149 shlokas
- 1
कूर्म उवाच
अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रतिसर्गमनुत्तमम्
प्राकृतं हि समासेन शृणुध्वं गदतो मम
kūrma uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pratisargamanuttamam
prākṛtaṃ hi samāsena śṛṇudhvaṃ gadato mama
- 2
गते परार्धद्वितये कालो लोकप्रकालनः
कालाग्निर्भस्मसात्कर्तुं करोति निखिलं मतिम्
gate parārdhadvitaye kālo lokaprakālanaḥ
kālāgnirbhasmasātkartuṃ karoti nikhilaṃ matim
- 3
स्वात्मन्यात्मानमावेश्य भूत्वा देवो महेश्वरः
दहेदशेषं ब्रह्माण्डं सदेवासुरमानुषम्
svātmanyātmānamāveśya bhūtvā devo maheśvaraḥ
dahedaśeṣaṃ brahmāṇḍaṃ sadevāsuramānuṣam
- 4
तमाविश्य महादेवो भगवान्नीललोहितः
करोति लोकसंहारं भीषणं रूपमाश्रितः
tamāviśya mahādevo bhagavānnīlalohitaḥ
karoti lokasaṃhāraṃ bhīṣaṇaṃ rūpamāśritaḥ
- 5
प्रविश्य मण्डलं सौरं कृत्वासौ बहुधा पुनः
निर्दहत्यखिलं लोकं सप्तसप्तिस्वरूपधृक्
praviśya maṇḍalaṃ sauraṃ kṛtvāsau bahudhā punaḥ
nirdahatyakhilaṃ lokaṃ saptasaptisvarūpadhṛk
- 6
स दग्ध्वा सकलं सत्त्वमस्त्रं ब्रह्मशिरो महत्
देवतानां शरीरेषु क्षिपत्यखिलदाहकम्
sa dagdhvā sakalaṃ sattvamastraṃ brahmaśiro mahat
devatānāṃ śarīreṣu kṣipatyakhiladāhakam
- 7
दग्धेष्वशेषदेवेषु देवी गिरिवरात्मजा
एका सा साक्षिणी शंभोस्तिष्ठते वैदिकी श्रुतिः
dagdheṣvaśeṣadeveṣu devī girivarātmajā
ekā sā sākṣiṇī śaṃbhostiṣṭhate vaidikī śrutiḥ
- 8
शिरःकपालैर्देवानां कृतस्रग्वरभूषणः
आदित्यचन्द्रादिगणैः पूरयन्व्योममण्डलम्
śiraḥkapālairdevānāṃ kṛtasragvarabhūṣaṇaḥ
ādityacandrādigaṇaiḥ pūrayanvyomamaṇḍalam
- 9
सहस्रनयनो देवः सहस्राकृतिर् ईश्वरः
सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः
sahasranayano devaḥ sahasrākṛtir īśvaraḥ
sahasrahastacaraṇaḥ sahasrārcirmahābhujaḥ
- 10
दंष्ट्राकरालवदनः प्रदीप्तानललोचनः
त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः
daṃṣṭrākarālavadanaḥ pradīptānalalocanaḥ
triśūlī kṛttivasano yogamaiśvaramāsthitaḥ
- 11
पीत्वा तत्परमानन्दं प्रभूतममृतं स्वयम्
करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः
pītvā tatparamānandaṃ prabhūtamamṛtaṃ svayam
karoti tāṇḍavaṃ devīmālokya parameśvaraḥ
- 12
पीत्वा नृत्तामृतं देवी भर्तुः परममङ्गला
योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः
pītvā nṛttāmṛtaṃ devī bhartuḥ paramamaṅgalā
yogamāsthāya devasya dehamāyāti śūlinaḥ
- 13
संत्यक्त्वा ताण्डवरसं स्वेच्छयैव पिनाकधृक्
ज्योतिःस्वभावं भगवान्दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम्
saṃtyaktvā tāṇḍavarasaṃ svecchayaiva pinākadhṛk
jyotiḥsvabhāvaṃ bhagavāndagdhvā brahmāṇḍamaṇḍalam
- 14
संस्थितेष्वथ देवेषु ब्रह्मविष्णुपिनाकिषु
गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु
saṃsthiteṣvatha deveṣu brahmaviṣṇupinākiṣu
guṇairaśeṣaiḥ pṛthivīvilayaṃ yāti vāriṣu
- 15
स वारितत्त्वं सगुणं ग्रसते हव्यवाहनः
तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम्
sa vāritattvaṃ saguṇaṃ grasate havyavāhanaḥ
