80 shlokas
- 1
व्यास उवाच
अथातः सम्प्रवक्ष्यामि दानधर्ममनुत्तमम्
ब्रह्मणाभिहितं पूर्वमृषीणां ब्रह्मवादिनाम्
vyāsa uvāca
athātaḥ sampravakṣyāmi dānadharmamanuttamam
brahmaṇābhihitaṃ pūrvamṛṣīṇāṃ brahmavādinām
- 2
अर्थानामुदिते पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम्
दानमित्यभिनिर्दिष्टं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
arthānāmudite pātre śraddhayā pratipādanam
dānamityabhinirdiṣṭaṃ bhuktimuktiphalapradam
- 3
यद्ददाति विशिष्टेभ्यः श्रद्धया परया युतः
तद्वै वित्तमहं मन्ये शेषं कस्यापि रक्षति
yaddadāti viśiṣṭebhyaḥ śraddhayā parayā yutaḥ
tadvai vittamahaṃ manye śeṣaṃ kasyāpi rakṣati
- 4
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं दानमुच्यते
चतुर्थं विमलं प्रोक्तं सर्वदानोत्तमोत्तमम्
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ trividhaṃ dānamucyate
caturthaṃ vimalaṃ proktaṃ sarvadānottamottamam
- 5
अहन्यहनि यत्किंचिद्दीयते ऽनुपकारिणे
अनुद्दिश्य फलं तस्माद्ब्राह्मणाय तु नित्यकम्
ahanyahani yatkiṃciddīyate 'nupakāriṇe
anuddiśya phalaṃ tasmādbrāhmaṇāya tu nityakam
- 6
यत्तु पापोपशान्त्यर्थं दीयते विदुषां करे
नैमित्तिकं तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुष्ठितम्
yattu pāpopaśāntyarthaṃ dīyate viduṣāṃ kare
naimittikaṃ taduddiṣṭaṃ dānaṃ sadbhiranuṣṭhitam
- 7
अपत्यविजयैश्वर्यस्वर्गार्थं यत्प्रदीयते
दानं तत्काम्यम् आख्यातम् ऋषिभिर्धर्मचिन्तकैः
apatyavijayaiśvaryasvargārthaṃ yatpradīyate
dānaṃ tatkāmyam ākhyātam ṛṣibhirdharmacintakaiḥ
- 8
यदीश्वरप्रीणनार्थं ब्रह्मवित्सु प्रदीयते
चेतसा धर्मयुक्तेन दानं तद्विमलं शिवम्
yadīśvaraprīṇanārthaṃ brahmavitsu pradīyate
cetasā dharmayuktena dānaṃ tadvimalaṃ śivam
- 9
दानधर्मं निषेवेत पात्रमासाद्य शक्तितः
उत्पत्स्यते हि तत्पात्रं यत्तारयति सर्वतः
dānadharmaṃ niṣeveta pātramāsādya śaktitaḥ
utpatsyate hi tatpātraṃ yattārayati sarvataḥ
- 10
कुटुम्बभक्तवसनाद्देयं यदतिरिच्यते
अन्यथा दीयते यद्धि न तद्दानं फलप्रदम्
kuṭumbabhaktavasanāddeyaṃ yadatiricyate
anyathā dīyate yaddhi na taddānaṃ phalapradam
- 11
श्रोत्रियाय कुलीनाय विनीताय तपस्विने
वृत्तस्थाय दरिद्राय प्रदेयं भक्तिपूर्वकम्
śrotriyāya kulīnāya vinītāya tapasvine
vṛttasthāya daridrāya pradeyaṃ bhaktipūrvakam
- 12
यस्तु दद्यान्महीं भक्त्या ब्राह्मणायाहिताग्नये
स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति
yastu dadyānmahīṃ bhaktyā brāhmaṇāyāhitāgnaye
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocati
- 13
इक्षुभिः संततां भूमिं यवगोधूमशालिनीम्
ददाति वेदविदुषे यः स भूयो न जायते
ikṣubhiḥ saṃtatāṃ bhūmiṃ yavagodhūmaśālinīm
dadāti vedaviduṣe yaḥ sa bhūyo na jāyate
- 14
गोचर्ममात्रामपि वा यो भूमिं सम्प्रयच्छति
ब्राह्मणाय दरिद्राय सर्वपापैः प्रमुच्यते
gocarmamātrāmapi vā yo bhūmiṃ samprayacchati
brāhmaṇāya daridrāya sarvapāpaiḥ pramucyate
- 15
भूमिदानात्परं दानं विद्यते नेह किंचन
अन्नदानं तेन तुल्यं विद्यादानं ततो ऽधिकम्
bhūmidānātparaṃ dānaṃ vidyate neha kiṃcana
annadānaṃ tena tulyaṃ vidyādānaṃ tato 'dhikam
- 16
यो ब्राह्मणाय शान्ताय शुचये धर्मशालिने
