33 shlokas
- 1
ईश्वर उवाच
शृणुध्वमृषयः सर्वे प्रभावं परमेष्ठिनः
यं ज्ञात्वा पुरुषो मुक्तो न संसारे पतेत्पुनः
īśvara uvāca
śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve prabhāvaṃ parameṣṭhinaḥ
yaṃ jñātvā puruṣo mukto na saṃsāre patetpunaḥ
- 2
परात्परतरं ब्रह्म शाश्वतं निष्कलं ध्रुवम्
नित्यानन्दं निर्विकल्पं तद्धाम परमं मम
parātparataraṃ brahma śāśvataṃ niṣkalaṃ dhruvam
nityānandaṃ nirvikalpaṃ taddhāma paramaṃ mama
- 3
अहं ब्रह्मविदां ब्रह्मा स्वयंभूर्विश्वतोमुखः
मायाविनामहं देवः पुराणो हरिरव्ययः
ahaṃ brahmavidāṃ brahmā svayaṃbhūrviśvatomukhaḥ
māyāvināmahaṃ devaḥ purāṇo hariravyayaḥ
- 4
योगिनामस्म्यहं शंभुः स्त्रीणां देवी गिरीन्द्रजा
आदित्यानामहं विष्णुर्वसूनामस्मि पावकः
yogināmasmyahaṃ śaṃbhuḥ strīṇāṃ devī girīndrajā
ādityānāmahaṃ viṣṇurvasūnāmasmi pāvakaḥ
- 5
रुद्राणां शङ्करश्चाहं गरुडः पततामहम्
ऐरावतो गजेन्द्राणां रामः शस्त्रभृतामहम्
rudrāṇāṃ śaṅkaraścāhaṃ garuḍaḥ patatāmaham
airāvato gajendrāṇāṃ rāmaḥ śastrabhṛtāmaham
- 6
ऋषीणां च वसिष्ठो ऽहं देवानां च शतक्रतुः
शिल्पिनां विश्वकर्माहं प्रह्लादो ऽस्म्यमरद्विषाम्
ṛṣīṇāṃ ca vasiṣṭho 'haṃ devānāṃ ca śatakratuḥ
śilpināṃ viśvakarmāhaṃ prahlādo 'smyamaradviṣām
- 7
मुनीनामप्यहं व्यासो गणानां च विनायकः
वीराणां वीरभद्रो ऽहं सिद्धानां कपिलो मुनिः
munīnāmapyahaṃ vyāso gaṇānāṃ ca vināyakaḥ
vīrāṇāṃ vīrabhadro 'haṃ siddhānāṃ kapilo muniḥ
- 8
पर्वतानामहं मेरुर्नक्षत्राणां च चन्द्रमाः
वज्रं प्रहरणानां च व्रतानां सत्यमस्म्यहम्
parvatānāmahaṃ merurnakṣatrāṇāṃ ca candramāḥ
vajraṃ praharaṇānāṃ ca vratānāṃ satyamasmyaham
- 9
अनन्तो भोगिनां देवः सेनानीनां च पावकिः
आश्रमाणां च गार्हस्थ्यम् ईश्वराणां महेश्वरः
ananto bhogināṃ devaḥ senānīnāṃ ca pāvakiḥ
āśramāṇāṃ ca gārhasthyam īśvarāṇāṃ maheśvaraḥ
- 10
महाकल्पश्च कल्पानां युगानां कृतमस्म्यहम्
कुबेरः सर्वयक्षाणां गणेशानां च वीरकः
mahākalpaśca kalpānāṃ yugānāṃ kṛtamasmyaham
kuberaḥ sarvayakṣāṇāṃ gaṇeśānāṃ ca vīrakaḥ
- 11
प्रजापतीनां दक्षो ऽहं निरृतिः सर्वरक्षसाम्
वायुर्बलवतामस्मि द्वीपानां पुष्करो ऽस्म्यहम्
prajāpatīnāṃ dakṣo 'haṃ nirṛtiḥ sarvarakṣasām
vāyurbalavatāmasmi dvīpānāṃ puṣkaro 'smyaham
- 12
मृगेन्द्राणां च सिंहो ऽहं यन्त्राणां धनुरेव च
वेदानां सामवेदो ऽहं यजुषां शतरुद्रियम्
mṛgendrāṇāṃ ca siṃho 'haṃ yantrāṇāṃ dhanureva ca
vedānāṃ sāmavedo 'haṃ yajuṣāṃ śatarudriyam
- 13
सावित्री सर्वजप्यानां गुह्यानां प्रणवो ऽस्म्यहम्
सूक्तानां पौरुषं सूक्तं ज्येष्ठसाम च सामसु
sāvitrī sarvajapyānāṃ guhyānāṃ praṇavo 'smyaham
sūktānāṃ pauruṣaṃ sūktaṃ jyeṣṭhasāma ca sāmasu
- 14
सर्ववेदार्थविदुषां मनुः स्वायंभुवो ऽस्म्यहम्
ब्रह्मावर्तस्तु देशानां क्षेत्राणामविमुक्तकम्
sarvavedārthaviduṣāṃ manuḥ svāyaṃbhuvo 'smyaham
brahmāvartastu deśānāṃ kṣetrāṇāmavimuktakam
- 15
विद्यानामात्मविद्याहं ज्ञानानामैश्वरं परम्
भूतानामस्म्यहं व्योम सत्त्वानां मृत्युरेव च
vidyānāmātmavidyāhaṃ jñānānāmaiśvaraṃ param
