81 shlokas
- 1
विचचार वृतो गोपैर्वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः
vicacāra vṛto gopairvanyapuṣpasragujjvalaḥ
- 2
स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम्
तीरसंलग्नफेनौघैर्हसन्तीमिव सर्वतः
sa jagāmātha kālindīṃ lolakallolaśālinīm
tīrasaṃlagnaphenaughairhasantīmiva sarvataḥ
- 3
तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निसृतवारिणम्
ह्रदं कालियनागस्य ददृशे ऽतीव भीषणम्
tasyāṃ cātimahābhīmaṃ viṣāgnisṛtavāriṇam
hradaṃ kāliyanāgasya dadṛśe 'tīva bhīṣaṇam
- 4
विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम्
वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम्
viṣāgninā visaratā dagdhatīramahātarum
vātāhatāmbuvikṣepasparśadagdhavihaṃgamam
- 5
तमतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रमिवापरम्
विलोक्य चिन्तयामास भगवान्मधुसूदनः
tamatīva mahāraudraṃ mṛtyuvaktramivāparam
vilokya cintayāmāsa bhagavānmadhusūdanaḥ
- 6
अस्मिन्वसति दुष्टात्मा कालियो ऽसौ विषायुधः
यो मया निर्जितस्त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधिम्
asminvasati duṣṭātmā kāliyo 'sau viṣāyudhaḥ
yo mayā nirjitastyaktvā duṣṭo naṣṭaḥ payonidhim
- 7
तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागराङ्गना
न नरैर्गोधनैर्वापि तृषार्तैरुपभुज्यते
teneyaṃ dūṣitā sarvā yamunā sāgarāṅganā
na narairgodhanairvāpi tṛṣārtairupabhujyate
- 8
तदस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया
चिरमत्र सुखं येन चरेयुर्व्रजवासिनः
tadasya nāgarājasya kartavyo nigraho mayā
ciramatra sukhaṃ yena careyurvrajavāsinaḥ
- 9
एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन् अवतारो मया कृतः
यदेषाम् उत्पथस्थानां कार्या शान्तिर्दुरात्मनाम्
etadarthaṃ nṛloke 'smin avatāro mayā kṛtaḥ
yadeṣām utpathasthānāṃ kāryā śāntirdurātmanām
- 10
तदेतन्नातिदूरस्थं कदम्बमुरुशाखिनम्
अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिन् अनिलाशिनः
tadetannātidūrasthaṃ kadambamuruśākhinam
adhiruhyotpatiṣyāmi hrade 'smin anilāśinaḥ
- 11
पराशर उवाच
इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः
निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगितः
parāśara uvāca
itthaṃ vicintya baddhvā ca gāḍhaṃ parikaraṃ tataḥ
nipapāta hrade tatra sarparājasya vegitaḥ
- 12
तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः
अत्यर्थं दूरजातांस्तु तानसिञ्चन्महीरुहान्
tenāpi patatā tatra kṣobhitaḥ sa mahāhradaḥ
atyarthaṃ dūrajātāṃstu tānasiñcanmahīruhān
- 13
ते हि दुष्टविषज्वालातप्ताम्बुपवनोक्षिताः
जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः
te hi duṣṭaviṣajvālātaptāmbupavanokṣitāḥ
jajvaluḥ pādapāḥ sadyo jvālāvyāptadigantarāḥ
- 14
आस्फोटयामास तदा कृष्णो नागह्रदे भुजम्
तच्छब्दश्रवणाच्चाशु नागराजो ऽभ्युपागमत्
āsphoṭayāmāsa tadā kṛṣṇo nāgahrade bhujam
tacchabdaśravaṇāccāśu nāgarājo 'bhyupāgamat
- 15
आताम्रनयनः कोपाद्विषज्वालाकुलैः फणैः
वृतो महाविषैश्चान्यैरुरगैरनिलाशिभिः
ātāmranayanaḥ kopādviṣajvālākulaiḥ phaṇaiḥ
