53 shlokas
- 1
ईश्वर उवाच
शृणुध्वमृषयः सर्वे यथावत्परमेष्ठिनः
वक्ष्यामीशस्य माहात्म्यं यत्तद्वेदविदो विदुः
īśvara uvāca
śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve yathāvatparameṣṭhinaḥ
vakṣyāmīśasya māhātmyaṃ yattadvedavido viduḥ
- 2
सर्वलोकैकनिर्माता सर्वलोकैकरक्षिता
सर्वलोकैकसंहर्ता सर्वात्माहं सनातनः
sarvalokaikanirmātā sarvalokaikarakṣitā
sarvalokaikasaṃhartā sarvātmāhaṃ sanātanaḥ
- 3
सर्वेषामेव वस्तूनामन्तर्यामी पिता ह्यहम्
मध्ये चान्तः स्थितं सर्वं नाहं सर्वत्र संस्थितः
sarveṣāmeva vastūnāmantaryāmī pitā hyaham
madhye cāntaḥ sthitaṃ sarvaṃ nāhaṃ sarvatra saṃsthitaḥ
- 4
भवद्भिरद्भुतं दृष्टं यत्स्वरूपं तु मामकम्
ममैषा ह्युपमा विप्रा मायया दर्शिता मया
bhavadbhiradbhutaṃ dṛṣṭaṃ yatsvarūpaṃ tu māmakam
mamaiṣā hyupamā viprā māyayā darśitā mayā
- 5
सर्वेषामेव भावानामन्तरा समवस्थितः
प्रेरयामि जगत्कृत्स्नं क्रियाशक्तिर् इयं मम
sarveṣāmeva bhāvānāmantarā samavasthitaḥ
prerayāmi jagatkṛtsnaṃ kriyāśaktir iyaṃ mama
- 6
ययेदं चेष्टते विश्वं तत्स्वभावानुवर्ति च
सो ऽहं कालो जगत्कृत्स्नं प्रेरयामि कलात्मकम्
yayedaṃ ceṣṭate viśvaṃ tatsvabhāvānuvarti ca
so 'haṃ kālo jagatkṛtsnaṃ prerayāmi kalātmakam
- 7
एकांशेन जगत्कृत्स्नं करोमि मुनिपुङ्गवाः
संहराम्येकरूपेण द्विधावस्था ममैव तु
ekāṃśena jagatkṛtsnaṃ karomi munipuṅgavāḥ
saṃharāmyekarūpeṇa dvidhāvasthā mamaiva tu
- 8
आदिमध्यान्तनिर्मुक्तो मायातत्त्वप्रवर्तकः
क्षोभयामि च सर्गादौ प्रधानपुरुषावुभौ
ādimadhyāntanirmukto māyātattvapravartakaḥ
kṣobhayāmi ca sargādau pradhānapuruṣāvubhau
- 9
ताभ्यां संजायते विश्वं संयुक्ताभ्यां परस्परम्
महदादिक्रमेणैव मम तेजो विजृम्भते
tābhyāṃ saṃjāyate viśvaṃ saṃyuktābhyāṃ parasparam
mahadādikrameṇaiva mama tejo vijṛmbhate
- 10
यो हि सर्वजगत्साक्षी कालचक्रप्रवर्तकः
हिरण्यगर्भो मार्तण्डः सो ऽपि मद्देहसंभवः
yo hi sarvajagatsākṣī kālacakrapravartakaḥ
hiraṇyagarbho mārtaṇḍaḥ so 'pi maddehasaṃbhavaḥ
- 11
तस्मै दिव्यं स्वमैश्वर्यं ज्ञानयोगं सनातनम्
दत्तवानात्मजान्वेदान्कल्पादौ चतुरो द्विजाः
tasmai divyaṃ svamaiśvaryaṃ jñānayogaṃ sanātanam
dattavānātmajānvedānkalpādau caturo dvijāḥ
- 12
स मन्नियोगतो देवो ब्रह्मा मद्भावभावितः
दिव्यं तन्मामकैश्वर्यं सर्वदा वहति स्वयम्
sa manniyogato devo brahmā madbhāvabhāvitaḥ
divyaṃ tanmāmakaiśvaryaṃ sarvadā vahati svayam
- 13
स सर्वलोकनिर्माता मन्नियोगेन सर्ववित्
भूत्वा चतुर्मुखः सर्गं सृजत्येवात्मसंभवः
sa sarvalokanirmātā manniyogena sarvavit
bhūtvā caturmukhaḥ sargaṃ sṛjatyevātmasaṃbhavaḥ
- 14
यो ऽपि नारायणो ऽनन्तो लोकानां प्रभवाव्ययः
ममैव परमा मूर्तिः करोति परिपालनम्
yo 'pi nārāyaṇo 'nanto lokānāṃ prabhavāvyayaḥ
mamaiva paramā mūrtiḥ karoti paripālanam
- 15
यो ऽन्तकः सर्वभूतानां रुद्रः कालात्मकः प्रभुः
मदाज्ञयासौ सततं संहरिष्यति मे तनुः
yo 'ntakaḥ sarvabhūtānāṃ rudraḥ kālātmakaḥ prabhuḥ
