38 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
भूय एवाहम् इच्छामि बलभद्रस्य धीमतः
श्रोतुं पराक्रमं ब्रह्मन्तन्ममाख्यातुमर्हसि
maitreya uvāca
bhūya evāham icchāmi balabhadrasya dhīmataḥ
śrotuṃ parākramaṃ brahmantanmamākhyātumarhasi
- 2
यमुनाकर्षणादीनि श्रुतानि भगवन्मया
तत्कथ्यतां महाभाग यदन्यत्कृतवान्बलः
yamunākarṣaṇādīni śrutāni bhagavanmayā
tatkathyatāṃ mahābhāga yadanyatkṛtavānbalaḥ
- 3
पराशर उवाच
मैत्रेय श्रूयतां कर्म यद्रामेणाभवत्कृतम्
अनन्तेनाप्रमेयेन शेषेण धरणीभृता
parāśara uvāca
maitreya śrūyatāṃ karma yadrāmeṇābhavatkṛtam
anantenāprameyena śeṣeṇa dharaṇībhṛtā
- 4
दुर्योधनस्य तनयां स्वयंवरकृतक्षणाम्
बलादादत्तवान्वीरः साम्बो जाम्बवतीसुतः
duryodhanasya tanayāṃ svayaṃvarakṛtakṣaṇām
balādādattavānvīraḥ sāmbo jāmbavatīsutaḥ
- 5
ततः क्रुद्धा महावीर्याः कर्णदुर्योधनादयः
भीष्मद्रोणादयश्चैनं बबन्धुर्युधि निर्जितम्
tataḥ kruddhā mahāvīryāḥ karṇaduryodhanādayaḥ
bhīṣmadroṇādayaścainaṃ babandhuryudhi nirjitam
- 6
तच्छ्रुत्वा यादवाः सर्वे क्रोधं दुर्योधनादिषु
मैत्रेय चक्रुश्चक्रुश्च तान्निहन्तुं महोद्यमम्
tacchrutvā yādavāḥ sarve krodhaṃ duryodhanādiṣu
maitreya cakruścakruśca tānnihantuṃ mahodyamam
- 7
तान्निवार्य बलः प्राह मदलोलकलाक्षरम्
मोक्ष्यन्ति ते मद्वचनाद्यास्याम्येको हि कौरवान्
tānnivārya balaḥ prāha madalolakalākṣaram
mokṣyanti te madvacanādyāsyāmyeko hi kauravān
- 8
बलदेवस्ततो गत्वा नगरं नागसाह्वयम्
बाह्योपवनमध्ये ऽभून्न विवेश च तत्पुरम्
baladevastato gatvā nagaraṃ nāgasāhvayam
bāhyopavanamadhye 'bhūnna viveśa ca tatpuram
- 9
बलमागतम् आज्ञाय भूपा दुर्योधनादयः
गामर्घ्यमुदकं चैव रामाय प्रत्यवेदयन्
balamāgatam ājñāya bhūpā duryodhanādayaḥ
gāmarghyamudakaṃ caiva rāmāya pratyavedayan
- 10
गृहीत्वा विधिवत्सर्वं ततस्तानाह कौरवान्
आज्ञापयत्युग्रसेनः साम्बमाशु विमुञ्चत
gṛhītvā vidhivatsarvaṃ tatastānāha kauravān
ājñāpayatyugrasenaḥ sāmbamāśu vimuñcata
- 11
ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा भीष्मद्रोणादयो द्विज
कर्णदुर्योधनाद्याश्च चुक्रुधुर्द्विजसत्तम
tataste tadvacaḥ śrutvā bhīṣmadroṇādayo dvija
karṇaduryodhanādyāśca cukrudhurdvijasattama
- 12
ऊचुश्च कुपिताः सर्वे बाह्लिकाद्याश्च कौरवाः
अराज्यार्हं यदोर्वंशमवेक्ष्य मुसलायुधम्
ūcuśca kupitāḥ sarve bāhlikādyāśca kauravāḥ
arājyārhaṃ yadorvaṃśamavekṣya musalāyudham
- 13
भो भोः किमेतद्भवता बलभद्रेरितं वचः
आज्ञां कुरुकुलोत्थानां यादवः कः प्रदास्यति
bho bhoḥ kimetadbhavatā balabhadreritaṃ vacaḥ
ājñāṃ kurukulotthānāṃ yādavaḥ kaḥ pradāsyati
- 14
उग्रसेनो ऽपि यद्याज्ञां कौरवाणां प्रदास्यति
तदलं पाण्डुरैश्छत्रैर्नृपयोग्यैर्विडम्बितैः
ugraseno 'pi yadyājñāṃ kauravāṇāṃ pradāsyati
tadalaṃ pāṇḍuraiśchatrairnṛpayogyairviḍambitaiḥ
- 15
तद्गच्छ बल मा वा त्वं साम्बमन्यायचेष्टितम्
विमोक्ष्यामो न भवतो नोग्रसेनस्य शासनात्
tadgaccha bala mā vā tvaṃ sāmbamanyāyaceṣṭitam
vimokṣyāmo na bhavato nograsenasya śāsanāt
- 16