ददाति विद्यां विधिना ब्रह्मलोके महीयते
yo brāhmaṇāya śāntāya śucaye dharmaśāline
dadāti vidyāṃ vidhinā brahmaloke mahīyate
- 17
दद्यादहरहस्त्वन्नं श्रद्धया ब्रह्मचारिणे
सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मणः स्थानमाप्नुयात्
dadyādaharahastvannaṃ śraddhayā brahmacāriṇe
sarvapāpavinirmukto brahmaṇaḥ sthānamāpnuyāt
- 18
गृहस्थायान्नदानेन फलं प्राप्नोति मानवः
आममेवास्य दातव्यं दत्त्वाप्नोति परां गतिम्
gṛhasthāyānnadānena phalaṃ prāpnoti mānavaḥ
āmamevāsya dātavyaṃ dattvāpnoti parāṃ gatim
- 19
वैशाख्यां पौर्णमास्यां तु ब्राह्मणान्सप्त पञ्च वा
उपोष्य विधिना शान्तः शुचिः प्रयतमानसः
vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ tu brāhmaṇānsapta pañca vā
upoṣya vidhinā śāntaḥ śuciḥ prayatamānasaḥ
- 20
पूजयित्वा तिलैः कृष्णैर्मधुना न विशेषतः
गन्धादिभिः समभ्यर्च्य वाचयेद्वा स्वयं वदेत्
pūjayitvā tilaiḥ kṛṣṇairmadhunā na viśeṣataḥ
gandhādibhiḥ samabhyarcya vācayedvā svayaṃ vadet
- 21
प्रीयतां धर्मराजेति यद्वा मनसि वर्तते
यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति
prīyatāṃ dharmarājeti yadvā manasi vartate
yāvajjīvakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati
- 22
कृष्णाजिने तिलान्कृत्त्वा हिरण्यं मधुसर्पिषी
ददाति यस्तु विप्राय सर्वं तरति दुष्कृतम्
kṛṣṇājine tilānkṛttvā hiraṇyaṃ madhusarpiṣī
dadāti yastu viprāya sarvaṃ tarati duṣkṛtam
- 23
कृतान्नम् उदकुम्भं च वैशाख्यां च विशेषतः
निर्दिश्य धर्मराजाय विप्रेभ्यो मुच्यते भयात्
kṛtānnam udakumbhaṃ ca vaiśākhyāṃ ca viśeṣataḥ
nirdiśya dharmarājāya viprebhyo mucyate bhayāt
- 24
सुवर्णतिलयुक्तैस्तु ब्राह्मणान्सप्त पञ्च वा
तर्पयेदुदपात्रैस्तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति
suvarṇatilayuktaistu brāhmaṇānsapta pañca vā
tarpayedudapātraistu brahmahatyāṃ vyapohati
- 25
माघमासे तु विप्रस्तु द्वादश्यां समुपोषितः
शुक्लाम्बरधरः कृष्णैस्तिलैर्हुत्वा हुताशनम्
māghamāse tu viprastu dvādaśyāṃ samupoṣitaḥ
śuklāmbaradharaḥ kṛṣṇaistilairhutvā hutāśanam
- 26
प्रदद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तु तिलानेव समाहितः
जन्मप्रभृति यत्पापं सर्वं तरति वै द्विजः
pradadyādbrāhmaṇebhyastu tilāneva samāhitaḥ
janmaprabhṛti yatpāpaṃ sarvaṃ tarati vai dvijaḥ
- 27
अमावस्यामनुप्राप्य ब्राह्मणाय तपस्विने
यत्किंचिद्देवदेवेशं दद्याच्चोद्दिश्य शङ्करम्
amāvasyāmanuprāpya brāhmaṇāya tapasvine
yatkiṃciddevadeveśaṃ dadyāccoddiśya śaṅkaram
- 28
प्रीयतामीश्वरः सोमो महादेवः सनातनः
सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति
prīyatāmīśvaraḥ somo mahādevaḥ sanātanaḥ
saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati
- 29
यस्तु कृष्णचतुर्दश्यां स्नात्वा देवं पिनाकिनम्
आराधयेद्द्विजमुखे न तस्यास्ति पुनर्भवः
yastu kṛṣṇacaturdaśyāṃ snātvā devaṃ pinākinam
ārādhayeddvijamukhe na tasyāsti punarbhavaḥ
- 30
कृष्णाष्टम्यां विशेषेण धार्मिकाय द्विजातये
स्नात्वाभ्यर्च्य यथान्यायं पादप्रक्षालनादिभिः
kṛṣṇāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa dhārmikāya dvijātaye
snātvābhyarcya yathānyāyaṃ pādaprakṣālanādibhiḥ

