33 shlokas
- 1
व्यास उवाच
प्राङ्मुखो ऽन्नानि भुञ्जीत सूर्याभिमुख एव वा
आसीनस्त्वासने शुद्धे भूम्यां पादौ निधाय तु
vyāsa uvāca
prāṅmukho 'nnāni bhuñjīta sūryābhimukha eva vā
āsīnastvāsane śuddhe bhūmyāṃ pādau nidhāya tu
- 2
आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः
श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते उदङ्मुखाः
āyuṣyaṃ prāṅmukho bhuṅkte yaśasyaṃ dakṣiṇāmukhaḥ
śriyaṃ pratyaṅmukho bhuṅkte ṛtaṃ bhuṅkte udaṅmukhāḥ
- 3
पञ्चार्द्रे भोजनं कुर्याद्भूमौ पात्रं निधाय तु
उपवासेन तत्तुल्यं मनुराह प्रजापतिः
pañcārdre bhojanaṃ kuryādbhūmau pātraṃ nidhāya tu
upavāsena tattulyaṃ manurāha prajāpatiḥ
- 4
उपलिप्ते शुचौ देशे पादौ प्रक्षाल्य वै करौ
आचम्यार्द्राननो ऽक्रोधः पञ्चार्द्रे भोजनं चरेत्
upalipte śucau deśe pādau prakṣālya vai karau
ācamyārdrānano 'krodhaḥ pañcārdre bhojanaṃ caret
- 5
महाव्याहृतिभिस्त्वन्नं परिधायोदकेन तु
अमृतोपस्तरणमसीत्यापोशानक्रियां चरेत्
mahāvyāhṛtibhistvannaṃ paridhāyodakena tu
amṛtopastaraṇamasītyāpośānakriyāṃ caret
- 6
स्वाहाप्रणवसंयुक्तां प्राणायाद्याहुतिं ततः
अपानाय ततो हुत्वा व्यानाय तदनन्तरम्
svāhāpraṇavasaṃyuktāṃ prāṇāyādyāhutiṃ tataḥ
apānāya tato hutvā vyānāya tadanantaram
- 7
उदानाय ततः कुर्यात्समानायेति पञ्चमीम्
विज्ञाय तत्त्वमेतेषां जुहुयादात्मनि द्विजः
udānāya tataḥ kuryātsamānāyeti pañcamīm
vijñāya tattvameteṣāṃ juhuyādātmani dvijaḥ
- 8
शेषमन्नं यथाकामं भुञ्जीत व्यञ्जनैर्युतम्
ध्यात्वा तन्मनसा देवमात्मानं वै प्रजापतिम्
śeṣamannaṃ yathākāmaṃ bhuñjīta vyañjanairyutam
dhyātvā tanmanasā devamātmānaṃ vai prajāpatim
- 9
अमृतापिधानमसीत्युपरिष्टादपः पिबेत्
आचान्तः पुनर् आचामेद् आयं गौरिति मन्त्रतः
amṛtāpidhānamasītyupariṣṭādapaḥ pibet
ācāntaḥ punar ācāmed āyaṃ gauriti mantrataḥ
- 10
द्रुपदां वा त्रिरावर्त्य सर्वपापप्रणाशनीम्
प्राणानां ग्रन्थिर् असीत्य् आलभेद्धृदयं ततः
drupadāṃ vā trirāvartya sarvapāpapraṇāśanīm
prāṇānāṃ granthir asīty ālabheddhṛdayaṃ tataḥ
- 11
आचम्याङ्गुष्ठमात्रेति पादाङ्गुष्ठे ऽथ दक्षिणे
निःस्रवयेद्हस्तजलमूर्ध्वहस्तः समाहितः
ācamyāṅguṣṭhamātreti pādāṅguṣṭhe 'tha dakṣiṇe
niḥsravayedhastajalamūrdhvahastaḥ samāhitaḥ
- 12
हुतानुमन्त्रणं कुर्यात्श्रद्धायामिति मन्त्रतः
अथाक्षरेण स्वात्मानं योजयेद्ब्रह्मणेति हि
hutānumantraṇaṃ kuryātśraddhāyāmiti mantrataḥ
athākṣareṇa svātmānaṃ yojayedbrahmaṇeti hi
- 13
सर्वेषामेव यागानामात्मयागः परः स्मृतः
यो ऽनेन विधिना कुर्यात्स याति ब्रह्मणः क्षयम्
sarveṣāmeva yāgānāmātmayāgaḥ paraḥ smṛtaḥ
yo 'nena vidhinā kuryātsa yāti brahmaṇaḥ kṣayam
- 14
यज्ञोपवीती भुञ्जीत स्रग्गन्धालंकृतः शुचिः
सायंप्रातर्नान्तरा वै संध्यायां तु विशेषतः
yajñopavītī bhuñjīta sraggandhālaṃkṛtaḥ śuciḥ
sāyaṃprātarnāntarā vai saṃdhyāyāṃ tu viśeṣataḥ
- 15
नाद्यात्सूर्यग्रहात्पूर्वमह्नि सायं शशिग्रहात्
ग्रहकाले च नाश्नीयात्स्नात्वाश्नीयात्तु मुक्तयोः
nādyātsūryagrahātpūrvamahni sāyaṃ śaśigrahāt
