44 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
चक्रे कर्म महच्छौरिर्बिभ्राणो मानुषीं तनुम्
जिगाय शक्रं शर्वं च सर्वान्देवांश्च लीलया
maitreya uvāca
cakre karma mahacchaurirbibhrāṇo mānuṣīṃ tanum
jigāya śakraṃ śarvaṃ ca sarvāndevāṃśca līlayā
- 2
यच्चान्यदकरोत्कर्म दिव्यचेष्टाविधानकृत्
तत्कथ्यतां महाभाग परं कौतूहलं हि मे
yaccānyadakarotkarma divyaceṣṭāvidhānakṛt
tatkathyatāṃ mahābhāga paraṃ kautūhalaṃ hi me
- 3
पराशर उवाच
गदतो मम विप्रर्षे श्रूयतामिदमादरात्
नरावतारे कृष्णेन दग्धा वाराणसी यथा
parāśara uvāca
gadato mama viprarṣe śrūyatāmidamādarāt
narāvatāre kṛṣṇena dagdhā vārāṇasī yathā
- 4
पौण्ड्रको वासुदेवस्तु वासुदेवो ऽभवद्भुवि
अवतीर्णस्त्वमित्युक्तो जनैरज्ञानमोहितैः
pauṇḍrako vāsudevastu vāsudevo 'bhavadbhuvi
avatīrṇastvamityukto janairajñānamohitaiḥ
- 5
स मेने वासुदेवो ऽहमवतीर्णो महीतले
नष्टस्मृतिस्ततः सर्वं विष्णुचिह्नमचीकरत्
sa mene vāsudevo 'hamavatīrṇo mahītale
naṣṭasmṛtistataḥ sarvaṃ viṣṇucihnamacīkarat
- 6
दूतं च प्रेषयामास कृष्णाय सुमहात्मने
त्यक्त्वा चक्रादिकं चिह्नं मदीयं नाम चात्मनः
dūtaṃ ca preṣayāmāsa kṛṣṇāya sumahātmane
tyaktvā cakrādikaṃ cihnaṃ madīyaṃ nāma cātmanaḥ
- 7
वासुदेवात्मकं मूढ मुक्त्वा गर्वं विशेषतः
आत्मनो जीवितार्थाय ततो मे प्रणतिं व्रज
vāsudevātmakaṃ mūḍha muktvā garvaṃ viśeṣataḥ
ātmano jīvitārthāya tato me praṇatiṃ vraja
- 8
इत्युक्तः सम्प्रहस्यैनं दूतं प्राह जनार्दनः
निजचिह्नमहं चक्रं समुत्स्रक्ष्ये त्वयीति वै
ityuktaḥ samprahasyainaṃ dūtaṃ prāha janārdanaḥ
nijacihnamahaṃ cakraṃ samutsrakṣye tvayīti vai
- 9
वाच्यश्च पौण्ड्रको गत्वा त्वया दूत वचो मम
ज्ञातस्त्वद्वाक्यसद्भावो यत्कार्यं तद्विधीयताम्
vācyaśca pauṇḍrako gatvā tvayā dūta vaco mama
jñātastvadvākyasadbhāvo yatkāryaṃ tadvidhīyatām
- 10
गृहीतचिह्न एवाहमागमिष्यामि ते पुरम्
समुत्स्रक्ष्यामि ते चक्रं निजचिह्नमसंशयम्
gṛhītacihna evāhamāgamiṣyāmi te puram
samutsrakṣyāmi te cakraṃ nijacihnamasaṃśayam
- 11
आज्ञापूर्वं च यदिदमागच्छेति त्वयोदितम्
संपादयिष्ये श्वस्तुभ्यं तदप्येषो ऽविलम्बितम्
ājñāpūrvaṃ ca yadidamāgaccheti tvayoditam
saṃpādayiṣye śvastubhyaṃ tadapyeṣo 'vilambitam
- 12
शरणं ते समभ्येत्य कर्तास्मि नृपते तथा
यथा त्वत्तो भयं भूयो न मे किंचिद्भविष्यति
śaraṇaṃ te samabhyetya kartāsmi nṛpate tathā
yathā tvatto bhayaṃ bhūyo na me kiṃcidbhaviṣyati
- 13
पराशर उवाच
इत्युक्ते ऽपगते दूते संस्मृत्याभ्यागतं हरिः
गरुत्मन्तमथारुह्य त्वरितं तत्पुरं ययौ
parāśara uvāca
ityukte 'pagate dūte saṃsmṛtyābhyāgataṃ hariḥ
garutmantamathāruhya tvaritaṃ tatpuraṃ yayau
- 14
तस्यापि केशवोद्योगं श्रुत्वा काशिपतिस्तदा
सर्वसैन्यपरीवारः पार्ष्णिग्राह उपाययौ
tasyāpi keśavodyogaṃ śrutvā kāśipatistadā
sarvasainyaparīvāraḥ pārṣṇigrāha upāyayau
- 15
ततो बलेन महता काशिराजबलेन च
पौण्ड्रको वासुदेवो ऽसौ केशवाभिमुखं ययौ
tato balena mahatā kāśirājabalena ca
pauṇḍrako vāsudevo 'sau keśavābhimukhaṃ yayau