madājñayāsau satataṃ saṃhariṣyati me tanuḥ
- 16
हव्यं वहति देवानां कव्यं कव्याशिनामपि
पाकं च कुरुते वह्निः सो ऽपि मच्छक्तिचोदितः
havyaṃ vahati devānāṃ kavyaṃ kavyāśināmapi
pākaṃ ca kurute vahniḥ so 'pi macchakticoditaḥ
- 17
भुक्तमाहारजातं च पचते तदहर्निशम्
वैश्वानरो ऽग्निर्भगवानीश्वरस्य नियोगतः
bhuktamāhārajātaṃ ca pacate tadaharniśam
vaiśvānaro 'gnirbhagavānīśvarasya niyogataḥ
- 18
यो ऽपि सर्वाम्भसां योनिर्वरुणो देवपुङ्गवः
सो ऽपि संजीवयेत्कृत्स्नमीशस्यैव नियोगतः
yo 'pi sarvāmbhasāṃ yonirvaruṇo devapuṅgavaḥ
so 'pi saṃjīvayetkṛtsnamīśasyaiva niyogataḥ
- 19
यो ऽन्तस्तिष्ठति भूतानां बहिर्देवः प्रभञ्जनः
मदाज्ञयासौ भूतानां शरीराणि बिभर्ति हि
yo 'ntastiṣṭhati bhūtānāṃ bahirdevaḥ prabhañjanaḥ
madājñayāsau bhūtānāṃ śarīrāṇi bibharti hi
- 20
यो ऽपि संजीवनो नॄणां देवानाममृताकरः
सोमः स मन्नियोगेन चोदितः किल वर्तते
yo 'pi saṃjīvano nṝṇāṃ devānāmamṛtākaraḥ
somaḥ sa manniyogena coditaḥ kila vartate
- 21
यः स्वभासा जगत्कृत्स्नं प्रकाशयति सर्वदा
सूर्यो वृष्टिं वितनुते शास्त्रेणैव स्वयंभुवः
yaḥ svabhāsā jagatkṛtsnaṃ prakāśayati sarvadā
sūryo vṛṣṭiṃ vitanute śāstreṇaiva svayaṃbhuvaḥ
- 22
यो ऽप्यशेषजगच्छास्ता शक्रः सर्वामरेश्वरः
यज्वनां फलदो देवो वर्तते ऽसौ मदाज्ञया
yo 'pyaśeṣajagacchāstā śakraḥ sarvāmareśvaraḥ
yajvanāṃ phalado devo vartate 'sau madājñayā
- 23
यः प्रशास्ता ह्यसाधूनां वर्तते नियमादिह
यमो वैवस्वतो देवो देवदेवनियोगतः
yaḥ praśāstā hyasādhūnāṃ vartate niyamādiha
yamo vaivasvato devo devadevaniyogataḥ
- 24
यो ऽपि सर्वधनाध्यक्षो धनानां संप्रदायकः
सो ऽपीश्वरनियोगेन कुबेरो वर्तते सदा
yo 'pi sarvadhanādhyakṣo dhanānāṃ saṃpradāyakaḥ
so 'pīśvaraniyogena kubero vartate sadā
- 25
यः सर्वरक्षसां नाथस्तामसानां फलप्रदः
मन्नियोगादसौ देवो वर्तते निरृतिः सदा
yaḥ sarvarakṣasāṃ nāthastāmasānāṃ phalapradaḥ
manniyogādasau devo vartate nirṛtiḥ sadā
- 26
वेतालगणभूतानां स्वामी भोगफलप्रदः
ईशानः किल भक्तानां सो ऽपि तिष्ठन्ममाज्ञया
vetālagaṇabhūtānāṃ svāmī bhogaphalapradaḥ
īśānaḥ kila bhaktānāṃ so 'pi tiṣṭhanmamājñayā
- 27
यो वामदेवो ऽङ्गिरसः शिष्यो रुद्रगणाग्रणीः
रक्षको योगिनां नित्यं वर्तते ऽसौ मदाज्ञया
yo vāmadevo 'ṅgirasaḥ śiṣyo rudragaṇāgraṇīḥ
rakṣako yogināṃ nityaṃ vartate 'sau madājñayā
- 28
यश्च सर्वजगत्पूज्यो वर्तते विघ्नकारकः
विनायको धर्मनेता सो ऽपि मद्वचनात्किल
yaśca sarvajagatpūjyo vartate vighnakārakaḥ
vināyako dharmanetā so 'pi madvacanātkila
- 29
यो ऽपि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो देवसेनापतिः प्रभुः
स्कन्दो ऽसौ वर्तते नित्यं स्वयंभूर्विधिचोदितः
yo 'pi brahmavidāṃ śreṣṭho devasenāpatiḥ prabhuḥ
skando 'sau vartate nityaṃ svayaṃbhūrvidhicoditaḥ
- 30
ये च प्रिजानां पतयो मरीच्याद्या महर्षयः
सृजन्ति विविधं लोकं परस्यैव नियोगतः
ye ca prijānāṃ patayo marīcyādyā maharṣayaḥ
sṛjanti vividhaṃ lokaṃ parasyaiva niyogataḥ

