24 shlokas
- 1
व्यास उवाच
अग्निहोत्रं तु जुहुयादाद्यन्ते ऽहर्निशोः सदा
दर्शेन चैव पक्षान्ते पौर्णमासेन चैव हि
vyāsa uvāca
agnihotraṃ tu juhuyādādyante 'harniśoḥ sadā
darśena caiva pakṣānte paurṇamāsena caiva hi
- 2
शस्यान्ते नवशस्येष्ट्या तथर्त्वन्ते द्विजो ऽध्वरैः
पशुना त्वयनस्यान्ते समान्ते सौमिकैर्मखैः
śasyānte navaśasyeṣṭyā tathartvante dvijo 'dhvaraiḥ
paśunā tvayanasyānte samānte saumikairmakhaiḥ
- 3
नानिष्ट्वा नवशस्येष्ट्या पशुना वाग्निमान्द्विजः
नवान्नमद्यान्मांसं वा दीर्घमायुर्जिजीविषुः
nāniṣṭvā navaśasyeṣṭyā paśunā vāgnimāndvijaḥ
navānnamadyānmāṃsaṃ vā dīrghamāyurjijīviṣuḥ
- 4
नवेनान्नेन चानिष्ट्वा पशुहव्येन चागन्यः
प्राणानेवात्तुमिच्छन्ति नवान्नामिषगृद्धिनः
navenānnena cāniṣṭvā paśuhavyena cāganyaḥ
prāṇānevāttumicchanti navānnāmiṣagṛddhinaḥ
- 5
सावित्रान्शान्तिहोमांश्च कुर्यात्पर्वसु नित्यशः
पितॄंश्चैवाष्टकास्व् अर्चन्नित्यमन्वष्टकासु च
sāvitrānśāntihomāṃśca kuryātparvasu nityaśaḥ
pitṝṃścaivāṣṭakāsv arcannityamanvaṣṭakāsu ca
- 6
एष धर्मः परो नित्यम् अपधर्मो ऽन्य उच्यते
त्रयाणामिह वर्णानां गृहस्थाश्रमवासिनाम्
eṣa dharmaḥ paro nityam apadharmo 'nya ucyate
trayāṇāmiha varṇānāṃ gṛhasthāśramavāsinām
- 7
नास्तिक्यादथवालस्याद्यो ऽग्नीन्नाधातुमिच्छति
यजेत वा न यज्ञेन स याति नरकान्बहून्
nāstikyādathavālasyādyo 'gnīnnādhātumicchati
yajeta vā na yajñena sa yāti narakānbahūn
- 8
तामिस्रम् अन्धतामिस्रं महारौरवरौरवौ
कुम्भीपाकं वैतरणीमसिपत्रवनं तथा
tāmisram andhatāmisraṃ mahārauravarauravau
kumbhīpākaṃ vaitaraṇīmasipatravanaṃ tathā
- 9
अन्यांश्च नरकान्घोरान्सम्प्राप्यान्ते सुदुर्मतिः
अन्त्यजानां कुले विप्राः शूद्रयोनौ च जायते
anyāṃśca narakānghorānsamprāpyānte sudurmatiḥ
antyajānāṃ kule viprāḥ śūdrayonau ca jāyate
- 10
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणो हि विशेषतः
आधायाग्निं विशुद्धात्मा यजेत परमेश्वरम्
tasmātsarvaprayatnena brāhmaṇo hi viśeṣataḥ
ādhāyāgniṃ viśuddhātmā yajeta parameśvaram
- 11
अग्निहोत्रात्परो धर्मो द्विजानां नेह विद्यते
तस्मादाराधयेन्नित्यम् अग्निहोत्रेण शाश्वतम्
agnihotrātparo dharmo dvijānāṃ neha vidyate
tasmādārādhayennityam agnihotreṇa śāśvatam
- 12
यश्चाधायाग्निमालस्यान्न यष्टुं देवमिच्छति
सो ऽसौ मूढो न संभाष्यः किं पुनर्नास्तिको जनः
yaścādhāyāgnimālasyānna yaṣṭuṃ devamicchati
so 'sau mūḍho na saṃbhāṣyaḥ kiṃ punarnāstiko janaḥ
- 13
यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तये
अधिकं चापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति
yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye
adhikaṃ cāpi vidyeta sa somaṃ pātumarhati
- 14
एष वै सर्वयज्ञानां सोमः प्रथम इष्यते
सोमेनाराधयेद्देवं सोमलोकमहेश्वरम्
eṣa vai sarvayajñānāṃ somaḥ prathama iṣyate
somenārādhayeddevaṃ somalokamaheśvaram
- 15
न सोमयागादधिको महेशाराधने क्रतुः
समो वा विद्यते तस्मात्सोमेनाभ्यर्चयेत्परम्
na somayāgādadhiko maheśārādhane kratuḥ
samo vā vidyate tasmātsomenābhyarcayetparam
- 16
पितामहेन विप्राणामादावभिहितः शुभः
धर्मो विमुक्तये साक्षाच्छ्रौतः स्मार्तो द्विधा पुनः
pitāmahena viprāṇāmādāvabhihitaḥ śubhaḥ
dharmo vimuktaye sākṣācchrautaḥ smārto dvidhā punaḥ
- 17
श्रौतस्त्रेताग्निसंबन्धात्स्मार्तः पूर्वं मयोदितः
श्रेयस्करतमः श्रौतस्तस्माच्छ्रौतं समाचरेत्
śrautastretāgnisaṃbandhātsmārtaḥ pūrvaṃ mayoditaḥ
śreyaskaratamaḥ śrautastasmācchrautaṃ samācaret
- 18
उभावभिहितौ धर्मौ वेदादेव विनिःसृतौ
शिष्टाचारस्तृतीयः स्याच्छ्रुतिस्मृत्योर् अलाभतः
ubhāvabhihitau dharmau vedādeva viniḥsṛtau
śiṣṭācārastṛtīyaḥ syācchrutismṛtyor alābhataḥ
- 19
धर्मेणाभिगतो यैस्तु वेदः सपरिबृंहणः
ते शिष्टा ब्राह्मणाः प्रोक्ता नित्यमात्मगुणान्विताः
dharmeṇābhigato yaistu vedaḥ saparibṛṃhaṇaḥ
te śiṣṭā brāhmaṇāḥ proktā nityamātmaguṇānvitāḥ
- 20
तेषामभिमतो यः स्याच्चेतसा नित्यमेव हि
स धर्मः कथितः सद्भिर्नान्येषामिति धारणा
teṣāmabhimato yaḥ syāccetasā nityameva hi
sa dharmaḥ kathitaḥ sadbhirnānyeṣāmiti dhāraṇā
- 21
पुराणं धर्मशास्त्रं च वेदानामुपबृंहणम्
एकस्माद्ब्रह्मविज्ञानं धर्मज्ञानं तथैकतः
purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vedānāmupabṛṃhaṇam
ekasmādbrahmavijñānaṃ dharmajñānaṃ tathaikataḥ
- 22
धर्मं जिज्ञासमानानां तत्प्रमाणतरं स्मृतम्
धर्मशास्त्रं पुराणं तद्ब्रह्मज्ञाने परा प्रमा
dharmaṃ jijñāsamānānāṃ tatpramāṇataraṃ smṛtam
dharmaśāstraṃ purāṇaṃ tadbrahmajñāne parā pramā
- 23
नान्यतो जायते धर्मो ब्रह्मविद्या च वैदिकी
तस्माद्धर्मं पुराणं च श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः
nānyato jāyate dharmo brahmavidyā ca vaidikī
tasmāddharmaṃ purāṇaṃ ca śraddhātavyaṃ dvijātibhiḥ
- 24
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे चतुर्विंशो ऽध्यायः
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge caturviṃśo 'dhyāyaḥ