- 16
तं ददर्श हरिर्दूरादुदारस्यन्दने स्थितम्
चक्रहस्तं गदाखड्गबाहुं पाणिगताम्बुजम्
taṃ dadarśa harirdūrādudārasyandane sthitam
cakrahastaṃ gadākhaḍgabāhuṃ pāṇigatāmbujam
- 17
स्रग्धरं धृतशार्ङ्गं च सुपर्णरचितध्वजम्
वक्षःस्थले कृतं चास्य श्रीवत्सं ददृशे हरिः
sragdharaṃ dhṛtaśārṅgaṃ ca suparṇaracitadhvajam
vakṣaḥsthale kṛtaṃ cāsya śrīvatsaṃ dadṛśe hariḥ
- 18
किरीटकुण्डलधरं पीतवासःसमन्वितम्
दृष्ट्वा तं भावगम्भीरं जहास गरुडध्वजः
kirīṭakuṇḍaladharaṃ pītavāsaḥsamanvitam
dṛṣṭvā taṃ bhāvagambhīraṃ jahāsa garuḍadhvajaḥ
- 19
युयुधे च बलेनास्य हस्त्यश्वबलिना द्विज
निस्त्रिंशर्ष्टिगदाशूलशक्तिकार्मुकशालिना
yuyudhe ca balenāsya hastyaśvabalinā dvija
nistriṃśarṣṭigadāśūlaśaktikārmukaśālinā
- 20
क्षणेन शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैररिविदारणैः
गदाचक्रनिपातैश्च सूदयामास तद्बलम्
kṣaṇena śārṅganirmuktaiḥ śarairarividāraṇaiḥ
gadācakranipātaiśca sūdayāmāsa tadbalam
- 21
काशिराजबलं चैव क्षयं नीत्वा जनार्दनः
उवाच पौण्ड्रकं मूढम् आत्मचिह्नोपलक्षणम्
kāśirājabalaṃ caiva kṣayaṃ nītvā janārdanaḥ
uvāca pauṇḍrakaṃ mūḍham ātmacihnopalakṣaṇam
- 22
भगवानुवाच
पौण्ड्रकोक्तं त्वया यत्तु दूतवक्त्रेण मां प्रति
समुत्सृजेति चिह्नानि तत्ते सम्पादयाम्यहम्
bhagavānuvāca
pauṇḍrakoktaṃ tvayā yattu dūtavaktreṇa māṃ prati
samutsṛjeti cihnāni tatte sampādayāmyaham
- 23
चक्रमेतत्समुत्सृष्टं गदेयं ते विसर्जिता
गरुत्मानेष निर्दिष्टः समारोहतु ते ध्वजम्
cakrametatsamutsṛṣṭaṃ gadeyaṃ te visarjitā
garutmāneṣa nirdiṣṭaḥ samārohatu te dhvajam
- 24
पराशर उवाच
इत्युच्चार्य विमुक्तेन चक्रेणासौ विदारितः
पोथितो गदया भग्नो गरुत्मांश्च गरुत्मता
parāśara uvāca
ityuccārya vimuktena cakreṇāsau vidāritaḥ
pothito gadayā bhagno garutmāṃśca garutmatā
- 25
ततो हाहाकृते लोके काशीनामधिपो बली
युयुधे वासुदेवेन मित्रस्यापचितौ स्थितः
tato hāhākṛte loke kāśīnāmadhipo balī
yuyudhe vāsudevena mitrasyāpacitau sthitaḥ
- 26
ततः शार्ङ्गधनुर्मुक्तैश्छित्त्वा तस्य शरैः शिरः
काशिपुर्यां स चिक्षेप कुर्वंल्लोकस्य विस्मयम्
tataḥ śārṅgadhanurmuktaiśchittvā tasya śaraiḥ śiraḥ
kāśipuryāṃ sa cikṣepa kurvaṃllokasya vismayam
- 27
हत्वा च पौण्ड्रकं शौरिः काशिराजं च सानुगम्
पुनर्द्वारवतीं प्राप्तो रेमे स्वर्गगतो यथा
hatvā ca pauṇḍrakaṃ śauriḥ kāśirājaṃ ca sānugam
punardvāravatīṃ prāpto reme svargagato yathā
- 28
तच्छिरः पतितं दृष्ट्वा तत्र काशिपतेः पुरे
जनः किमेतदित्याह केनेत्यत्यन्तविस्मितः
tacchiraḥ patitaṃ dṛṣṭvā tatra kāśipateḥ pure
janaḥ kimetadityāha kenetyatyantavismitaḥ
- 29
ज्ञात्वा तं वासुदेवेन हतं तस्य सुतस्ततः
पुरोहितेन सहितस्तोषयामास शंकरम्
jñātvā taṃ vāsudevena hataṃ tasya sutastataḥ
purohitena sahitastoṣayāmāsa śaṃkaram
- 30
अविमुक्ते महाक्षेत्रे तोषितस्तेन शंकरः
वरं वृणीष्वेति तदा तं प्रोवाच नृपात्मजम्
avimukte mahākṣetre toṣitastena śaṃkaraḥ
varaṃ vṛṇīṣveti tadā taṃ provāca nṛpātmajam

