Sanskrit

23 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10

    तत्र शल्यलक्षणमुच्यमानम् उपधारय

    तत्तु द्विविधं सामान्यं वैशेषिकं च

    श्यावं पिडकाचितं शोफवेदनावन्तं मुहुर्मुहुः शोणितास्राविणं बुद्बुदवदुन्नतं मृदुमांसं च व्रणं जानीयात्सशल्यो ऽयम् इति

    सामान्यमेतल्लक्षणमुक्तम्

    वैशेषिकं तु त्वग्गते विवर्णः शोफो भवत्यायतः कठिनश्च मांसगते शोफाभिवृद्धिः शल्यमार्गानुपसंरोहः पीडनासहिष्णुता चोषपाकौ च पेश्यन्तरस्थे ऽप्येतदेव चोषशोफवर्जं सिरागते सिराध्मानम्सिराशूलं सिराशोफश्च स्नायुगते स्नायुजालोत्क्षेपणं संरम्भश्चोग्रा रुक्च स्रोतोगते स्रोतसां स्वकर्मगुणहानिः धमनीस्थे सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छत्यङ्गमर्दः पिपासा हृल्लासश्च अस्थिगते विविधवेदनाप्रादुर्भावः शोफश्च अस्थिविवरगते ऽस्थिपूर्णतास्थितोदः संहर्षो बलवांश्च सन्धिगते ऽस्थिवच्चेष्टोपरमश्च कोष्ठगत आटोपानाहौ मूत्रपुरीषाहारदर्शनं च व्रणमुखात्मर्मगते मर्मविद्धवच्चेष्टते

    सूक्ष्मगतिषु शल्येष्वेतान्येव लक्षणान्यस्पष्टानि भवन्ति

    tatra śalyalakṣaṇamucyamānam upadhāraya

    tattu dvividhaṃ sāmānyaṃ vaiśeṣikaṃ ca

    śyāvaṃ piḍakācitaṃ śophavedanāvantaṃ muhurmuhuḥ śoṇitāsrāviṇaṃ budbudavadunnataṃ mṛdumāṃsaṃ ca vraṇaṃ jānīyātsaśalyo 'yam iti

    sāmānyametallakṣaṇamuktam

    vaiśeṣikaṃ tu tvaggate vivarṇaḥ śopho bhavatyāyataḥ kaṭhinaśca māṃsagate śophābhivṛddhiḥ śalyamārgānupasaṃrohaḥ pīḍanāsahiṣṇutā coṣapākau ca peśyantarasthe 'pyetadeva coṣaśophavarjaṃ sirāgate sirādhmānamsirāśūlaṃ sirāśophaśca snāyugate snāyujālotkṣepaṇaṃ saṃrambhaścogrā rukca srotogate srotasāṃ svakarmaguṇahāniḥ dhamanīsthe saphenaṃ raktamīrayannanilaḥ saśabdo nirgacchatyaṅgamardaḥ pipāsā hṛllāsaśca asthigate vividhavedanāprādurbhāvaḥ śophaśca asthivivaragate 'sthipūrṇatāsthitodaḥ saṃharṣo balavāṃśca sandhigate 'sthivacceṣṭoparamaśca koṣṭhagata āṭopānāhau mūtrapurīṣāhāradarśanaṃ ca vraṇamukhātmarmagate marmaviddhavacceṣṭate

    sūkṣmagatiṣu śalyeṣvetānyeva lakṣaṇānyaspaṣṭāni bhavanti

  11. 11
  12. 12

    तत्र त्वक्प्रनष्टे स्निग्धस्विन्नायां मृन्माषयवगोधूमगोमयमृदितायां त्वचि यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्स्त्यानघृतमृच्चन्दनकल्कैर्वा प्रदिग्धायां शल्योष्मणाशु विसरति घृतम् उपशुष्यति वा लेपो यत्र तत्र शल्यं विजानीयात्मांसप्रनष्टे स्नेहस्वेदादिभिः क्रियाविशेषैर् अविरुद्धैर् आतुरम् उपपादयेत्कर्शितस्य तु शिथिलीभूतम् अनवबद्धं क्षुभ्यमाणं यत्र संरम्भं वेदनां वा जनयति तत्र शल्यं विजानीयात्कोष्ठास्थिसन्धिपेशीविवरेष्ववस्थितम् एवम् एव परीक्षेत सिराधमनीस्रोतःस्नायुप्रनष्टे खण्डचक्रसंयुक्ते याने व्याधितमारोप्याशु विषमे ऽध्वनि यायाद्यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं जानीयात् अस्थिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान्यस्थीनि बन्धनपीडनाभ्यां भृशम् उपाचरेद्यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं जानीयात्सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान्सन्धीन्प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैर्भृशम् उपाचरेत्यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्मर्मप्रनष्टे त्व् अनन्यभावान्मर्मणाम् उक्तं परीक्षणं भवति

    tatra tvakpranaṣṭe snigdhasvinnāyāṃ mṛnmāṣayavagodhūmagomayamṛditāyāṃ tvaci yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyātstyānaghṛtamṛccandanakalkairvā pradigdhāyāṃ śalyoṣmaṇāśu visarati ghṛtam upaśuṣyati vā lepo yatra tatra śalyaṃ vijānīyātmāṃsapranaṣṭe snehasvedādibhiḥ kriyāviśeṣair aviruddhair āturam upapādayetkarśitasya tu śithilībhūtam anavabaddhaṃ kṣubhyamāṇaṃ yatra saṃrambhaṃ vedanāṃ vā janayati tatra śalyaṃ vijānīyātkoṣṭhāsthisandhipeśīvivareṣvavasthitam evam eva parīkṣeta sirādhamanīsrotaḥsnāyupranaṣṭe khaṇḍacakrasaṃyukte yāne vyādhitamāropyāśu viṣame 'dhvani yāyādyatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ jānīyāt asthipranaṣṭe snehasvedopapannānyasthīni bandhanapīḍanābhyāṃ bhṛśam upācaredyatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ jānīyātsandhipranaṣṭe snehasvedopapannānsandhīnprasaraṇākuñcanabandhanapīḍanairbhṛśam upācaretyatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra śalyaṃ vijānīyātmarmapranaṣṭe tv ananyabhāvānmarmaṇām uktaṃ parīkṣaṇaṃ bhavati

  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23