127 shlokas
- 1
अथातो ऽनुवासनोत्तरबस्तिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः
athāto 'nuvāsanottarabasticikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
यथोवाच भगवान्धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavāndhanvantariḥ
- 3
विरेचनात्सप्तरात्रे गते जातबलाय वै
कृतान्नायानुवास्याय सम्यग्देयो ऽनुवासनः
virecanātsaptarātre gate jātabalāya vai
kṛtānnāyānuvāsyāya samyagdeyo 'nuvāsanaḥ
- 4
यथावयो निरूहाणां या मात्राः परिकीर्तिताः
पादावकृष्टास्ताः कार्याः स्नेहबस्तिषु देहिनाम्
yathāvayo nirūhāṇāṃ yā mātrāḥ parikīrtitāḥ
pādāvakṛṣṭāstāḥ kāryāḥ snehabastiṣu dehinām
- 5
उत्सृष्टानिलविण्मूत्रे नरे बस्तिं विधापयेत्
एतैर्हि विहतः स्नेहो नैवान्तः प्रतिपद्यते
utsṛṣṭānilaviṇmūtre nare bastiṃ vidhāpayet
etairhi vihataḥ sneho naivāntaḥ pratipadyate
- 6
स्नेहवस्तिर्विधेयस्तु नाविशुद्धस्य देहिनः
स्नेहवीर्यं तथा दत्ते देहं चानुविसर्पति
snehavastirvidheyastu nāviśuddhasya dehinaḥ
snehavīryaṃ tathā datte dehaṃ cānuvisarpati
- 7
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि तैलानीह यथाक्रमम्
पानान्वासननस्येषु यानि हन्युर्गदान्बहून्
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi tailānīha yathākramam
pānānvāsananasyeṣu yāni hanyurgadānbahūn
- 8
शटीपुष्करकृष्णाह्वामदनामरदारुभिः
शताह्वाकुष्ठयष्ट्याह्ववचाबिल्वहुताशनैः
śaṭīpuṣkarakṛṣṇāhvāmadanāmaradārubhiḥ
śatāhvākuṣṭhayaṣṭyāhvavacābilvahutāśanaiḥ
- 9
सुपिष्टैर्द्विगुणक्षीरं तैलं तोयचतुर्गुणम्
पक्त्वा बस्तौ विधातव्यं मूढवातानुलोमनम्
supiṣṭairdviguṇakṣīraṃ tailaṃ toyacaturguṇam
paktvā bastau vidhātavyaṃ mūḍhavātānulomanam
- 10
अर्शांसि ग्रहणीदोषमानाहं विषमज्वरम्
कट्यूरुपृष्ठकोष्ठस्थान्वातरोगांश्च नाशयेत्
arśāṃsi grahaṇīdoṣamānāhaṃ viṣamajvaram
kaṭyūrupṛṣṭhakoṣṭhasthānvātarogāṃśca nāśayet
- 11
वचापुष्करकुष्ठैलामदनामरसिन्धुजैः
काकोलीद्वययष्ट्याह्वमेदायुग्मनराधिपैः
vacāpuṣkarakuṣṭhailāmadanāmarasindhujaiḥ
kākolīdvayayaṣṭyāhvamedāyugmanarādhipaiḥ
- 12
पाठाजीवकजीवन्तीभार्गीचन्दनकट्फलैः
सरलागुरुबिल्वाम्बुवाजिगन्धाग्निवृद्धिभिः
pāṭhājīvakajīvantībhārgīcandanakaṭphalaiḥ
saralāgurubilvāmbuvājigandhāgnivṛddhibhiḥ
- 13
विडङ्गारग्वधश्यामात्रिवृन्मागधिकर्द्धिभिः
पिष्टैस्तैलं पचेत्क्षीरपञ्चमूलरसान्वितम्
viḍaṅgāragvadhaśyāmātrivṛnmāgadhikarddhibhiḥ
piṣṭaistailaṃ pacetkṣīrapañcamūlarasānvitam
- 14
गुल्मानाहाग्निषङ्गार्शोग्रहणीमूत्रसङ्गिनाम्
अन्वासनविधौ युक्तं शस्यते ऽनिलरोगिणाम्
gulmānāhāgniṣaṅgārśograhaṇīmūtrasaṅginām
anvāsanavidhau yuktaṃ śasyate 'nilarogiṇām
- 15
चित्रकातिविषापाठादन्तीबिल्ववचामिषैः
सरलांशुमतीरास्नानीलिनीचतुरङ्गुलैः
citrakātiviṣāpāṭhādantībilvavacāmiṣaiḥ