tejastu guṇasaṃyuktaṃ vāyau saṃyāti saṃkṣayam
- 16
आकाशे सगुणो वायुः प्रलयं याति विश्वभृत्
भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम्
ākāśe saguṇo vāyuḥ pralayaṃ yāti viśvabhṛt
bhūtādau ca tathākāśaṃ līyate guṇasaṃyutam
- 17
इन्द्रियाणि च सर्वाणि तैजसे यान्ति संक्षयम्
वैकारिके देवगणाः प्रलयं यान्ति सत्तमाः
indriyāṇi ca sarvāṇi taijase yānti saṃkṣayam
vaikārike devagaṇāḥ pralayaṃ yānti sattamāḥ
- 18
वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्चेति सत्तमाः
त्रिविधो ऽयमहङ्कारो महति प्रलयं व्रजेत्
vaikārikastaijasaśca bhūtādiśceti sattamāḥ
trividho 'yamahaṅkāro mahati pralayaṃ vrajet
- 19
महान्तमेभिः सहितं ब्रह्माणमतितेजसम्
अव्यक्तं जगतो योनिः संहरेदेकमव्ययम्
mahāntamebhiḥ sahitaṃ brahmāṇamatitejasam
avyaktaṃ jagato yoniḥ saṃharedekamavyayam
- 20
एवं संहृत्य भूतानि तत्त्वानि च महेश्वरः
वियोजयति चान्योन्यं प्रधानं पुरुषं परम्
evaṃ saṃhṛtya bhūtāni tattvāni ca maheśvaraḥ
viyojayati cānyonyaṃ pradhānaṃ puruṣaṃ param
- 21
प्रधानपुंसोरजयोरेष संहार ईरितः
महेश्वरेच्छाजनितो न स्वयं विद्यते लयः
pradhānapuṃsorajayoreṣa saṃhāra īritaḥ
maheśvarecchājanito na svayaṃ vidyate layaḥ
- 22
गुणसाम्यं तदव्यक्तं प्रकृतिः परिगीयते
प्रधानं जगतो योनिर्मायातत्त्वमचेतनम्
guṇasāmyaṃ tadavyaktaṃ prakṛtiḥ parigīyate
pradhānaṃ jagato yonirmāyātattvamacetanam
- 23
कूटस्थश्चिन्मयो ह्यात्मा केवलः पञ्चविंशकः
गीयते मुनिभिः साक्षी महानेकः पितामहः
kūṭasthaścinmayo hyātmā kevalaḥ pañcaviṃśakaḥ
gīyate munibhiḥ sākṣī mahānekaḥ pitāmahaḥ
- 24
एवं संहारकरणी शक्तिर्माहेश्वरी ध्रुवा
प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद्रुद्र इति श्रुतिः
evaṃ saṃhārakaraṇī śaktirmāheśvarī dhruvā
pradhānādyaṃ viśeṣāntaṃ dahedrudra iti śrutiḥ
- 25
योगिनामथ सर्वेषां ज्ञानविन्यस्तचेतसाम्
आत्यन्तिकं चैव लयं विदधातीह शङ्करः
yogināmatha sarveṣāṃ jñānavinyastacetasām
ātyantikaṃ caiva layaṃ vidadhātīha śaṅkaraḥ
- 26
इत्येष भगवान्रुद्रः संहारं कुरुते वशी
स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः
ityeṣa bhagavānrudraḥ saṃhāraṃ kurute vaśī
sthāpikā mohanī śaktirnārāyaṇa iti śrutiḥ
- 27
हिरण्यगर्भा भगवान्जगत्सदसदात्मकम्
सृजेदशेषं प्रकृतेस्तन्मयः पञ्चविंशकः
hiraṇyagarbhā bhagavānjagatsadasadātmakam
sṛjedaśeṣaṃ prakṛtestanmayaḥ pañcaviṃśakaḥ
- 28
सर्वज्ञाः सर्वगाः शान्ताः स्वात्मन्येव व्यवस्थिताः
शक्तयो ब्रह्मविण्वीशा भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः
sarvajñāḥ sarvagāḥ śāntāḥ svātmanyeva vyavasthitāḥ
śaktayo brahmaviṇvīśā bhuktimuktiphalapradāḥ
- 29
सर्वेश्वराः सर्ववन्द्याः शाश्वतानन्तभोगिनः
एकमेवाक्षरं तत्त्वं पुंप्रधानेश्वरात्मकम्
sarveśvarāḥ sarvavandyāḥ śāśvatānantabhoginaḥ
ekamevākṣaraṃ tattvaṃ puṃpradhāneśvarātmakam
- 30
अन्याश्च शक्तयो दिव्याः सन्ति तत्र सहस्रशः
इज्यन्ते विविधैर्यज्ञैः शक्रादित्यादयो ऽमराः
anyāśca śaktayo divyāḥ santi tatra sahasraśaḥ
ijyante vividhairyajñaiḥ śakrādityādayo 'marāḥ

