārṣike prete mātāpitrostadiṣyate
trirātreṇa śucistvanyo yadi hyatyantanirguṇaḥ
- 12
अदन्तजातमरणे पित्रोरेकाहमिष्यते
जातदन्ते त्रिरात्रं स्याद्यदि स्यातां तु निर्गुणौ
adantajātamaraṇe pitrorekāhamiṣyate
jātadante trirātraṃ syādyadi syātāṃ tu nirguṇau
- 13
आ दन्तजननात्सद्य आ चौलाद् एकरात्रकम्
त्रिरात्रम् औपनयनात्सपिण्डानामुदाहृतम्
ā dantajananātsadya ā caulād ekarātrakam
trirātram aupanayanātsapiṇḍānāmudāhṛtam
- 14
जातमात्रस्य बालस्य यदि स्यान्मरणं पितुः
मातुश्च सूतकं तत्स्यात्पिता स्यात्स्पृश्य एव च
jātamātrasya bālasya yadi syānmaraṇaṃ pituḥ
mātuśca sūtakaṃ tatsyātpitā syātspṛśya eva ca
- 15
सद्यः शौचं सपिण्डानां कर्तव्यं सोदरस्य च
ऊर्ध्वं दशाहाद् एकाहं सोदरो यदि निर्गुणः
sadyaḥ śaucaṃ sapiṇḍānāṃ kartavyaṃ sodarasya ca
ūrdhvaṃ daśāhād ekāhaṃ sodaro yadi nirguṇaḥ
- 16
अथोर्ध्वं दन्तजननात्सपिण्डानामशौचकम्
एकरात्रं निर्गुणानां चैलादूर्ध्वं त्रिरात्रकम्
athordhvaṃ dantajananātsapiṇḍānāmaśaucakam
ekarātraṃ nirguṇānāṃ cailādūrdhvaṃ trirātrakam
- 17
अदन्तजातमरणं सम्भवेद्यदि सत्तमाः
एकरात्रं सपिण्डानां यदि ते ऽत्यन्तनिर्गुणाः
adantajātamaraṇaṃ sambhavedyadi sattamāḥ
ekarātraṃ sapiṇḍānāṃ yadi te 'tyantanirguṇāḥ
- 18
व्रतादेशात्सपिण्डानामर्वाक्स्नानं विधीयते
सर्वेषामेव गुणिनामूर्ध्वं तु विषमं पुनः
vratādeśātsapiṇḍānāmarvāksnānaṃ vidhīyate
sarveṣāmeva guṇināmūrdhvaṃ tu viṣamaṃ punaḥ
- 19
अर्वाक्षण्मासतः स्त्रीणां यदि स्याद्गर्भसंस्रवः
तदा माससमैस्तासामशौचं दिवसैः स्मृतम्
arvākṣaṇmāsataḥ strīṇāṃ yadi syādgarbhasaṃsravaḥ
tadā māsasamaistāsāmaśaucaṃ divasaiḥ smṛtam
- 20
तत ऊर्ध्वं तु पतने स्त्रीणां द्वादशरात्रिकम्
सद्यः शौचं सपिण्डानां गर्भस्रावाच्च वा ततः
tata ūrdhvaṃ tu patane strīṇāṃ dvādaśarātrikam
sadyaḥ śaucaṃ sapiṇḍānāṃ garbhasrāvācca vā tataḥ
- 21
गर्भच्युताव् अहोरात्रं सपिण्डे ऽत्यन्तनिर्गुणे
यथेष्टाचरणे ज्ञातौ त्रिरात्रमिति निश्चयः
garbhacyutāv ahorātraṃ sapiṇḍe 'tyantanirguṇe
yatheṣṭācaraṇe jñātau trirātramiti niścayaḥ
- 22
यदि स्यात्सूतके सूतिर्मरणे वा मृतिर्भवेत्
शेषेणैव भवेच्छुद्धिरहः शेषे त्रिरात्रकम्
yadi syātsūtake sūtirmaraṇe vā mṛtirbhavet
śeṣeṇaiva bhavecchuddhirahaḥ śeṣe trirātrakam
- 23
मरणोत्पत्तियोगे तु मरणाच्छुद्धिरिष्यते
अघवृद्धिमद् आशौचम् ऊर्ध्वं चेत्तेन शुध्यति
maraṇotpattiyoge tu maraṇācchuddhiriṣyate
aghavṛddhimad āśaucam ūrdhvaṃ cettena śudhyati
- 24
अथ चेत्पञ्चमीरात्रिमतीत्य परतो भवेत्
अघवृद्धिमदाशौचं तदा पूर्वेण शुध्यति
atha cetpañcamīrātrimatītya parato bhavet
aghavṛddhimadāśaucaṃ tadā pūrveṇa śudhyati
- 25
देशान्तरगतं श्रुत्वा सूतकं शावमेव तु
तावदप्रयतो मर्त्यो यावच्छेषः समाप्यते
deśāntaragataṃ śrutvā sūtakaṃ śāvameva tu
tāvadaprayato martyo yāvaccheṣaḥ samāpyate
- 26
अतीते सूतके प्रोक्तं सपिण्डानां त्रिरात्रकम्
तथैव मरणे स्नानमूर्ध्वं संवत्सराद्यदि
atīte sūtake proktaṃ sapiṇḍānāṃ trirātrakam
tathaiva maraṇe snānamūrdhvaṃ saṃvatsarādyadi
- 27
वेदान्तविच्चाधीयानो यो ऽग्निमान्वृत्तिकर्षितः
सद्यः शौचं भवेत्तस्य सर्वावस्थासु सर्वदा
vedāntaviccādhīyāno yo 'gnimānvṛttikarṣitaḥ
sadyaḥ śaucaṃ bhavettasya sarvāvasthāsu sarvadā
- 28
स्त्रीणामसंस्कृतानां तु प्रदानात्पूर्वतः सदा
सपिण्डानां त्रिरात्रं स्यात्संस्कारे भर्तुरेव हि
strīṇāmasaṃskṛtānāṃ tu pradānātpūrvataḥ sadā
sapiṇḍānāṃ trirātraṃ syātsaṃskāre bhartureva hi
- 29
अहस्त्व् अदत्तकन्यानाम् अशौचं मरणे स्मृतम्
ऊनद्विवर्षान्मरणे सद्यः शौचमुदाहृतम्
ahastv adattakanyānām aśaucaṃ maraṇe smṛtam
ūnadvivarṣānmaraṇe sadyaḥ śaucamudāhṛtam
- 30
आ दन्तात्सोदरे सद्य आ चौलाद् एकरात्रकम्
आ प्रदानात्त्रिरात्रं स्याद्दशरात्रमतः परम्
ā dantātsodare sadya ā caulād ekarātrakam
ā pradānāttrirātraṃ syāddaśarātramataḥ param