saralāṃśumatīrāsnānīlinīcaturaṅgulaiḥ
- 16
चव्याजमोदकाकोलीमेदायुग्मसुरद्रुमैः
जीवकर्षभवर्षाभूबस्तगन्धाशताह्वयैः
cavyājamodakākolīmedāyugmasuradrumaiḥ
jīvakarṣabhavarṣābhūbastagandhāśatāhvayaiḥ
- 17
रेण्वश्वगन्धामञ्जिष्ठाशटीपुष्करतस्करैः
सक्षीरं विपचेत्तैलं मारुतामयनाशनम्
reṇvaśvagandhāmañjiṣṭhāśaṭīpuṣkarataskaraiḥ
sakṣīraṃ vipacettailaṃ mārutāmayanāśanam
- 18
गृध्रसीखञ्जकुब्जाढ्यमूत्रोदावर्तरोगिणाम्
शस्यते ऽल्पबलाग्नीनां बस्तावाशु नियोजितम्
gṛdhrasīkhañjakubjāḍhyamūtrodāvartarogiṇām
śasyate 'lpabalāgnīnāṃ bastāvāśu niyojitam
- 19
भूतिकैर् अण्डवर्षाभूरास्नावृषकरोहिषैः
दशमूलसहाभार्गीषड्ग्रन्थामरदारुभिः
bhūtikair aṇḍavarṣābhūrāsnāvṛṣakarohiṣaiḥ
daśamūlasahābhārgīṣaḍgranthāmaradārubhiḥ
- 20
बलानागबलामूर्वावाजिगन्धामृताद्वयैः
सहाचरवरीविश्वाकाकनासाविदारिभिः
balānāgabalāmūrvāvājigandhāmṛtādvayaiḥ
sahācaravarīviśvākākanāsāvidāribhiḥ
- 21
यवमाषातसीकोलकुलत्थैः क्वथितैः शृतम्
जीवनीयप्रतीवापं तैलं क्षीरचतुर्गुणम्
yavamāṣātasīkolakulatthaiḥ kvathitaiḥ śṛtam
jīvanīyapratīvāpaṃ tailaṃ kṣīracaturguṇam
- 22
जङ्घोरुत्रिकपार्श्वांसबाहुमन्याशिरःस्थितान्
हन्याद्वातविकारांस्तु बस्तियोगैर्निषेवितम्
jaṅghorutrikapārśvāṃsabāhumanyāśiraḥsthitān
hanyādvātavikārāṃstu bastiyogairniṣevitam
- 23
जीवन्त्यतिबलामेदाकाकोलीद्वयजीवकैः
ऋषभातिविषाकृष्णाकाकनासावचामरैः
jīvantyatibalāmedākākolīdvayajīvakaiḥ
ṛṣabhātiviṣākṛṣṇākākanāsāvacāmaraiḥ
- 24
रास्नामदनयष्ट्याह्वसरलाभीरुचन्दनैः
स्वयंगुप्ताशटीशृङ्गीकलसीसारिवाद्वयैः
rāsnāmadanayaṣṭyāhvasaralābhīrucandanaiḥ
svayaṃguptāśaṭīśṛṅgīkalasīsārivādvayaiḥ
- 25
पिष्टैस्तैलघृतं पक्वं क्षीरेणाष्टगुणेन तु
तच्चानुवासने देयं शुक्राग्निबलवर्धनम्
piṣṭaistailaghṛtaṃ pakvaṃ kṣīreṇāṣṭaguṇena tu
taccānuvāsane deyaṃ śukrāgnibalavardhanam
- 26
बृंहणं वातपित्तघ्नं गुल्मानाहहरं परम्
नस्ये पाने च संयुक्तम् ऊर्ध्वजत्रुगदापहम्
bṛṃhaṇaṃ vātapittaghnaṃ gulmānāhaharaṃ param
nasye pāne ca saṃyuktam ūrdhvajatrugadāpaham
- 27
मधुकोशीरकाश्मर्यकटुकोत्पलचन्दनैः
श्यामापद्मकजीमूतशक्राह्वातिविषाम्बुभिः
madhukośīrakāśmaryakaṭukotpalacandanaiḥ
śyāmāpadmakajīmūtaśakrāhvātiviṣāmbubhiḥ
- 28
तैलपादं पचेत्सर्पिः पयसाष्टगुणेन च
न्यग्रोधादिगणक्वाथयुक्तं बस्तिषु योजितम्
tailapādaṃ pacetsarpiḥ payasāṣṭaguṇena ca
nyagrodhādigaṇakvāthayuktaṃ bastiṣu yojitam
- 29
दाहासृग्दरवीसर्पवातशोणितविद्रधीन्
पित्तरक्तज्वराद्यांश्च हन्यात्पित्तकृतान्गदान्
dāhāsṛgdaravīsarpavātaśoṇitavidradhīn
pittaraktajvarādyāṃśca hanyātpittakṛtāngadān
- 30
मृणालोत्पलशालूकसारिवाद्वयकेशरैः
चन्दनद्वयभूनिम्बपद्मबीजकसेरुकैः
mṛṇālotpalaśālūkasārivādvayakeśaraiḥ
candanadvayabhūnimbapadmabījakaserukaiḥ

