122 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां महामुने
तदाचक्ष्वाखिलं कर्म येन मुच्येत बन्धनात्
ṛṣaya ūcuḥ
ahanyahani kartavyaṃ brāhmaṇānāṃ mahāmune
tadācakṣvākhilaṃ karma yena mucyeta bandhanāt
- 2
व्यास उवाच
वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं गदतो मम
अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां क्रमाद्विधिम्
vyāsa uvāca
vakṣye samāhitā yūyaṃ śṛṇudhvaṃ gadato mama
ahanyahani kartavyaṃ brāhmaṇānāṃ kramādvidhim
- 3
ब्राह्मे मुहूर्ते तूत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्
कायक्लेशं तदुद्भूतं ध्यायीत मनसेश्वरम्
brāhme muhūrte tūtthāya dharmamarthaṃ ca cintayet
kāyakleśaṃ tadudbhūtaṃ dhyāyīta manaseśvaram
- 4
उषःकाले ऽथ सम्प्राप्ते कृत्वा चावश्यकं बुधः
स्नायान्नदीषु शुद्धासु शौचं कृत्वा यथाविधि
uṣaḥkāle 'tha samprāpte kṛtvā cāvaśyakaṃ budhaḥ
snāyānnadīṣu śuddhāsu śaucaṃ kṛtvā yathāvidhi
- 5
प्रातःस्नानेन पूयन्ते ये ऽपि पापकृतो जनाः
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रातःस्नानं समाचरेत्
prātaḥsnānena pūyante ye 'pi pāpakṛto janāḥ
tasmātsarvaprayatnena prātaḥsnānaṃ samācaret
- 6
प्रातःस्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं शुभम्
ऋषीणामृषिता नित्यं प्रातःस्नानान्न संशयः
prātaḥsnānaṃ praśaṃsanti dṛṣṭādṛṣṭakaraṃ śubham
ṛṣīṇāmṛṣitā nityaṃ prātaḥsnānānna saṃśayaḥ
- 7
मुखे सुप्तस्य सततं लाला याः संस्रवन्ति हि
ततो नैवाचरेत्कर्म अकृत्वा स्नानमादितः
mukhe suptasya satataṃ lālā yāḥ saṃsravanti hi
tato naivācaretkarma akṛtvā snānamāditaḥ
- 8
अलक्ष्मीः कालकर्णश्च दुःस्वप्नं दुर्विचिन्तितम्
प्रातःस्नानेन पापानि पूयन्ते नात्र संशयः
alakṣmīḥ kālakarṇaśca duḥsvapnaṃ durvicintitam
prātaḥsnānena pāpāni pūyante nātra saṃśayaḥ
- 9
न च स्नानं विना पुंसां पावनं कर्म सुस्मृतम्
होमे जप्ये विशेषेण तस्मात्स्नानं समाचरेत्
na ca snānaṃ vinā puṃsāṃ pāvanaṃ karma susmṛtam
home japye viśeṣeṇa tasmātsnānaṃ samācaret
- 10
अशक्तावशिरस्कं वा स्नानमस्य विधीयते
आर्द्रेण वाससा वाथ मार्जनं कापिलं स्मृतम्
aśaktāvaśiraskaṃ vā snānamasya vidhīyate
ārdreṇa vāsasā vātha mārjanaṃ kāpilaṃ smṛtam
- 11
असामर्थ्ये समुत्पन्ने स्नानमेवं समाचरेत्
ब्राह्मादीनि यथाशक्तौ स्नानान्याहुर्मनीषिणः
asāmarthye samutpanne snānamevaṃ samācaret
brāhmādīni yathāśaktau snānānyāhurmanīṣiṇaḥ
- 12
ब्राह्ममाग्नेयमुद्दिष्टं वायव्यं दिव्यमेव च
वारुणं यौगिकं तद्वत्षोढा स्नानं प्रकीर्तितम्
brāhmamāgneyamuddiṣṭaṃ vāyavyaṃ divyameva ca
vāruṇaṃ yaugikaṃ tadvatṣoḍhā snānaṃ prakīrtitam
- 13
ब्राह्मं तु मार्जनं मन्त्रैः कुशैः सोदकबिन्दुभिः
आग्नेयं भस्मना पादमस्तकाद्देहधूलनम्
brāhmaṃ tu mārjanaṃ mantraiḥ kuśaiḥ sodakabindubhiḥ
āgneyaṃ bhasmanā pādamastakāddehadhūlanam
- 14
गवां हि रजसा प्रोक्तं वायव्यं स्नानमुत्तमम्
यत्तु सातपवर्षेण स्नानं तद्दिव्यमुच्यते
gavāṃ hi rajasā proktaṃ vāyavyaṃ snānamuttamam
yattu sātapavarṣeṇa snānaṃ taddivyamucyate
- 15
वारुणं चावगाहस्तु मानसं त्वात्मवेदनम्
यौगिकं स्नानमाख्यातं योगो विष्णुविचिन्तनम्
vāruṇaṃ cāvagāhastu mānasaṃ tvātmavedanam
yaugikaṃ snānamākhyātaṃ yogo viṣṇuvicintanam
- 16
आत्मतीर्थमिति ख्यातं सेवितं ब्रह्मवादिभिः
मनःशुचिकरं पुंसां नित्यं तत्स्नानमाचरेत्
