94 shlokas
- 1
व्यास उवाच
न हिंस्यात्सर्वभूतानि नानृतं वा वदेत्क्वचित्
नाहितं नाप्रियं वाक्यं न स्तेनः स्यात्कदाचन
vyāsa uvāca
na hiṃsyātsarvabhūtāni nānṛtaṃ vā vadetkvacit
nāhitaṃ nāpriyaṃ vākyaṃ na stenaḥ syātkadācana
- 2
तृणं वा यदि वा शाकं मृदं वा जलमेव वा
परस्यापहरञ्जन्तुर्नरकं प्रतिपद्यते
tṛṇaṃ vā yadi vā śākaṃ mṛdaṃ vā jalameva vā
parasyāpaharañjanturnarakaṃ pratipadyate
- 3
न राज्ञः प्रतिगृह्णीयान्न शूद्रपतितादपि
न चान्यस्मादशक्तश्च निन्दितान्वर्जयेद्बुधः
na rājñaḥ pratigṛhṇīyānna śūdrapatitādapi
na cānyasmādaśaktaśca ninditānvarjayedbudhaḥ
- 4
नित्यं याचनको न स्यात्पुनस्तं नैव याचयेत्
प्राणानपहरत्येवं याचकस्तस्य दुर्मतिः
nityaṃ yācanako na syātpunastaṃ naiva yācayet
prāṇānapaharatyevaṃ yācakastasya durmatiḥ
- 5
न देवद्रव्यहारी स्याद्विशेषेण द्विजोत्तमः
ब्रह्मस्वं वा नापहरेदापद्यपि कदाचन
na devadravyahārī syādviśeṣeṇa dvijottamaḥ
brahmasvaṃ vā nāpaharedāpadyapi kadācana
- 6
न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते
देवस्वं चापि यत्नेन सदा परिहरेत्ततः
na viṣaṃ viṣamityāhurbrahmasvaṃ viṣamucyate
devasvaṃ cāpi yatnena sadā pariharettataḥ
- 7
पुष्पे शाक्रोदके काष्ठे तथा मूले फले तृणे
अदत्तादानम् अस्तेयं मनुः प्राह प्रजापतिः
puṣpe śākrodake kāṣṭhe tathā mūle phale tṛṇe
adattādānam asteyaṃ manuḥ prāha prajāpatiḥ
- 8
ग्रहीतव्यानि पुष्पाणि देवार्चनविधौ द्विजाः
नैकस्मादेव नियतम् अननुज्ञाय केवलम्
grahītavyāni puṣpāṇi devārcanavidhau dvijāḥ
naikasmādeva niyatam ananujñāya kevalam
- 9
तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेद्बुधः
धर्मार्थं केवलं विप्रा ह्यन्यथा पतितो भवेत्
tṛṇaṃ kāṣṭhaṃ phalaṃ puṣpaṃ prakāśaṃ vai haredbudhaḥ
dharmārthaṃ kevalaṃ viprā hyanyathā patito bhavet
- 10
तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथि स्थितैः
क्षुधार्तैर्नान्यथा विप्रा धर्मविद्भिरिति स्थितिः
tilamudgayavādīnāṃ muṣṭirgrāhyā pathi sthitaiḥ
kṣudhārtairnānyathā viprā dharmavidbhiriti sthitiḥ
- 11
न धर्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत्
व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन्स्त्रीशूद्रदम्भनम्
na dharmasyāpadeśena pāpaṃ kṛtvā vrataṃ caret
vratena pāpaṃ pracchādya kurvanstrīśūdradambhanam
- 12
प्रेत्येह चेदृशो विप्रो गर्ह्यते ब्रह्मवादिभिः
छद्मनाचरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति
pretyeha cedṛśo vipro garhyate brahmavādibhiḥ
chadmanācaritaṃ yacca vrataṃ rakṣāṃsi gacchati
- 13
अलिङ्गी लिङ्गिवेषेण यो वृत्तिमुपजीवति
स लिङ्गिनां हरेदेनस्तिर्यग्योनौ च जायते
aliṅgī liṅgiveṣeṇa yo vṛttimupajīvati
sa liṅgināṃ haredenastiryagyonau ca jāyate
- 14
बैडालव्रतिनः पापा लोके धर्मविनाशकाः
सद्यः पतन्ति पापेषु कर्मणस्तस्य तत्फलम्
baiḍālavratinaḥ pāpā loke dharmavināśakāḥ
sadyaḥ patanti pāpeṣu karmaṇastasya tatphalam
- 15
पाषण्डिनो विकर्मस्थान्वामाचारांस्तथैव च
पञ्चरात्रान्पाशुपतान्वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत्
pāṣaṇḍino vikarmasthānvāmācārāṃstathaiva ca
pañcarātrānpāśupatānvāṅmātreṇāpi nārcayet