bhūtānāmasmyahaṃ vyoma sattvānāṃ mṛtyureva ca
- 16
पाशानामस्म्यहं माया कालः कलयतामहम्
गतीनां मुक्तिरेवाहं परेषां परमेश्वरः
pāśānāmasmyahaṃ māyā kālaḥ kalayatāmaham
gatīnāṃ muktirevāhaṃ pareṣāṃ parameśvaraḥ
- 17
यच्चान्यदपि लोके ऽस्मिन्सत्त्वं तेजोबलाधिकम्
तत्सर्वं प्रतिजानीध्वं मम तेजोविजृम्भितम्
yaccānyadapi loke 'sminsattvaṃ tejobalādhikam
tatsarvaṃ pratijānīdhvaṃ mama tejovijṛmbhitam
- 18
आत्मानः पशवः प्रोक्ताः सर्वे संसारवर्तिनः
तेषां पतिरहं देवः स्मृतः पशुपतिर्बुधैः
ātmānaḥ paśavaḥ proktāḥ sarve saṃsāravartinaḥ
teṣāṃ patirahaṃ devaḥ smṛtaḥ paśupatirbudhaiḥ
- 19
मायापाशेन बध्नामि पशूनेतान्स्वलीलया
मामेव मोचकं प्राहुः पशूनां वेदवादिनः
māyāpāśena badhnāmi paśūnetānsvalīlayā
māmeva mocakaṃ prāhuḥ paśūnāṃ vedavādinaḥ
- 20
मायापाशेन बद्धानां मोचको ऽन्यो न विद्यते
मामृते परमात्मानं भूताधिपतिमव्ययम्
māyāpāśena baddhānāṃ mocako 'nyo na vidyate
māmṛte paramātmānaṃ bhūtādhipatimavyayam
- 21
चतुर्विंशतितत्त्वानि माया कर्म गुणा इति
एते पाशाः पशुपतेः क्लेशाश्च पशुबन्धनाः
caturviṃśatitattvāni māyā karma guṇā iti
ete pāśāḥ paśupateḥ kleśāśca paśubandhanāḥ
- 22
मनो बुद्धिरहङ्कारः खानिलाग्निजलानि भूः
एताः प्रकृतयस्त्वष्टौ विकाराश्च तथापरे
mano buddhirahaṅkāraḥ khānilāgnijalāni bhūḥ
etāḥ prakṛtayastvaṣṭau vikārāśca tathāpare
- 23
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणं चैव तु पञ्चमम्
पायूपस्थं करौ पादौ वाक्चैव दशमी मता
śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā ghrāṇaṃ caiva tu pañcamam
pāyūpasthaṃ karau pādau vākcaiva daśamī matā
- 24
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च
त्रयोविंशतिरेतानि तत्त्वानि प्राकृतानि तु
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhastathaiva ca
trayoviṃśatiretāni tattvāni prākṛtāni tu
- 25
चतुर्विंशकमव्यक्तं प्रधानं गुणलक्षणम्
अनादिमध्यनिधनं कारणं जगतः परम्
caturviṃśakamavyaktaṃ pradhānaṃ guṇalakṣaṇam
anādimadhyanidhanaṃ kāraṇaṃ jagataḥ param
- 26
सत्त्वं रजस्तमश्चेति गुणत्रयमुदाहृतम्
साम्यावस्थितिमेतेषामव्यक्तं प्रकृतिं विदुः
sattvaṃ rajastamaśceti guṇatrayamudāhṛtam
sāmyāvasthitimeteṣāmavyaktaṃ prakṛtiṃ viduḥ
- 27
सत्त्वं ज्ञानं तमो ऽज्ञानं रजो मिश्रमुदाहृतम्
गुणानां बुद्धिवैषम्याद्वैषम्यं कवयो विदुः
sattvaṃ jñānaṃ tamo 'jñānaṃ rajo miśramudāhṛtam
guṇānāṃ buddhivaiṣamyādvaiṣamyaṃ kavayo viduḥ
- 28
धर्माधर्माविति प्रोक्तौ पाशौ द्वौ बन्धसंज्ञितौ
मय्यर्पितानि कर्माणि निबन्धाय विमुक्तये
dharmādharmāviti proktau pāśau dvau bandhasaṃjñitau
mayyarpitāni karmāṇi nibandhāya vimuktaye
- 29
अविद्यामस्मितां रागं द्वेषं चाभिनिवेशकम्
क्लेशाख्यानचलान्प्राहुः पाशानात्मनिबन्धनान्
avidyāmasmitāṃ rāgaṃ dveṣaṃ cābhiniveśakam
kleśākhyānacalānprāhuḥ pāśānātmanibandhanān
- 30
एतेषामेव पाशानां माया कारणमुच्यते
मूलप्रकृतिरव्यक्ता सा शक्तिर्मयि तिष्ठति
eteṣāmeva pāśānāṃ māyā kāraṇamucyate
mūlaprakṛtiravyaktā sā śaktirmayi tiṣṭhati