ātmatīrthamiti khyātaṃ sevitaṃ brahmavādibhiḥ
manaḥśucikaraṃ puṃsāṃ nityaṃ tatsnānamācaret
- 17
शक्तश्चेद्वारुणं विद्वान्प्राजापत्यं तथैव च
प्रक्षाल्य दन्तकाष्ठं वै भक्षयित्वा विधानतः
śaktaścedvāruṇaṃ vidvānprājāpatyaṃ tathaiva ca
prakṣālya dantakāṣṭhaṃ vai bhakṣayitvā vidhānataḥ
- 18
आचम्य प्रयतो नित्यं स्नानं प्रातः समाचरेत्
मध्याङ्गुलिसमस्थौल्यं द्वादशाङ्गुलसंमितम्
ācamya prayato nityaṃ snānaṃ prātaḥ samācaret
madhyāṅgulisamasthaulyaṃ dvādaśāṅgulasaṃmitam
- 19
सत्वचं दन्तकाष्ठं स्यात्तदग्रेण तु धावयेत्
क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मालतीसंभवं शुभम्
अपामार्गं च बिल्वं च करवीरं विशेषतः
satvacaṃ dantakāṣṭhaṃ syāttadagreṇa tu dhāvayet
kṣīravṛkṣasamudbhūtaṃ mālatīsaṃbhavaṃ śubham
apāmārgaṃ ca bilvaṃ ca karavīraṃ viśeṣataḥ
- 20
वर्जयित्वा निन्दितानि गृहीत्वैकं यथोदितम्
परिहृत्य दिनं पापं भक्षयेद्वै विधानवित्
varjayitvā ninditāni gṛhītvaikaṃ yathoditam
parihṛtya dinaṃ pāpaṃ bhakṣayedvai vidhānavit
- 21
नोत्पाटयेद्दन्तकाष्ठं नाङ्गुल्या धावयेत्क्वचित्
प्रक्षाल्य भङ्क्त्वा तज्जह्याच्छुचौ देशे समाहितः
notpāṭayeddantakāṣṭhaṃ nāṅgulyā dhāvayetkvacit
prakṣālya bhaṅktvā tajjahyācchucau deśe samāhitaḥ
- 22
स्नात्वा संतर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा
आचम्य मन्त्रवन्नित्यं पुनराचम्य वाग्यतः
snātvā saṃtarpayeddevānṛṣīnpitṛgaṇāṃstathā
ācamya mantravannityaṃ punarācamya vāgyataḥ
- 23
संमार्ज्य मन्त्रैरात्मानं कुशैः सोदकबिन्दुभिः
आपो हि ष्ठा व्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः
saṃmārjya mantrairātmānaṃ kuśaiḥ sodakabindubhiḥ
āpo hi ṣṭhā vyāhṛtibhiḥ sāvitryā vāruṇaiḥ śubhaiḥ
- 24
ओङ्कारव्याहृतियुतां गायत्रीं वेदमातरम्
जप्त्वा जलाञ्जलिं दद्याद्भास्करं प्रति तन्मनाः
oṅkāravyāhṛtiyutāṃ gāyatrīṃ vedamātaram
japtvā jalāñjaliṃ dadyādbhāskaraṃ prati tanmanāḥ
- 25
प्राक्कूलेषु समासीनो दर्भेषु सुसमाहितः
प्राणायामत्रयं कृत्वा ध्यायेत्संध्यामिति श्रुतिः
prākkūleṣu samāsīno darbheṣu susamāhitaḥ
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā dhyāyetsaṃdhyāmiti śrutiḥ
- 26
या संध्या सा जगत्सूतिर्मायातीता हि निष्कला
ऐश्वरी तु परा शक्तिस्तत्त्वत्रयसमुद्भवा
yā saṃdhyā sā jagatsūtirmāyātītā hi niṣkalā
aiśvarī tu parā śaktistattvatrayasamudbhavā
- 27
ध्यात्वार्कमण्डलगतां सावित्रीं वै जपन्बुधः
प्राङ्मुखः सततं विप्रः संध्योपासनमाचरेत्
dhyātvārkamaṇḍalagatāṃ sāvitrīṃ vai japanbudhaḥ
prāṅmukhaḥ satataṃ vipraḥ saṃdhyopāsanamācaret
- 28
संध्याहीनो ऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु
यदन्यत्कुरुते किंचिन्न तस्य फलमाप्नुयात्
saṃdhyāhīno 'śucirnityamanarhaḥ sarvakarmasu
yadanyatkurute kiṃcinna tasya phalamāpnuyāt
- 29
अनन्यचेतसः शान्ता ब्राह्मणा वेदपारगाः
उपास्य विधिवत्संध्यां प्राप्ताः पूर्वं परां गतिम्
ananyacetasaḥ śāntā brāhmaṇā vedapāragāḥ
upāsya vidhivatsaṃdhyāṃ prāptāḥ pūrvaṃ parāṃ gatim
- 30
यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्मकार्ये द्विजोत्तमः
विहाय संध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम्
yo 'nyatra kurute yatnaṃ dharmakārye dvijottamaḥ
vihāya saṃdhyāpraṇatiṃ sa yāti narakāyutam