grahakāle ca nāśnīyātsnātvāśnīyāttu muktayoḥ
- 16
मुक्ते शशिनि भुञ्जीत यदि न स्यान्महानिशा
अमुक्तयोर् अस्तंगतयोर् अद्याद्दृष्ट्वा परे ऽहनि
mukte śaśini bhuñjīta yadi na syānmahāniśā
amuktayor astaṃgatayor adyāddṛṣṭvā pare 'hani
- 17
नाश्नीयात्प्रेक्षमाणानामप्रदायैव दुर्मतिः
न यज्ञशिष्टादन्द्वा न क्रुद्धो नान्यमानसः
nāśnīyātprekṣamāṇānāmapradāyaiva durmatiḥ
na yajñaśiṣṭādandvā na kruddho nānyamānasaḥ
- 18
आत्मार्थं भोजनं यस्य रत्यर्थं यस्य मैथुनम्
वृत्त्यर्थं यस्य चाधीतं निष्फलं तस्य जीवितम्
ātmārthaṃ bhojanaṃ yasya ratyarthaṃ yasya maithunam
vṛttyarthaṃ yasya cādhītaṃ niṣphalaṃ tasya jīvitam
- 19
यद्भुङ्क्ते वेष्टितशिरा यच्च भुङ्क्ते उदङ्मुखः
सोपानत्कश्च यद्भुङ्क्ते सर्वं विद्यात्तदासुरम्
yadbhuṅkte veṣṭitaśirā yacca bhuṅkte udaṅmukhaḥ
sopānatkaśca yadbhuṅkte sarvaṃ vidyāttadāsuram
- 20
नार्धरात्रे न मध्याह्ने नाजीर्णे नार्द्रवस्त्रधृक्
न च भिन्नासनगतो न शयानः स्थितो ऽपि वा
nārdharātre na madhyāhne nājīrṇe nārdravastradhṛk
na ca bhinnāsanagato na śayānaḥ sthito 'pi vā
- 21
न भिन्नभाजने चैव न भूम्यां न च पाणिषु
नोच्छिष्टो घृतमादद्यान्न मूर्धानं स्पृशेदपि
na bhinnabhājane caiva na bhūmyāṃ na ca pāṇiṣu
nocchiṣṭo ghṛtamādadyānna mūrdhānaṃ spṛśedapi
- 22
न ब्रह्म कीर्तयन्वापि न निःशेषं न भार्यया
नान्धकारे न चाकाशे न च देवालयादिषु
na brahma kīrtayanvāpi na niḥśeṣaṃ na bhāryayā
nāndhakāre na cākāśe na ca devālayādiṣu
- 23
नैकवस्त्रस्तु भुञ्जीत न यानशयनस्थितः
न पादुकानिर्गतो ऽथ न हसन्विलपन्नपि
naikavastrastu bhuñjīta na yānaśayanasthitaḥ
na pādukānirgato 'tha na hasanvilapannapi
- 24
भुक्त्वैवं सुखमास्थाय तदन्नं परिणामयेत्
इतिहासपुराणाभ्यां वेदार्थान् उपबृंहयेत्
bhuktvaivaṃ sukhamāsthāya tadannaṃ pariṇāmayet
itihāsapurāṇābhyāṃ vedārthān upabṛṃhayet
- 25
ततः संध्यामुपासीत पूर्वोक्तविधिना द्विजः
आसीनस्तु जपेद्देवीं गायत्रीं पश्चिमां प्रति
tataḥ saṃdhyāmupāsīta pūrvoktavidhinā dvijaḥ
āsīnastu japeddevīṃ gāyatrīṃ paścimāṃ prati
- 26
न तिष्ठति तु यः पूर्वां नास्ते संध्यां तु पश्चिमाम्
स शूद्रेण समो लोके सर्वधर्मविवर्जितः
na tiṣṭhati tu yaḥ pūrvāṃ nāste saṃdhyāṃ tu paścimām
sa śūdreṇa samo loke sarvadharmavivarjitaḥ
- 27
हुत्वाग्निं विधिवन्मन्त्रैर्भुक्त्वा यज्ञावशिष्टकम्
सभृत्यबान्धवजनः स्वपेच्छुष्कपदो निशि
hutvāgniṃ vidhivanmantrairbhuktvā yajñāvaśiṣṭakam
sabhṛtyabāndhavajanaḥ svapecchuṣkapado niśi
- 28
नोत्तराभिमुखः स्वप्यात्पश्चिमाभिमुखो न च
न चाकाशे न नग्नो वा नाशुचिर्नासने क्वचित्
nottarābhimukhaḥ svapyātpaścimābhimukho na ca
na cākāśe na nagno vā nāśucirnāsane kvacit
- 29
न शीर्णायां तु खट्वायां शून्यागारे न चैव हि
नानुवंशं न पालाशे शयने वा कदाचन
na śīrṇāyāṃ tu khaṭvāyāṃ śūnyāgāre na caiva hi
nānuvaṃśaṃ na pālāśe śayane vā kadācana
- 30
इत्येतदखिलेनोक्तमहन्यहनि वै मया
ब्राह्मणानां कृत्यजातमपवर्गफलप्रदम्
ityetadakhilenoktamahanyahani vai mayā
brāhmaṇānāṃ kṛtyajātamapavargaphalapradam

