165 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान्गोवृषध्वजः
मोहयामास विप्रेन्द्रान्सूत वक्तुमिहार्हसि
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ dāruvanaṃ prāpto bhagavāngovṛṣadhvajaḥ
mohayāmāsa viprendrānsūta vaktumihārhasi
- 2
सूत उवाच
पुरा दारुवने रम्ये देवसिद्धनिषेविते
सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः
sūta uvāca
purā dāruvane ramye devasiddhaniṣevite
saputradārā munayastapaśceruḥ sahasraśaḥ
- 3
प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि
यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः
pravṛttaṃ vividhaṃ karma prakurvāṇā yathāvidhi
yajanti vividhairyajñaistapanti ca maharṣayaḥ
- 4
तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक्
ख्यापयन्स महादोषं ययौ दारुवनं हरः
teṣāṃ pravṛttivinyastacetasāmatha śūladhṛk
khyāpayansa mahādoṣaṃ yayau dāruvanaṃ haraḥ
- 5
कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः
ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः
kṛtvā viśvaguruṃ viṣṇuṃ pārśve devo maheśvaraḥ
yayau nivṛttavijñānasthāpanārthaṃ ca śaṅkaraḥ
- 6
आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः
लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः
āsthāya vipulaṃ veśamūnaviṃśativatsaraḥ
līlālaso mahābāhuḥ pīnāṅgaścārulocanaḥ
- 7
चामीकरवपुः श्रीमान्पूर्णचन्द्रनिभाननः
मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः
cāmīkaravapuḥ śrīmānpūrṇacandranibhānanaḥ
mattamātaṅgagāmano digvāsā jagadīśvaraḥ
- 8
कुशेशयमयीं मालां सर्वरत्नैर् अलंकृताम्
दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः
kuśeśayamayīṃ mālāṃ sarvaratnair alaṃkṛtām
dadhāno bhagavānīśaḥ samāgacchati sasmitaḥ
- 9
यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः
स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम्
yo 'nantaḥ puruṣo yonirlokānāmavyayo hariḥ
strīveṣaṃ viṣṇurāsthāya so 'nugacchati śūlinam
- 10
सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम्
शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नूपुरकद्वयम्
sampūrṇacandravadanaṃ pīnonnatapayodharam
śucismitaṃ suprasannaṃ raṇannūpurakadvayam
- 11
सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम्
उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम्
supītavasanaṃ divyaṃ śyāmalaṃ cārulocanam
udārahaṃsacalanaṃ vilāsi sumanoharam
- 12
एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः
चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन्जगत्
evaṃ sa bhagavānīśo devadāruvane haraḥ
cacāra hariṇā bhikṣāṃ māyayā mohayanjagat
- 13
दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम्
मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः
dṛṣṭvā carantaṃ viśveśaṃ tatra tatra pinākinam
māyayā mohitā nāryo devadevaṃ samanvayuḥ
- 14
विस्रस्तवस्त्राभरणास्त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः
सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश्चरन्ति हि
visrastavastrābharaṇāstyaktvā lajjāṃ pativratāḥ
sahaiva tena kāmārtā vilāsinyaścaranti hi
- 15
ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः
अन्वगच्छन्हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः
ṛṣīṇāṃ putrakā ye syuryuvāno jitamānasāḥ
anvagacchanhṛṣīkeśaṃ sarve kāmaprapīḍitāḥ
- 16
गायन्ति नृत्यन्ति विलासबाह्या नारीगणा मायिनमेकमीशम्
दृष्ट्वा सपत्नीकम् अतीव कान्तम् इच्छन्त्यथालिङ्गनम् आचरन्ति
gāyanti nṛtyanti vilāsabāhyā nārīgaṇā māyinamekamīśam
dṛṣṭvā sapatnīkam atīva kāntam icchantyathāliṅganam ācaranti
- 17
पदे निपेतुः स्मितमाचरन्ति गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः
आलोक्य पद्मापतिमादिदेवं भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन
pade nipetuḥ smitamācaranti gāyanti gītāni munīśaputrāḥ
ālokya padmāpatimādidevaṃ bhrūbhaṅgamanye vicaranti tena
- 18
आसामथैषामपि वासुदेवो मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः
करोति भोगान्मनसि प्रवृत्तिं मायानुभूयन्त इतिव सम्यक्
āsāmathaiṣāmapi vāsudevo māyī murārirmanasi praviṣṭaḥ
karoti bhogānmanasi pravṛttiṃ māyānubhūyanta itiva samyak
- 19
विभाति विश्वामरभूतभर्ता स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः
अशेषशक्त्यासनसंनिविष्टो यथैकशक्त्या सह देवदेवः
vibhāti viśvāmarabhūtabhartā sa mādhavaḥ strīgaṇamadhyaviṣṭaḥ
aśeṣaśaktyāsanasaṃniviṣṭo yathaikaśaktyā saha devadevaḥ
- 20
करोति नृत्यं परमप्रभावं तदा विरूढः पुनरेव भूयः
ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तद् ईशवृत्तामृतम् आदिदेवः
karoti nṛtyaṃ paramaprabhāvaṃ tadā virūḍhaḥ punareva bhūyaḥ
yayau samāruhya hariḥ svabhāvaṃ tad īśavṛttāmṛtam ādidevaḥ
- 21
दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम्
मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम्
dṛṣṭvā nārīkulaṃ rudraṃ putrāṇāmapi keśavam
mohayantaṃ muniśreṣṭhāḥ kopaṃ saṃdadhire bhṛśam
- 22
अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम्
शेपुश्च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः
atīva paruṣaṃ vākyaṃ procurdevaṃ kapardinam
śepuśca śāpairvividhairmāyayā tasya mohitāḥ
- 23
तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे
यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः
tapāṃsi teṣāṃ sarveṣāṃ pratyāhanyanta śaṅkare
yathādityaprakāśena tārakā nabhasi sthitāḥ
- 24
ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम्
को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः
te bhagnatapaso viprāḥ sametya vṛṣabhadhvajam
ko bhavāniti deveśaṃ pṛcchanti sma vimohitāḥ
- 25
सो ऽब्रवीद्भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः
इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः
so 'bravīdbhagavānīśastapaścartumihāgataḥ
idānīṃ bhāryayā deśe bhavadbhiriha suvratāḥ
- 26
तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः
ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर
tasya te vākyamākarṇya bhṛgvādyā munipuṅgavāḥ
ūcurgṛhītvā vasanaṃ tyaktvā bhāryāṃ tapaścara
- 27
अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः
सम्प्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम्
athovāca vihasyeśaḥ pinākī nīlalohitaḥ
samprekṣya jagato yoniṃ pārśvasthaṃ ca janārdanam
- 28
कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः
त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः
kathaṃ bhavadbhiruditaṃ svabhāryāpoṣaṇotsukaiḥ
tyaktavyā mama bhāryeti dharmajñaiḥ śāntamānasaiḥ
- 29
ऋषय ऊचुः
व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः
अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति
ṛṣaya ūcuḥ
vyabhicāraratā nāryaḥ saṃtyājyāḥ patineritāḥ
asmābhireṣā subhagā tādṛśī tyāgamarhati
- 30
महादेव उवाच
न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति
नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन
mahādeva uvāca
na kadācidiyaṃ viprā manasāpyanyamicchati
nāhamenāmapi tathā vimuñcāmi kadācana

