54 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
भवता कथितः सम्यक्सर्गः स्वायंभुवस्ततः
ब्रह्माण्डस्यास्य विस्तारो मन्वन्तरविनिश्चयः
ṛṣaya ūcuḥ
bhavatā kathitaḥ samyaksargaḥ svāyaṃbhuvastataḥ
brahmāṇḍasyāsya vistāro manvantaraviniścayaḥ
- 2
तत्रेश्वरेश्वरो देवो वर्णिभिर्धर्मतत्परैः
ज्ञानयोगरतैर्नित्यम् आराध्यः कथितस्त्वया
tatreśvareśvaro devo varṇibhirdharmatatparaiḥ
jñānayogaratairnityam ārādhyaḥ kathitastvayā
- 3
तद्वदाशेषसंसारदुःखनाशम् अनुत्तमम्
ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं येन पश्येम तत्परम्
tadvadāśeṣasaṃsāraduḥkhanāśam anuttamam
jñānaṃ brahmaikaviṣayaṃ yena paśyema tatparam
- 4
त्वं हि नारायणात्साक्षात्कृष्णद्वैपायनात्प्रभो
अवाप्ताखिलविज्ञानस्तत्त्वां पृच्छामहे पुनः
tvaṃ hi nārāyaṇātsākṣātkṛṣṇadvaipāyanātprabho
avāptākhilavijñānastattvāṃ pṛcchāmahe punaḥ
- 5
श्रुत्वा मुनीनां तद्वाक्यं कृष्णद्वैपायनं प्रभुम्
सूतः पौराणिकः स्मृत्वा भाषितुं ह्युपचक्रमे
śrutvā munīnāṃ tadvākyaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ prabhum
sūtaḥ paurāṇikaḥ smṛtvā bhāṣituṃ hyupacakrame
- 6
अथास्मिन्नन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम्
आजगाम मुनिश्रेष्ठा यत्र सत्रं समासते
athāsminnantare vyāsaḥ kṛṣṇadvaipāyanaḥ svayam
ājagāma muniśreṣṭhā yatra satraṃ samāsate
- 7
तं दृष्ट्वा वेदविद्वांसं कालमेघसमद्युतिम्
व्यासं कमलपत्राक्षं प्रणेमुर्द्विजपुङ्गवाः
taṃ dṛṣṭvā vedavidvāṃsaṃ kālameghasamadyutim
vyāsaṃ kamalapatrākṣaṃ praṇemurdvijapuṅgavāḥ
- 8
पपात दण्डवद्भूमौ दृष्ट्वासौ रोमहर्षणः
प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं प्राञ्जलिः पार्श्वगो ऽभवत्
papāta daṇḍavadbhūmau dṛṣṭvāsau romaharṣaṇaḥ
pradakṣiṇīkṛtya guruṃ prāñjaliḥ pārśvago 'bhavat
- 9
पृष्टास्ते ऽनामयं विप्राः शौनकाद्या महामुनिम्
समाश्वास्यासनं तस्मै तद्योग्यं समकल्पयन्
pṛṣṭāste 'nāmayaṃ viprāḥ śaunakādyā mahāmunim
samāśvāsyāsanaṃ tasmai tadyogyaṃ samakalpayan
- 10
अथैतानब्रवीद्वाक्यं पराशरसुतः प्रभुः
कच्चिन्न तपसो हानिः स्वाध्यायस्य श्रुतस्य च
athaitānabravīdvākyaṃ parāśarasutaḥ prabhuḥ
kaccinna tapaso hāniḥ svādhyāyasya śrutasya ca
- 11
ततः स सूतः स्वगुरुं प्रणम्याह महामुनिम्
ज्ञानं तद्ब्रह्मविषयं मुनीनां वक्तुमर्हसि
tataḥ sa sūtaḥ svaguruṃ praṇamyāha mahāmunim
jñānaṃ tadbrahmaviṣayaṃ munīnāṃ vaktumarhasi
- 12
इमे हि मुनयः शान्तास्तापसा धर्मतत्पराः
शुश्रूषा जायते चैषां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः
ime hi munayaḥ śāntāstāpasā dharmatatparāḥ
śuśrūṣā jāyate caiṣāṃ vaktumarhasi tattvataḥ
- 13
ज्ञानं विमुक्तिदं दिव्यं यन्मे साक्षात्त्वयोदितम्
मुनीनां व्याहृतं पूर्वं विष्णुना कूर्मरूपिणा
jñānaṃ vimuktidaṃ divyaṃ yanme sākṣāttvayoditam
munīnāṃ vyāhṛtaṃ pūrvaṃ viṣṇunā kūrmarūpiṇā
- 14
श्रुत्वा सूतस्य वचनं मुनिः सत्यवतीसुतः
प्रणम्य शिरसा रुद्रं वचः प्राह सुखावहम्
śrutvā sūtasya vacanaṃ muniḥ satyavatīsutaḥ
praṇamya śirasā rudraṃ vacaḥ prāha sukhāvaham
- 15
व्यास उवाच
वक्ष्ये देवो महादेवः पृष्टो योगीश्वरैः पुरा
सनत्कुमारप्रमुखैः स्वयं यत्समभाषत
