90 shlokas
- 1
व्यास उवाच
एवं दण्डादिभिर्युक्तः शौचाचारसमन्वितः
आहूतो ऽध्ययनं कुर्याद्वीक्षमाणो गुरोर्मुखम्
vyāsa uvāca
evaṃ daṇḍādibhiryuktaḥ śaucācārasamanvitaḥ
āhūto 'dhyayanaṃ kuryādvīkṣamāṇo gurormukham
- 2
नित्यमुद्यतपाणिः स्यात्साध्वाचारः सुसंयतः
आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः
nityamudyatapāṇiḥ syātsādhvācāraḥ susaṃyataḥ
āsyatāmiti coktaḥ sannāsītābhimukhaṃ guroḥ
- 3
प्रतिश्रवणसंभाषे शयानो न समाचरेत्
नासीनो न च भुञ्जानो न तिष्ठन्न पराङ्मुखः
pratiśravaṇasaṃbhāṣe śayāno na samācaret
nāsīno na ca bhuñjāno na tiṣṭhanna parāṅmukhaḥ
- 4
नीचं शय्यासनं चास्य सर्वदा गुरुसन्निधौ
गुरोस्तु चक्षुर्विषये न यथेष्टासनो भवेत्
nīcaṃ śayyāsanaṃ cāsya sarvadā gurusannidhau
gurostu cakṣurviṣaye na yatheṣṭāsano bhavet
- 5
नोदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम्
न चैवास्यानुकुर्वीत गतिभाषणचेष्टितम्
nodāharedasya nāma parokṣamapi kevalam
na caivāsyānukurvīta gatibhāṣaṇaceṣṭitam
- 6
गुरोर्यत्र परीवादो निन्दा चापि प्रवर्तते
कर्णौ तत्र पिधातव्यौ गन्तव्यं वा ततो ऽन्यतः
guroryatra parīvādo nindā cāpi pravartate
karṇau tatra pidhātavyau gantavyaṃ vā tato 'nyataḥ
- 7
दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नान्तिके स्त्रियाः
न चैवास्योत्तरं ब्रूयात्स्थितो नासीत सन्निधौ
dūrastho nārcayedenaṃ na kruddho nāntike striyāḥ
na caivāsyottaraṃ brūyātsthito nāsīta sannidhau
- 8
उदकुम्भं कुशान्पुष्पं समिधो ऽस्याहरेत्सदा
मार्जनं लेपनं नित्यमङ्गानां वै समाचरेत्
udakumbhaṃ kuśānpuṣpaṃ samidho 'syāharetsadā
mārjanaṃ lepanaṃ nityamaṅgānāṃ vai samācaret
- 9
नास्य निर्माल्यशयनं पादुकोपानहावपि
आक्रमेदासनं चास्य छायादीन्वा कदाचन
nāsya nirmālyaśayanaṃ pādukopānahāvapi
ākramedāsanaṃ cāsya chāyādīnvā kadācana
- 10
साधयेद्दन्तकाष्ठादीन्लब्धं चास्मै निवेदयेत्
अनापृच्छ्य न गन्तव्यं भवेत्प्रियहिते रतः
sādhayeddantakāṣṭhādīnlabdhaṃ cāsmai nivedayet
anāpṛcchya na gantavyaṃ bhavetpriyahite rataḥ
- 11
न पादौ सारयेदस्य संनिधाने कदाचन
जृम्भितं हसितं चैव कण्ठप्रावरणं तथा
वर्जयेत्सन्निधौ नित्यम् अवस्फोचनम् एव च
na pādau sārayedasya saṃnidhāne kadācana
jṛmbhitaṃ hasitaṃ caiva kaṇṭhaprāvaraṇaṃ tathā
varjayetsannidhau nityam avasphocanam eva ca
- 12
यथाकालमधीयीत यावन्न विमना गुरुः
आसीताधो गुरोः कूर्चे फलके वा समाहितः
yathākālamadhīyīta yāvanna vimanā guruḥ
āsītādho guroḥ kūrce phalake vā samāhitaḥ
- 13
आसने शयने याने नैव तिष्ठेत्कदाचन
धावन्तमनुधावेत गच्छन्तमनुगच्छति
āsane śayane yāne naiva tiṣṭhetkadācana
dhāvantamanudhāveta gacchantamanugacchati
- 14
गोऽश्वोष्ट्रयानप्रासादप्रस्तरेषु कटेषु च
आसीत गुरुणा सार्धं शिलाफलकनौषु च
go'śvoṣṭrayānaprāsādaprastareṣu kaṭeṣu ca
āsīta guruṇā sārdhaṃ śilāphalakanauṣu ca
- 15
जितेन्द्रियः स्यात्सततं वश्यात्माक्रोधनः शुचिः
प्रयुञ्जीत सदा वाचं मधुरां हितभाषिणीम्
jitendriyaḥ syātsatataṃ vaśyātmākrodhanaḥ śuciḥ
prayuñjīta sadā vācaṃ madhurāṃ hitabhāṣiṇīm
- 16
