28 shlokas
- 1
पराशर उवाच
चारुदेष्णं सुदेष्णं च चारुदेहं च वीर्यवान्
सुषेणं चारुगुप्तं च भद्रचारुं तथा परम्
parāśara uvāca
cārudeṣṇaṃ sudeṣṇaṃ ca cārudehaṃ ca vīryavān
suṣeṇaṃ cāruguptaṃ ca bhadracāruṃ tathā param
- 2
चारुविन्दं सुचारुं च चारुं च बलिनां वरम्
रुक्मिण्यजनयत्पुत्रान्कन्यां चारुमतीं तथा
cāruvindaṃ sucāruṃ ca cāruṃ ca balināṃ varam
rukmiṇyajanayatputrānkanyāṃ cārumatīṃ tathā
- 3
अन्याश्च भार्याः कृष्णस्य बभूवुः सप्त शोभनाः
कालिन्दी मित्रविन्दा च सत्या नाग्नजिती तथा
anyāśca bhāryāḥ kṛṣṇasya babhūvuḥ sapta śobhanāḥ
kālindī mitravindā ca satyā nāgnajitī tathā
- 4
देवी जाम्बवती चापि रोहिणी कामरूपिणी
मद्रराजसुता चान्या सुशीला शीलमण्डना
devī jāmbavatī cāpi rohiṇī kāmarūpiṇī
madrarājasutā cānyā suśīlā śīlamaṇḍanā
- 5
सात्राजिती सत्यभामा लक्ष्मणा चारुहासिनी
षोडशासन्सहस्राणि स्त्रीणामन्यानि चक्रिणः
sātrājitī satyabhāmā lakṣmaṇā cāruhāsinī
ṣoḍaśāsansahasrāṇi strīṇāmanyāni cakriṇaḥ
- 6
प्रद्युम्नो ऽपि महावीर्यो रुक्मिणस्तनयां शुभाम्
स्वयंवरस्थां जग्राह सा च तं तनयं हरेः
pradyumno 'pi mahāvīryo rukmiṇastanayāṃ śubhām
svayaṃvarasthāṃ jagrāha sā ca taṃ tanayaṃ hareḥ
- 7
तस्यामस्याभवत्पुत्रो महाबलपराक्रमः
अनिरुद्धो रणे रुद्धो वीर्योदधिररिंदमः
tasyāmasyābhavatputro mahābalaparākramaḥ
aniruddho raṇe ruddho vīryodadhirariṃdamaḥ
- 8
तस्यापि रुक्मिणः पौत्रीं वरयामास केशवः
दौहित्राय ददौ रुक्मी तां स्पर्धन्नपि शौरिणा
tasyāpi rukmiṇaḥ pautrīṃ varayāmāsa keśavaḥ
dauhitrāya dadau rukmī tāṃ spardhannapi śauriṇā
- 9
तस्या विवाहे रामाद्या यादवा हरिणा सह
रुक्मिणो नगरं जग्मुर्नाम्ना भोजकटं द्विज
tasyā vivāhe rāmādyā yādavā hariṇā saha
rukmiṇo nagaraṃ jagmurnāmnā bhojakaṭaṃ dvija
- 10
विवाहे तत्र निर्वृत्ते प्राद्युम्नेः सुमहात्मनः
कलिङ्गराजप्रमुखा रुक्मिणं वाक्यमब्रुवन्
vivāhe tatra nirvṛtte prādyumneḥ sumahātmanaḥ
kaliṅgarājapramukhā rukmiṇaṃ vākyamabruvan
- 11
अनक्षज्ञो हली द्यूते तथास्य व्यसनं महत्
न जयामो बलं कस्माद्द्यूते नैनं महाद्युते
anakṣajño halī dyūte tathāsya vyasanaṃ mahat
na jayāmo balaṃ kasmāddyūte nainaṃ mahādyute
- 12
पराशर उवाच
तथेति तानाह नृपान्रुक्मी बलसमन्वितः
सभायां सह रामेण चक्रे द्यूतं च वै तदा
parāśara uvāca
tatheti tānāha nṛpānrukmī balasamanvitaḥ
sabhāyāṃ saha rāmeṇa cakre dyūtaṃ ca vai tadā
- 13
सहस्रमेकं निष्काणां रुक्मिणा विजितो बलः
द्वितीये ऽपि पणे चान्यत्सहस्रं रुक्मिणा जितः
sahasramekaṃ niṣkāṇāṃ rukmiṇā vijito balaḥ
dvitīye 'pi paṇe cānyatsahasraṃ rukmiṇā jitaḥ
- 14
ततो दशसहस्राणि निष्काणां पणमाददे
बलभद्रो ऽजयत्तानि रुक्मी द्यूतविदां वरः
tato daśasahasrāṇi niṣkāṇāṃ paṇamādade
balabhadro 'jayattāni rukmī dyūtavidāṃ varaḥ