- 16
वेदनिन्दारतान्मर्त्यान्देवनिन्दारतांस्तथा
द्विजनिन्दारतांश्चैव मनसापि न चिन्तयेत्
vedanindāratānmartyāndevanindāratāṃstathā
dvijanindāratāṃścaiva manasāpi na cintayet
- 17
याजनं योनिसंबन्धं सहवासं च भाषणम्
कुर्वाणः पतते जन्तुस्तस्माद्यत्नेन वर्जयेत्
yājanaṃ yonisaṃbandhaṃ sahavāsaṃ ca bhāṣaṇam
kurvāṇaḥ patate jantustasmādyatnena varjayet
- 18
देवद्रोहाद्गुरुद्रोहः कोटिकोटिगुणाधिकः
ज्ञानापवादो नास्तिक्यं तस्मात्कोटिगुणाधिकम्
devadrohādgurudrohaḥ koṭikoṭiguṇādhikaḥ
jñānāpavādo nāstikyaṃ tasmātkoṭiguṇādhikam
- 19
गोभिश्च दैवतैर्विप्रैः कृष्या राजोपसेवया
कुलान्यकुलतां यान्ति यानि हीनानि धर्मतः
gobhiśca daivatairvipraiḥ kṛṣyā rājopasevayā
kulānyakulatāṃ yānti yāni hīnāni dharmataḥ
- 20
कुविवाहैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च
kuvivāhaiḥ kriyālopairvedānadhyayanena ca
kulānyakulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca
- 21
अनृतात्पारदार्याच्च तथाभक्ष्यस्य भक्षणात्
अश्रौतधर्माचरणात्क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्
anṛtātpāradāryācca tathābhakṣyasya bhakṣaṇāt
aśrautadharmācaraṇātkṣipraṃ naśyati vai kulam
- 22
अश्रोत्रियेषु वै दानाद्वृषलेषु तथैव च
विहिताचारहीनेषु क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्
aśrotriyeṣu vai dānādvṛṣaleṣu tathaiva ca
vihitācārahīneṣu kṣipraṃ naśyati vai kulam
- 23
नाधार्मिकैर्वृते ग्रामे न व्याधिबहुले भृशम्
न शूद्रराज्ये निवसेन्न पाषण्डजनैर्वृते
nādhārmikairvṛte grāme na vyādhibahule bhṛśam
na śūdrarājye nivasenna pāṣaṇḍajanairvṛte
- 24
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्ये पूर्वपश्चिमयोः शुभम्
मुक्त्वा समुद्रयोर्देशं नान्यत्र निवसेद्द्विजः
himavadvindhyayormadhye pūrvapaścimayoḥ śubham
muktvā samudrayordeśaṃ nānyatra nivaseddvijaḥ
- 25
कृष्णो वा यत्र चरति मृगो नित्यं स्वभावतः
पुण्याश्च विश्रुता नद्यस्तत्र वा निवसेद्द्विजः
kṛṣṇo vā yatra carati mṛgo nityaṃ svabhāvataḥ
puṇyāśca viśrutā nadyastatra vā nivaseddvijaḥ
- 26
अर्धक्रोशान्नदीकूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तमः
नान्यत्र निवसेत्पुण्यं नान्त्यजग्रामसन्निधौ
ardhakrośānnadīkūlaṃ varjayitvā dvijottamaḥ
nānyatra nivasetpuṇyaṃ nāntyajagrāmasannidhau
- 27
न संवसेच्च पतितैर्न चण्डालैर्न पुक्कसैः
न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्त्यैर्नान्त्यावसायिभिः
na saṃvasecca patitairna caṇḍālairna pukkasaiḥ
na mūrkhairnāvaliptaiśca nāntyairnāntyāvasāyibhiḥ
- 28
एकशय्यासनं पङ्क्तिर्भाण्डपक्वान्नमिश्रणम्
याजनाध्यापने योनिस्तथैव सहभोजनम्
ekaśayyāsanaṃ paṅktirbhāṇḍapakvānnamiśraṇam
yājanādhyāpane yonistathaiva sahabhojanam
- 29
सहाध्यायस्तु दशमः सहयाजनमेव च
एकादश समुद्दिष्टा दोषाः सांकर्यसंज्ञिताः
sahādhyāyastu daśamaḥ sahayājanameva ca
ekādaśa samuddiṣṭā doṣāḥ sāṃkaryasaṃjñitāḥ
- 30
समीपे वा व्यवस्थानात्पापं संक्रमते नृणाम्
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सांकर्यं परिवर्जयेत्
samīpe vā vyavasthānātpāpaṃ saṃkramate nṛṇām
tasmātsarvaprayatnena sāṃkaryaṃ parivarjayet