गन्धमाल्यं रसं कल्यां शुक्तं प्राणिविहिंसनम्
अभ्यङ्गं चाञ्चनोपानच्छत्रधारणमेव च
gandhamālyaṃ rasaṃ kalyāṃ śuktaṃ prāṇivihiṃsanam
abhyaṅgaṃ cāñcanopānacchatradhāraṇameva ca
- 17
कामं लोभं भयं निद्रां गीतवादित्रनर्तनम्
आतर्जनं परीवादं स्त्रीप्रेक्षालम्भनं तथा
परोपघातं पैशुन्यं प्रयत्नेन विवर्जयेत्
kāmaṃ lobhaṃ bhayaṃ nidrāṃ gītavāditranartanam
ātarjanaṃ parīvādaṃ strīprekṣālambhanaṃ tathā
paropaghātaṃ paiśunyaṃ prayatnena vivarjayet
- 18
उदकुम्भं सुमनसो गोशकृन्मृत्तिकां कुशान्
आहरेद्यावदर्थानि भैक्ष्यं चाहरहश्चरेत्
udakumbhaṃ sumanaso gośakṛnmṛttikāṃ kuśān
āharedyāvadarthāni bhaikṣyaṃ cāharahaścaret
- 19
कृतं च लवणं सर्वं वर्ज्यं पर्युषितं च यत्
अनृत्यदर्शो सततं भवेद्गीतादिनिःस्पृहः
kṛtaṃ ca lavaṇaṃ sarvaṃ varjyaṃ paryuṣitaṃ ca yat
anṛtyadarśo satataṃ bhavedgītādiniḥspṛhaḥ
- 20
नादित्यं वै समीक्षेत न चरेद्दन्तधावनम्
एकान्तमशुचिस्त्रीभिः शूद्रान्त्यैरभिभाषणम्
nādityaṃ vai samīkṣeta na careddantadhāvanam
ekāntamaśucistrībhiḥ śūdrāntyairabhibhāṣaṇam
- 21
गुरूच्छिष्टं भेषजार्थं प्रयुञ्जीत न कामतः
कलापकर्षणस्नानं नाचरेद्धि कदाचन
gurūcchiṣṭaṃ bheṣajārthaṃ prayuñjīta na kāmataḥ
kalāpakarṣaṇasnānaṃ nācareddhi kadācana
- 22
न कुर्यान्मानसं विप्रो गुरोस्त्यागे कदाचन
मोहाद्वा यदि वा लोभात्त्यक्तेन पतितो भवेत्
na kuryānmānasaṃ vipro gurostyāge kadācana
mohādvā yadi vā lobhāttyaktena patito bhavet
- 23
लौकिकं वैदिकं चापि तथाध्यात्मिकमेव च
आददीत यतो ज्ञानं न तं द्रुह्येत्कदाचन
laukikaṃ vaidikaṃ cāpi tathādhyātmikameva ca
ādadīta yato jñānaṃ na taṃ druhyetkadācana
- 24
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यम् अजानतः
उत्पथप्रतिपन्नस्य मनुस्त्यागं समब्रवीत्
gurorapyavaliptasya kāryākāryam ajānataḥ
utpathapratipannasya manustyāgaṃ samabravīt
- 25
गुरोर्गुरौ संनिहिते गुरुवद्भक्तिमाचरेत्
न चातिसृष्टो गुरुणा स्वान्गुरून् अभिवादयेत्
gurorgurau saṃnihite guruvadbhaktimācaret
na cātisṛṣṭo guruṇā svāngurūn abhivādayet
- 26
विद्यागुरुष्वेतदेव नित्या वृत्तिः स्वयोनिषु
प्रतिषेधत्सु चाधर्माद्धितं चोपदिशत्स्वपि
vidyāguruṣvetadeva nityā vṛttiḥ svayoniṣu
pratiṣedhatsu cādharmāddhitaṃ copadiśatsvapi
- 27
श्रेयःसु गुरुवद्वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत्
गुरुपुत्रेषु दारेषु गुरोश्चैव स्वबन्धुषु
śreyaḥsu guruvadvṛttiṃ nityameva samācaret
guruputreṣu dāreṣu guroścaiva svabandhuṣu
- 28
बालः समानजन्मा वा शिष्यो वा यज्ञकर्मणि
अध्यापयन्गुरुसुतो गुरुवन्मानमर्हति
bālaḥ samānajanmā vā śiṣyo vā yajñakarmaṇi
adhyāpayangurusuto guruvanmānamarhati
- 29
उत्सादनं वै गात्राणां स्नापनोच्छिष्टभोजने
न कुर्याद्गुरुपुत्रस्य पादयोः शौचमेव च
utsādanaṃ vai gātrāṇāṃ snāpanocchiṣṭabhojane
na kuryādguruputrasya pādayoḥ śaucameva ca
- 30
गुरुवत्परिपूज्यास्तु सवर्णा गुरुयोषितः
असवर्णास्तु संपूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः
guruvatparipūjyāstu savarṇā guruyoṣitaḥ
asavarṇāstu saṃpūjyāḥ pratyutthānābhivādanaiḥ