vyāsa uvāca
vakṣye devo mahādevaḥ pṛṣṭo yogīśvaraiḥ purā
sanatkumārapramukhaiḥ svayaṃ yatsamabhāṣata
- 16
सनत्कुमारः सनकस्तथैव च सनन्दनः
अङ्गिरा रुद्रसहितो भृगुः परमधर्मवित्
sanatkumāraḥ sanakastathaiva ca sanandanaḥ
aṅgirā rudrasahito bhṛguḥ paramadharmavit
- 17
कणादः कपिलो योगी वामदेवो महामुनिः
शुक्रो वसिष्ठो भगवान्सर्वे संयतमानसाः
kaṇādaḥ kapilo yogī vāmadevo mahāmuniḥ
śukro vasiṣṭho bhagavānsarve saṃyatamānasāḥ
- 18
परस्परं विचार्यैते संशयाविष्टचेतसः
तप्तवन्तस्तपो घोरं पुण्ये बदरिकाश्रमे
parasparaṃ vicāryaite saṃśayāviṣṭacetasaḥ
taptavantastapo ghoraṃ puṇye badarikāśrame
- 19
अपश्यंस्ते महायोगमृषिं धर्मसुतं शुचिम्
नारायणम् अनाद्यन्तं नरेण सहितं तदा
apaśyaṃste mahāyogamṛṣiṃ dharmasutaṃ śucim
nārāyaṇam anādyantaṃ nareṇa sahitaṃ tadā
- 20
संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः सर्वे वेदसमुद्भवैः
प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनो योगवित्तमम्
saṃstūya vividhaiḥ stotraiḥ sarve vedasamudbhavaiḥ
praṇemurbhaktisaṃyuktā yogino yogavittamam
- 21
विज्ञाय वाञ्छितं तेषां भगवानपि सर्ववित्
प्राह गम्भीरया वाचा किमर्थं तप्यते तपः
vijñāya vāñchitaṃ teṣāṃ bhagavānapi sarvavit
prāha gambhīrayā vācā kimarthaṃ tapyate tapaḥ
- 22
अब्रुवन्हृष्टमनसो विश्वात्मानं सनातनम्
साक्षान्नारायणं देवमागतं सिद्धिसूचकम्
abruvanhṛṣṭamanaso viśvātmānaṃ sanātanam
sākṣānnārāyaṇaṃ devamāgataṃ siddhisūcakam
- 23
वयं संशयमापन्नाः सर्वे वै ब्रह्मवादिनः
भवन्तमेकं शरणं प्रपन्नाः पुरुषोत्तमम्
vayaṃ saṃśayamāpannāḥ sarve vai brahmavādinaḥ
bhavantamekaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ puruṣottamam
- 24
त्वं हि तद्वेत्थ परमं सर्वज्ञो भगवानृषिः
नारायणः स्वयं साक्षात्पुराणो ऽव्यक्तपूरुषः
tvaṃ hi tadvettha paramaṃ sarvajño bhagavānṛṣiḥ
nārāyaṇaḥ svayaṃ sākṣātpurāṇo 'vyaktapūruṣaḥ
- 25
नह्यन्यो विद्यते वेत्ता त्वामृते परमेश्वर
शुश्रूषास्माकमखिलं संशयं छेत्तुमर्हसि
nahyanyo vidyate vettā tvāmṛte parameśvara
śuśrūṣāsmākamakhilaṃ saṃśayaṃ chettumarhasi
- 26
किंकारणम् इदं कृत्स्नं को ऽनुसंसरते सदा
कश्चिदात्मा च का मुक्तिः संसारः किंनिमित्तकः
kiṃkāraṇam idaṃ kṛtsnaṃ ko 'nusaṃsarate sadā
kaścidātmā ca kā muktiḥ saṃsāraḥ kiṃnimittakaḥ
- 27
कः संसारयतीशानः को वा सर्वं प्रपश्यति
किं तत्परतरं ब्रह्म सर्वं नो वक्तुमर्हसि
kaḥ saṃsārayatīśānaḥ ko vā sarvaṃ prapaśyati
kiṃ tatparataraṃ brahma sarvaṃ no vaktumarhasi
- 28
एवमुक्ते तु मुनयः प्रापश्यन्पुरुषोत्तमम्
विहाय तापसं रूपं संस्थितं स्वेन तेजसा
evamukte tu munayaḥ prāpaśyanpuruṣottamam
vihāya tāpasaṃ rūpaṃ saṃsthitaṃ svena tejasā
- 29
विभ्राजमानं विमलं प्रभामण्डलमण्डितम्
श्रीवत्सवक्षसं देवं तप्तजाम्बूनदप्रभम्
vibhrājamānaṃ vimalaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam
śrīvatsavakṣasaṃ devaṃ taptajāmbūnadaprabham
- 30
शङ्खचक्रगदापाणिं शार्ङ्गहस्तं श्रियावृतम्
न दृष्टस्तत्क्षणादेव नरस्तस्यैव तेजसा
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ śārṅgahastaṃ śriyāvṛtam
na dṛṣṭastatkṣaṇādeva narastasyaiva tejasā

