35 shlokas
- 1
पराशर उवाच
द्वारवत्यां ततः शौरिं शक्रस्त्रिभुवनेश्वरः
आजगामाथ मैत्रेय मत्तैरावतपृष्ठगः
parāśara uvāca
dvāravatyāṃ tataḥ śauriṃ śakrastribhuvaneśvaraḥ
ājagāmātha maitreya mattairāvatapṛṣṭhagaḥ
- 2
प्रविश्य द्वारकां सो ऽथ समेत्य हरिणा ततः
कथयामास दैत्यस्य नरकस्य विचेष्टितम्
praviśya dvārakāṃ so 'tha sametya hariṇā tataḥ
kathayāmāsa daityasya narakasya viceṣṭitam
- 3
त्वया नाथेन देवानां मनुष्यत्वे ऽपि तिष्ठता
प्रशमं सर्वदुःखानि नीतानि मधुसूदन
tvayā nāthena devānāṃ manuṣyatve 'pi tiṣṭhatā
praśamaṃ sarvaduḥkhāni nītāni madhusūdana
- 4
तपस्विजननाशाय सो ऽरिष्टो धेनुकस्तथा
प्रवृत्तो यस्तथा केशी ते सर्वे निहतास्त्वया
tapasvijananāśāya so 'riṣṭo dhenukastathā
pravṛtto yastathā keśī te sarve nihatāstvayā
- 5
कंसः कुवलयापीडः पूतना बालघातिनी
नाशं नीतास्त्वया सर्वे ये ऽन्ये जगदुपद्रवाः
kaṃsaḥ kuvalayāpīḍaḥ pūtanā bālaghātinī
nāśaṃ nītāstvayā sarve ye 'nye jagadupadravāḥ
- 6
युष्मद्दोर्दण्डसद्बुद्धिपरित्राते जगत्त्रये
यज्वियज्ञांशसंप्राप्त्या तृप्तिं यान्ति दिवौकसः
yuṣmaddordaṇḍasadbuddhiparitrāte jagattraye
yajviyajñāṃśasaṃprāptyā tṛptiṃ yānti divaukasaḥ
- 7
सो ऽहं साम्प्रतमायातो यन्निमित्तं जनार्दन
तच्छ्रुत्वा तत्प्रतीकारप्रयत्नं कर्तुमर्हसि
so 'haṃ sāmpratamāyāto yannimittaṃ janārdana
tacchrutvā tatpratīkāraprayatnaṃ kartumarhasi
- 8
भौमो ऽयं नरको नाम प्राग्ज्योतिषपुरेश्वरः
करोति सर्वभूतानामुपघातमरिंदम
bhaumo 'yaṃ narako nāma prāgjyotiṣapureśvaraḥ
karoti sarvabhūtānāmupaghātamariṃdama
- 9
देवसिद्धासुरादीनां नृपाणां च जनार्दन
हृत्वा हि सो ऽसुरः कन्या रुरोध निजमन्दिरे
devasiddhāsurādīnāṃ nṛpāṇāṃ ca janārdana
hṛtvā hi so 'suraḥ kanyā rurodha nijamandire
- 10
छत्रं यत्सलिलस्रावि तज्जहार प्रचेतसः
मन्दरस्य तथा शृङ्गं हृतवान्मणिपर्वतम्
chatraṃ yatsalilasrāvi tajjahāra pracetasaḥ
mandarasya tathā śṛṅgaṃ hṛtavānmaṇiparvatam
- 11
अमृतस्राविणी दिव्ये मन्मातुः कृष्ण कुण्डले
जहार सो ऽसुरो ऽदित्या वाञ्छत्यैरावतं गजम्
amṛtasrāviṇī divye manmātuḥ kṛṣṇa kuṇḍale
jahāra so 'suro 'dityā vāñchatyairāvataṃ gajam
- 12
दुर्नीतमेतद्गोविन्द मया तस्य तवोदितम्
यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत्स्वयं परिमृश्यताम्
durnītametadgovinda mayā tasya tavoditam
yadatra pratikartavyaṃ tatsvayaṃ parimṛśyatām
- 13
पराशर उवाच
इति श्रुत्वा स्मितं कृत्वा भगवान्देवकीसुतः
गृहीत्वा वासवं हस्ते समुत्तस्थौ वरासनात्
parāśara uvāca
iti śrutvā smitaṃ kṛtvā bhagavāndevakīsutaḥ
gṛhītvā vāsavaṃ haste samuttasthau varāsanāt
- 14
संचिन्तितमुपारुह्य गरुडं गगनेचरम्
सत्यभामां समारोप्य ययौ प्राग्ज्योतिषं पुरम्
saṃcintitamupāruhya garuḍaṃ gaganecaram
satyabhāmāṃ samāropya yayau prāgjyotiṣaṃ puram
- 15
आरुह्यैरावतं नागं शक्रो ऽपि त्रिदिशालयम्
ततो जगाम मैत्रेय पश्यतां द्वारकौकसाम्
āruhyairāvataṃ nāgaṃ śakro 'pi tridiśālayam
tato jagāma maitreya paśyatāṃ dvārakaukasām