vṛto mahāviṣaiścānyairuragairanilāśibhiḥ
- 16
नागपत्न्यश्च शतशो हारिहारोपशोभिताः
प्रकम्पिततनुक्षेपचलत्कुण्डलकान्तयः
nāgapatnyaśca śataśo hārihāropaśobhitāḥ
prakampitatanukṣepacalatkuṇḍalakāntayaḥ
- 17
ततः प्रवेशितः सर्पैः स कृष्णो भोगबन्धनम्
ददंशुश्चापि ते कृष्णं विषज्वालाविलैर्मुखैः
tataḥ praveśitaḥ sarpaiḥ sa kṛṣṇo bhogabandhanam
dadaṃśuścāpi te kṛṣṇaṃ viṣajvālāvilairmukhaiḥ
- 18
तं तत्र पतितं दृष्ट्वा सर्पभोगनिपीडितम्
गोपा व्रजमुपागम्य चुक्रुशुः शोकलालसाः
taṃ tatra patitaṃ dṛṣṭvā sarpabhoganipīḍitam
gopā vrajamupāgamya cukruśuḥ śokalālasāḥ
- 19
गोपा ऊचुः
एष मोहं गतः कृष्णो मग्नौ वै कालिये ह्रदे
भक्ष्यते सर्पराजेन तदागच्छत पश्यत
gopā ūcuḥ
eṣa mohaṃ gataḥ kṛṣṇo magnau vai kāliye hrade
bhakṣyate sarparājena tadāgacchata paśyata
- 20
तच्छ्रुत्वा ते तदा गोपा वज्रपातोपमं वचः
गोप्यश्च त्वरिता जग्मुर्यशोदाप्रमुखा ह्रदम्
tacchrutvā te tadā gopā vajrapātopamaṃ vacaḥ
gopyaśca tvaritā jagmuryaśodāpramukhā hradam
- 21
हा हा क्वासाविति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः
यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतं प्रस्खलितं ययौ
hā hā kvāsāviti jano gopīnām ativihvalaḥ
yaśodayā samaṃ bhrānto drutaṃ praskhalitaṃ yayau
- 22
नन्दगोपश्च गोपाश्च रामश्चाद्भुतविक्रमः
त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः
nandagopaśca gopāśca rāmaścādbhutavikramaḥ
tvaritaṃ yamunāṃ jagmuḥ kṛṣṇadarśanalālasāḥ
- 23
ददृशुश्चापि ते तत्र सर्पराजवशं गतम्
निष्प्रयत्नकृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम्
dadṛśuścāpi te tatra sarparājavaśaṃ gatam
niṣprayatnakṛtaṃ kṛṣṇaṃ sarpabhogena veṣṭitam
- 24
नन्दगोपश्च निश्चेष्टो न्यस्य पुत्रमुखे दृशम्
यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तम
nandagopaśca niśceṣṭo nyasya putramukhe dṛśam
yaśodā ca mahābhāgā babhūva munisattama
- 25
गोप्यस्त्वन्या रुदन्त्यश्च ददृशुः शोककातराः
प्रोचुश्च केशवं प्रीत्या भयकातर्यगद्गदम्
gopyastvanyā rudantyaśca dadṛśuḥ śokakātarāḥ
procuśca keśavaṃ prītyā bhayakātaryagadgadam
- 26
सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे
नागराजस्य नो गन्तुमस्माकं युज्यते व्रजे
sarvā yaśodayā sārdhaṃ viśāmo 'tra mahāhrade
nāgarājasya no gantumasmākaṃ yujyate vraje
- 27
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा
विना वृषेण का गावो विना कृष्णेन को व्रजः
divasaḥ ko vinā sūryaṃ vinā candreṇa kā niśā
vinā vṛṣeṇa kā gāvo vinā kṛṣṇena ko vrajaḥ
- 28
विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम्
अरण्यं नातिसेव्यं च वारिहीनं यथा सरः
vinākṛtā na yāsyāmaḥ kṛṣṇenānena gokulam
araṇyaṃ nātisevyaṃ ca vārihīnaṃ yathā saraḥ
- 29
यत्र नेन्दीवरदलप्रख्यकान्तिरयं हरिः
तेनापि मर्त्यवासेन रतिरस्तीति विस्मयः
yatra nendīvaradalaprakhyakāntirayaṃ hariḥ
tenāpi martyavāsena ratirastīti vismayaḥ
- 30
उत्फुल्लपङ्कजदलस्पष्टकान्तिविलोचनम्
अपश्यन्तो हरिं दीनाः कथं गोष्ठे भविष्यथ
utphullapaṅkajadalaspaṣṭakāntivilocanam
apaśyanto hariṃ dīnāḥ kathaṃ goṣṭhe bhaviṣyatha