प्रणतिर्या कृतास्माकं मान्यानां कुकुरान्धकैः
ननाम सा कृता केयमाज्ञा स्वामिनि भृत्यतः
praṇatiryā kṛtāsmākaṃ mānyānāṃ kukurāndhakaiḥ
nanāma sā kṛtā keyamājñā svāmini bhṛtyataḥ
- 17
गर्वमारोपिता यूयं समानासनभोजनैः
को दोषो भवतां नीतिर्यत्प्रीत्या नावलोकिता
garvamāropitā yūyaṃ samānāsanabhojanaiḥ
ko doṣo bhavatāṃ nītiryatprītyā nāvalokitā
- 18
अस्माभिरर्घो भवतो यो ऽयं बल निवेदितः
प्रेम्णैतन्नैतदस्माकं कुलाद्युष्मत्कुलोचितम्
asmābhirargho bhavato yo 'yaṃ bala niveditaḥ
premṇaitannaitadasmākaṃ kulādyuṣmatkulocitam
- 19
पराशर उवाच
इत्युक्त्वा कुरवः सर्वे न मुञ्चामो हरेः सुतम्
कृतैकनिश्चयास्तूर्णं विविशुर्गजसाह्वयम्
parāśara uvāca
ityuktvā kuravaḥ sarve na muñcāmo hareḥ sutam
kṛtaikaniścayāstūrṇaṃ viviśurgajasāhvayam
- 20
मत्तः कोपेन चाघूर्णस्ततो ऽधिक्षेपजन्मना
उत्थाय पार्ष्ण्या वसुधां जघान स हलायुधः
mattaḥ kopena cāghūrṇastato 'dhikṣepajanmanā
utthāya pārṣṇyā vasudhāṃ jaghāna sa halāyudhaḥ
- 21
ततो विदारिता पृथ्वी पार्ष्णिघातान्महात्मनः
आस्फोटयामास तदा दिशः शब्देन पूरयन्
tato vidāritā pṛthvī pārṣṇighātānmahātmanaḥ
āsphoṭayāmāsa tadā diśaḥ śabdena pūrayan
- 22
उवाच चातिताम्राक्षो भृकुटीकुटिलाननः
uvāca cātitāmrākṣo bhṛkuṭīkuṭilānanaḥ
- 23
अहो मदावलेपो ऽयमसाराणां दुरात्मनाम्
कौरवाणामाधिपत्यमस्माकं किल कालजम्
उग्रसेनस्य येनाज्ञां मन्यन्ते ऽद्यापि लङ्घनम्
aho madāvalepo 'yamasārāṇāṃ durātmanām
kauravāṇāmādhipatyamasmākaṃ kila kālajam
ugrasenasya yenājñāṃ manyante 'dyāpi laṅghanam
- 24
आज्ञां प्रतीच्छेद्धर्मेण सह देवैः शचीपतिः
समध्यास्ते सुधर्मां तामुग्रसेनः शचीपतेः
ājñāṃ pratīccheddharmeṇa saha devaiḥ śacīpatiḥ
samadhyāste sudharmāṃ tāmugrasenaḥ śacīpateḥ
- 25
धिङ्मनुष्यशतोच्छिष्टे तुष्टिरेषां नृपासने
पारिजाततरोः पुष्पमञ्जरीर्वनिताजनः
बिभर्ति यस्य भृत्यानां सो ऽप्येषां न महीपतिः
dhiṅmanuṣyaśatocchiṣṭe tuṣṭireṣāṃ nṛpāsane
pārijātataroḥ puṣpamañjarīrvanitājanaḥ
bibharti yasya bhṛtyānāṃ so 'pyeṣāṃ na mahīpatiḥ
- 26
समस्तभूभृतां नाथ उग्रसेनः स तिष्ठतु
अद्य निष्कौरवामुर्वीं कृत्वा यास्यामि तत्पुरीम्
samastabhūbhṛtāṃ nātha ugrasenaḥ sa tiṣṭhatu
adya niṣkauravāmurvīṃ kṛtvā yāsyāmi tatpurīm
- 27
कर्णं दुर्योधनं द्रोणम् अद्य भीष्मं सबाह्लिकम्
दुःशासनादीन्भूरिं च भूरिश्रवसम् एव च
karṇaṃ duryodhanaṃ droṇam adya bhīṣmaṃ sabāhlikam
duḥśāsanādīnbhūriṃ ca bhūriśravasam eva ca
- 28
सोमदत्तं शलं भीममर्जुनं सयुधिष्ठिरम्
यमजौ कौरवांश्चान्यान्हत्वा साश्वरथद्विपान्
somadattaṃ śalaṃ bhīmamarjunaṃ sayudhiṣṭhiram
yamajau kauravāṃścānyānhatvā sāśvarathadvipān
- 29
वीरमादाय तं साम्बं सपत्नीकं ततः पुरीम्
द्वारकामुग्रसेनादीन्गत्वा द्रक्ष्यामि बान्धवान्
vīramādāya taṃ sāmbaṃ sapatnīkaṃ tataḥ purīm
dvārakāmugrasenādīngatvā drakṣyāmi bāndhavān
- 30
अथवा कौरवाधानीं समस्तैः कुरुभिः सह
भागीरथ्यां क्षिपाम्याशु नगरं नागसाह्वयम्
athavā kauravādhānīṃ samastaiḥ kurubhiḥ saha
bhāgīrathyāṃ kṣipāmyāśu nagaraṃ nāgasāhvayam

