Sanskrit

229 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7

    तत्रान्तरीक्षं चतुर्विधम्

    तद्यथा धारं कारं तौषारं हैमम् इति

    तेषां धारं प्रधानं लघुत्वात्तत्पुनर्द्विविधं गाङ्गं सामुद्रं चेति

    तत्र गाङ्गमाश्वयुजे मासि प्रायशो वर्षति

    तयोर्द्वयोर् अपि परीक्षणं कुर्वीत शाल्योदनपिण्डम् अकुथितम् अविदग्धं रजतभाजनोपहितं वर्षति देवे बहिष्कुर्वीत स यदि मुहूर्तम्स्थितस्तादृश एव भवति तदा गाङ्गं पततीत्यवगन्तव्यं वर्णान्यत्वे सिक्थप्रक्लेदे च सामुद्रमिति विद्यात्तन्नोपादेयम्

    सामुद्रमप्याश्वयुजे मासि गृहीतं गाङ्गवद्भवति

    गाङ्गं पुनः प्रधानं तदुपाददीताश्वयुजे मासि

    शुचिशुक्लविततपटैकदेशच्युतमथवा हर्म्यतलपरिभ्रष्टमन्यैर्वा शुचिभिर्भाजनैर्गृहीतं सौवर्णे राजते मृन्मये वा पात्रे निदध्यात्

    तत्सर्वकालम् उपयुञ्जीत तस्यालाभे भौमम्

    तच्चाकाशगुणबहुलम्

    तत्पुनः सप्तविधम्

    तद्यथा कौपं नादेयं सारसं ताडागं प्रास्रवणम् औद्भिदं चौण्ट्यम् इति

    tatrāntarīkṣaṃ caturvidham

    tadyathā dhāraṃ kāraṃ tauṣāraṃ haimam iti

    teṣāṃ dhāraṃ pradhānaṃ laghutvāttatpunardvividhaṃ gāṅgaṃ sāmudraṃ ceti

    tatra gāṅgamāśvayuje māsi prāyaśo varṣati

    tayordvayor api parīkṣaṇaṃ kurvīta śālyodanapiṇḍam akuthitam avidagdhaṃ rajatabhājanopahitaṃ varṣati deve bahiṣkurvīta sa yadi muhūrtamsthitastādṛśa eva bhavati tadā gāṅgaṃ patatītyavagantavyaṃ varṇānyatve sikthapraklede ca sāmudramiti vidyāttannopādeyam

    sāmudramapyāśvayuje māsi gṛhītaṃ gāṅgavadbhavati

    gāṅgaṃ punaḥ pradhānaṃ tadupādadītāśvayuje māsi

    śuciśuklavitatapaṭaikadeśacyutamathavā harmyatalaparibhraṣṭamanyairvā śucibhirbhājanairgṛhītaṃ sauvarṇe rājate mṛnmaye vā pātre nidadhyāt

    tatsarvakālam upayuñjīta tasyālābhe bhaumam

    taccākāśaguṇabahulam

    tatpunaḥ saptavidham

    tadyathā kaupaṃ nādeyaṃ sārasaṃ tāḍāgaṃ prāsravaṇam audbhidaṃ cauṇṭyam iti

  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11

    तत्र यत्पङ्कशैवलहठतृणपद्मपत्रप्रभृतिभिर् अवच्छन्नं शशिसूर्यकिरणानिलैर्नाभिजुष्टं गन्धवर्णरसोपसृष्टं च तद्व्यापन्नमिति विद्यात्

    तस्य स्पर्शरूपरसगन्धवीर्यविपाकदोषाः षट्सम्भवन्ति

    तत्र खरता पैच्छिल्यमौष्ण्यं दन्तग्राहिता च स्पर्शदोषः पङ्कसिकताशैवालबहुवर्णता रूपदोषः व्यक्तरसता रसदोषः अनिष्टगन्धता गन्धदोषः यदुपयुक्तं तृष्णागौरवशूलकफप्रसेकानापादयति स वीर्यदोषः यदुपयुक्तं चिराद्विपच्यते विष्टम्भयति वा स विपाकदोष इति

    त एते आन्तरिक्षे न सन्ति

    tatra yatpaṅkaśaivalahaṭhatṛṇapadmapatraprabhṛtibhir avacchannaṃ śaśisūryakiraṇānilairnābhijuṣṭaṃ gandhavarṇarasopasṛṣṭaṃ ca tadvyāpannamiti vidyāt

    tasya sparśarūparasagandhavīryavipākadoṣāḥ ṣaṭsambhavanti

    tatra kharatā paicchilyamauṣṇyaṃ dantagrāhitā ca sparśadoṣaḥ paṅkasikatāśaivālabahuvarṇatā rūpadoṣaḥ vyaktarasatā rasadoṣaḥ aniṣṭagandhatā gandhadoṣaḥ yadupayuktaṃ tṛṣṇāgauravaśūlakaphaprasekānāpādayati sa vīryadoṣaḥ yadupayuktaṃ cirādvipacyate viṣṭambhayati vā sa vipākadoṣa iti

    ta ete āntarikṣe na santi

  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21

    तत्र नद्यः पश्चिमाभिमुखाः पथ्याः लघूदकत्वात्पूर्वाभिमुखास्तु न प्रशस्यन्ते गुरूदकत्वात्दक्षिणाभिमुखा नातिदोषलाः साधारणत्वात्

    तत्र सह्यप्रभवाः कुष्ठं जनयन्ति विन्ध्यप्रभवाः कुष्ठं पाण्डुरोगं च मलयप्रभवाः कृमीन्महेन्द्रप्रभवाः श्लीपदोदराणि हिमवत्प्रभवा हृद्रोगश्वयथुशिरोरोगश्लीपदगलगण्डान्प्राच्यावन्त्या अपरावन्त्याश्चार्शांस्युपजनयन्ति पारियात्रप्रभवाः पथ्या बलारोग्यकर्य इति

    tatra nadyaḥ paścimābhimukhāḥ pathyāḥ laghūdakatvātpūrvābhimukhāstu na praśasyante gurūdakatvātdakṣiṇābhimukhā nātidoṣalāḥ sādhāraṇatvāt

    tatra sahyaprabhavāḥ kuṣṭhaṃ janayanti vindhyaprabhavāḥ kuṣṭhaṃ pāṇḍurogaṃ ca malayaprabhavāḥ kṛmīnmahendraprabhavāḥ ślīpadodarāṇi himavatprabhavā hṛdrogaśvayathuśirorogaślīpadagalagaṇḍānprācyāvantyā aparāvantyāścārśāṃsyupajanayanti pāriyātraprabhavāḥ pathyā balārogyakarya iti

  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25
  26. 26
  27. 27
  28. 28
  29. 29
  30. 30