- 16
प्राग्ज्योतिषपुरस्यासीत्समन्ताच्छतयोजनम्
आचिता मौरवैः पाशैः क्षुरान्तैर्भूर्द्विजोत्तम
prāgjyotiṣapurasyāsītsamantācchatayojanam
ācitā mauravaiḥ pāśaiḥ kṣurāntairbhūrdvijottama
- 17
तांश्चिछेद हरिः पाशान्क्षिप्त्वा चक्रं सुदर्शनम्
ततो गुरुः समुत्तस्थौ तं जघान च केशवः
tāṃścicheda hariḥ pāśānkṣiptvā cakraṃ sudarśanam
tato guruḥ samuttasthau taṃ jaghāna ca keśavaḥ
- 18
मुरोस्तु तनयान्सप्त सहस्रांस्तांस्ततो हरिः
चक्रधाराग्निनिर्दग्धांश्चकार शलभानिव
murostu tanayānsapta sahasrāṃstāṃstato hariḥ
cakradhārāgninirdagdhāṃścakāra śalabhāniva
- 19
हत्वा मुरुं हयग्रीवं तथा पञ्चजनं द्विज
प्राग्ज्योतिषपुरं धीमांस्त्वरावान्समुपाद्रवत्
hatvā muruṃ hayagrīvaṃ tathā pañcajanaṃ dvija
prāgjyotiṣapuraṃ dhīmāṃstvarāvānsamupādravat
- 20
नरकेणास्य तत्राभून्महासैन्येन संयुगः
कृष्णस्य यत्र गोविन्दो जघ्ने दैत्यान्सहस्रशः
narakeṇāsya tatrābhūnmahāsainyena saṃyugaḥ
kṛṣṇasya yatra govindo jaghne daityānsahasraśaḥ
- 21
शस्त्रास्त्रवर्षं मुञ्चन्तं तं भौमं नरकं बली
क्षिप्त्वा चक्रं द्विधा चक्रे चक्री दैतेयचक्रहा
śastrāstravarṣaṃ muñcantaṃ taṃ bhaumaṃ narakaṃ balī
kṣiptvā cakraṃ dvidhā cakre cakrī daiteyacakrahā
- 22
हते तु नरके भूमिर्गृहीत्वादितिकुण्डले
उपतस्थे जगन्नाथं वाक्यं चेदमथाब्रवीत्
hate tu narake bhūmirgṛhītvāditikuṇḍale
upatasthe jagannāthaṃ vākyaṃ cedamathābravīt
- 23
यदाहमुद्धृता नाथ त्वया सूकरमूर्तिना
त्वत्स्पर्शसंभवः पुत्रस्तदायं मय्यजायत
yadāhamuddhṛtā nātha tvayā sūkaramūrtinā
tvatsparśasaṃbhavaḥ putrastadāyaṃ mayyajāyata
- 24
सो ऽयं त्वयैव दत्तो मे त्वयैव विनिपातितः
गृहाण कुण्डले चेमे पालयास्य च संततिम्
so 'yaṃ tvayaiva datto me tvayaiva vinipātitaḥ
gṛhāṇa kuṇḍale ceme pālayāsya ca saṃtatim
- 25
भारावतरणार्थाय ममैव भगवानिमम्
अंशेन लोकम् आयातः प्रसादसुमुखः प्रभो
bhārāvataraṇārthāya mamaiva bhagavānimam
aṃśena lokam āyātaḥ prasādasumukhaḥ prabho
- 26
त्वं कर्ता च विकर्ता च संहर्ता प्रभवो ऽप्ययः
जगतां त्वं जगद्रूपः स्तूयते ऽच्युत किं तव
tvaṃ kartā ca vikartā ca saṃhartā prabhavo 'pyayaḥ
jagatāṃ tvaṃ jagadrūpaḥ stūyate 'cyuta kiṃ tava
- 27
व्यापी व्याप्यः क्रिया कर्ता कार्यं च भगवान्यदा
सर्वभूतात्मभूतस्य स्तूयते तव किं तदा
vyāpī vyāpyaḥ kriyā kartā kāryaṃ ca bhagavānyadā
sarvabhūtātmabhūtasya stūyate tava kiṃ tadā
- 28
परमात्मा त्वमात्मा च भूतात्मा चाव्ययो भवान्
यदा तदा स्तुतिर्नास्ति किमर्था ते प्रवर्तते
paramātmā tvamātmā ca bhūtātmā cāvyayo bhavān
yadā tadā stutirnāsti kimarthā te pravartate
- 29
प्रसीद सर्वभूतात्मन्नरकेण कृतं हि यत्
तत्क्षम्यतामदोषाय त्वत्सुतः स निपातितः
prasīda sarvabhūtātmannarakeṇa kṛtaṃ hi yat
tatkṣamyatāmadoṣāya tvatsutaḥ sa nipātitaḥ
- 30
पराशर उवाच
तथेति चोक्त्वा धरणीं भगवान्भूतभावनः
रत्नानि नरकावासाज्जग्राह मुनिसत्तम
parāśara uvāca
tatheti coktvā dharaṇīṃ bhagavānbhūtabhāvanaḥ
ratnāni narakāvāsājjagrāha munisattama

