27 shlokas
- 1
व्यास उवाच
अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्तविधिं शुभम्
हिताय सर्वविप्राणां दोषाणामपनुत्तये
vyāsa uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi prāyaścittavidhiṃ śubham
hitāya sarvaviprāṇāṃ doṣāṇāmapanuttaye
- 2
अकृत्वा विहितं कर्म कृत्वा निन्दितमेव च
दोषमाप्नोति पुरुषः प्रायश्चित्तं विशोधनम्
akṛtvā vihitaṃ karma kṛtvā ninditameva ca
doṣamāpnoti puruṣaḥ prāyaścittaṃ viśodhanam
- 3
प्रायश्चित्तम् अकृत्वा तु न तिष्ठेद्ब्राह्मणः क्वचित्
यद्ब्रूयुर्ब्राह्मणाः शान्ता विद्वांसस्तत्समाचरेत्
prāyaścittam akṛtvā tu na tiṣṭhedbrāhmaṇaḥ kvacit
yadbrūyurbrāhmaṇāḥ śāntā vidvāṃsastatsamācaret
- 4
वेदार्थवित्तमः शान्तो धर्मकामो ऽग्निमान्द्विजः
स एव स्यात्परो धर्मो यमेको ऽपि व्यवस्यति
vedārthavittamaḥ śānto dharmakāmo 'gnimāndvijaḥ
sa eva syātparo dharmo yameko 'pi vyavasyati
- 5
अनाहिताग्नयो विप्रास्त्रयो वेदार्थपारगाः
यद्ब्रूयुर्धर्मकामास्ते तज्ज्ञेयं धर्मसाधनम्
anāhitāgnayo viprāstrayo vedārthapāragāḥ
yadbrūyurdharmakāmāste tajjñeyaṃ dharmasādhanam
- 6
अनेकधर्मशास्त्रज्ञा ऊहापोहविशारदाः
वेदाध्ययनसम्पन्नाः सप्तैते परिकीर्तिताः
anekadharmaśāstrajñā ūhāpohaviśāradāḥ
vedādhyayanasampannāḥ saptaite parikīrtitāḥ
- 7
मीमांसाज्ञानतत्त्वज्ञा वेदान्तकुशला द्विजाः
एकविंशतिसंख्याताः प्रायश्चित्तं वदन्ति वै
mīmāṃsājñānatattvajñā vedāntakuśalā dvijāḥ
ekaviṃśatisaṃkhyātāḥ prāyaścittaṃ vadanti vai
- 8
ब्रह्महा मद्यपः स्तेनो गुरुतल्पग एव च
महापातकिनस्त्वेते यश्चैतैः सह संवसेत्
brahmahā madyapaḥ steno gurutalpaga eva ca
mahāpātakinastvete yaścaitaiḥ saha saṃvaset
- 9
संवत्सरं तु पतितैः संसर्गं कुरुते तु यः
यानशय्यासनैर्नित्यं जानन्वै पतितो भवेत्
saṃvatsaraṃ tu patitaiḥ saṃsargaṃ kurute tu yaḥ
yānaśayyāsanairnityaṃ jānanvai patito bhavet
- 10
याजनं योनिसंबन्धं तथैवाध्यापनं द्विजः
कृत्वा सद्यः पतेज्ज्ञानात्सह भोजनमेव च
yājanaṃ yonisaṃbandhaṃ tathaivādhyāpanaṃ dvijaḥ
kṛtvā sadyaḥ patejjñānātsaha bhojanameva ca
- 11
अविज्ञायाथ यो मोहात्कुर्यादध्यापनं द्विजः
संवत्सरेण पतति सहाध्ययनमेव च
avijñāyātha yo mohātkuryādadhyāpanaṃ dvijaḥ
saṃvatsareṇa patati sahādhyayanameva ca
- 12
ब्रह्महा द्वादशाब्दानि कुटिं कृत्वा वने वसेत्
भैक्षमात्मविशुद्ध्यर्थं कृत्वा शवशिरोध्वजम्
brahmahā dvādaśābdāni kuṭiṃ kṛtvā vane vaset
bhaikṣamātmaviśuddhyarthaṃ kṛtvā śavaśirodhvajam
- 13
ब्राह्मणावसथान्सर्वान्देवागाराणि वर्जयेत्
विनिन्दन्स्वयमात्मानं ब्राह्मणं तं च संस्मरन्
brāhmaṇāvasathānsarvāndevāgārāṇi varjayet
vinindansvayamātmānaṃ brāhmaṇaṃ taṃ ca saṃsmaran
- 14
असंकल्पितयोग्यानि सप्तागाराणि संविशेत्
विधूमे शनकैर्नित्यं व्यङ्गारे भुक्तवज्जने
asaṃkalpitayogyāni saptāgārāṇi saṃviśet