- 15
ततो जहास स्वनवत्कलिङ्गाधिपतिर्द्विज
दन्तान्विदर्शयन्मूढो रुक्मी चाह मदोद्धतः
tato jahāsa svanavatkaliṅgādhipatirdvija
dantānvidarśayanmūḍho rukmī cāha madoddhataḥ
- 16
अविद्यो ऽयं मया द्यूते बलदेवः पराजितः
मुधैवाक्षावलेपान्धो यो ऽवमेने ऽक्षकोविदान्
avidyo 'yaṃ mayā dyūte baladevaḥ parājitaḥ
mudhaivākṣāvalepāndho yo 'vamene 'kṣakovidān
- 17
दृष्ट्वा कलिङ्गराजानं प्रकाशदशनाननम्
रुक्मिणं चापि दुर्वाक्यं कोपं चक्रे हलायुधः
dṛṣṭvā kaliṅgarājānaṃ prakāśadaśanānanam
rukmiṇaṃ cāpi durvākyaṃ kopaṃ cakre halāyudhaḥ
- 18
ततः कोपपरीतात्मा निष्ककोटिं हलायुधः
ग्लहं जग्राह रुक्मी च तदर्थे ऽक्षानपातयत्
tataḥ kopaparītātmā niṣkakoṭiṃ halāyudhaḥ
glahaṃ jagrāha rukmī ca tadarthe 'kṣānapātayat
- 19
अजयद्बलदेवस्तं प्राहोच्चैस्तं जितं मया
मयेति रुक्मी प्राहोच्चैरलीकोक्तैरलं बल
ajayadbaladevastaṃ prāhoccaistaṃ jitaṃ mayā
mayeti rukmī prāhoccairalīkoktairalaṃ bala
- 20
त्वयोक्तो ऽयं ग्लहः सत्यं न मयैषो ऽनुमोदितः
एवं त्वया चेद्विजितं मया न विजितं कथम्
tvayokto 'yaṃ glahaḥ satyaṃ na mayaiṣo 'numoditaḥ
evaṃ tvayā cedvijitaṃ mayā na vijitaṃ katham
- 21
पराशर उवाच
अथान्तरिक्षे वागुच्चैः प्राह गम्भीरनादिनी
बलदेवस्य तं कोपं वर्धयन्ती महात्मनः
parāśara uvāca
athāntarikṣe vāguccaiḥ prāha gambhīranādinī
baladevasya taṃ kopaṃ vardhayantī mahātmanaḥ
- 22
जितं बलेन धर्मेण रुक्मिणा भाषितं मृषा
अनुक्त्वापि वचः किंचित्कृतं भवति कर्मणा
jitaṃ balena dharmeṇa rukmiṇā bhāṣitaṃ mṛṣā
anuktvāpi vacaḥ kiṃcitkṛtaṃ bhavati karmaṇā
- 23
ततो बलः समुत्थाय कोपसंरक्तलोचनः
जघानाष्टापदेनैव रुक्मिणं स महाबलः
tato balaḥ samutthāya kopasaṃraktalocanaḥ
jaghānāṣṭāpadenaiva rukmiṇaṃ sa mahābalaḥ
- 24
कलिङ्गराजं चादाय विस्फुरन्तं बलाद्बलः
बभञ्ज दन्तान्कुपितो यैः प्रकाशं जहास सः
kaliṅgarājaṃ cādāya visphurantaṃ balādbalaḥ
babhañja dantānkupito yaiḥ prakāśaṃ jahāsa saḥ
- 25
आकृष्य च महास्तम्भं जातरूपमयं बलः
जघान ये ऽन्ये तत्पक्षाः भूभृतः कुपितो बलः
ākṛṣya ca mahāstambhaṃ jātarūpamayaṃ balaḥ
jaghāna ye 'nye tatpakṣāḥ bhūbhṛtaḥ kupito balaḥ
- 26
ततो हाहाकृतं सर्वं पलायनपरं द्विज
तद्राजमण्डलं सर्वं बभूव कुपिते बले
tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ palāyanaparaṃ dvija
tadrājamaṇḍalaṃ sarvaṃ babhūva kupite bale
- 27
बलेन निहतं श्रुत्वा रुक्मिणं मधुसूदनः
नोवाच किंचिन्मैत्रेय रुक्मिणीबलयोर्भयात्
balena nihataṃ śrutvā rukmiṇaṃ madhusūdanaḥ
novāca kiṃcinmaitreya rukmiṇībalayorbhayāt
- 28
ततो ऽनिरुद्धमादाय कृतोद्वाहं द्विजोत्तमः
द्वारकामाजगामाथ यदुचक्रं स केशवः
tato 'niruddhamādāya kṛtodvāhaṃ dvijottamaḥ
dvārakāmājagāmātha yaducakraṃ sa keśavaḥ