vidhūme śanakairnityaṃ vyaṅgāre bhuktavajjane
- 15
एककालं चरेद्भैक्षं दोषं विख्यापयन्नृणाम्
वन्यमूलफलैर्वापि वर्तयेद्धैर्यम् आक्षितः
ekakālaṃ caredbhaikṣaṃ doṣaṃ vikhyāpayannṛṇām
vanyamūlaphalairvāpi vartayeddhairyam ākṣitaḥ
- 16
कपालपाणिः खट्वाङ्गी ब्रह्मचर्यपरायणः
पूर्णे तु द्वादशे वर्षे ब्रह्महत्यां व्यपोहति
kapālapāṇiḥ khaṭvāṅgī brahmacaryaparāyaṇaḥ
pūrṇe tu dvādaśe varṣe brahmahatyāṃ vyapohati
- 17
अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तमिदं शुभम्
कामतो मरणाच्छुद्धिर्ज्ञेया नान्येन केनचित्
akāmataḥ kṛte pāpe prāyaścittamidaṃ śubham
kāmato maraṇācchuddhirjñeyā nānyena kenacit
- 18
कुर्यादनशनं वाथ भृगोः पतनमेव वा
ज्वलन्तं वा विशेदग्निं जलं वा प्रविशेत्स्वयम्
kuryādanaśanaṃ vātha bhṛgoḥ patanameva vā
jvalantaṃ vā viśedagniṃ jalaṃ vā praviśetsvayam
- 19
ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा सम्यक्प्राणान्परित्यजेत्
ब्रह्महत्यापनोदार्थमन्तरा वा मृतस्य तु
brāhmaṇārthe gavārthe vā samyakprāṇānparityajet
brahmahatyāpanodārthamantarā vā mṛtasya tu
- 20
दीर्घामयान्वितं विप्रं कृत्वानामयमेव तु
दत्त्वा चान्नं स दुर्भिक्षे ब्रह्महत्यां व्यपोहति
dīrghāmayānvitaṃ vipraṃ kṛtvānāmayameva tu
dattvā cānnaṃ sa durbhikṣe brahmahatyāṃ vyapohati
- 21
अश्वमेधावभृथके स्नात्वा वा शुध्यते द्विजः
सर्वस्वं वा वेदविदे ब्राह्मणाय प्रदाय तु
aśvamedhāvabhṛthake snātvā vā śudhyate dvijaḥ
sarvasvaṃ vā vedavide brāhmaṇāya pradāya tu
- 22
सरस्वत्यास्त्वरुणया संगमे लोकविश्रुते
शुध्येत्त्रिषवणस्नानात्त्रिरात्रोपोषितो द्विजः
sarasvatyāstvaruṇayā saṃgame lokaviśrute
śudhyettriṣavaṇasnānāttrirātropoṣito dvijaḥ
- 23
गत्वा रामेश्वरं पुण्यं स्नात्वा चैव महोदधौ
ब्रह्मचर्यादिभिर्युक्तो दृष्ट्वा रुद्रं विमुच्यते
gatvā rāmeśvaraṃ puṇyaṃ snātvā caiva mahodadhau
brahmacaryādibhiryukto dṛṣṭvā rudraṃ vimucyate
- 24
कपालमोचनं नाम तीर्थं देवस्य शूलिनः
स्नात्वाभ्यर्च्य पितॄन्भक्त्या ब्रह्महत्यां व्यपोहति
kapālamocanaṃ nāma tīrthaṃ devasya śūlinaḥ
snātvābhyarcya pitṝnbhaktyā brahmahatyāṃ vyapohati
- 25
यत्र देवादिदेवेन भरवेणामितौजसा
कपालं स्थापितं पूर्वं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
yatra devādidevena bharaveṇāmitaujasā
kapālaṃ sthāpitaṃ pūrvaṃ brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ
- 26
समभ्यर्च्य महादेवं तत्र भैरवरूपिणम्
तर्पयित्वा पितॄन्स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया
samabhyarcya mahādevaṃ tatra bhairavarūpiṇam
tarpayitvā pitṝnsnātvā mucyate brahmahatyayā
- 27
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रिंशो ऽध्यायः
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge triṃśo 'dhyāyaḥ

