18 shlokas
- 1
अथातः शूकदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः
athātaḥ śūkadoṣacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
यथोवाच भगवान्धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavāndhanvantariḥ
- 3
संलिख्य सर्षपीं सम्यक्कषायैर् अवचूर्णयेत्
कषायेष्वेव तैलं च कुर्वीत व्रणरोपणम्
saṃlikhya sarṣapīṃ samyakkaṣāyair avacūrṇayet
kaṣāyeṣveva tailaṃ ca kurvīta vraṇaropaṇam
- 4
अष्ठीलिकां जलौकोभिर्ग्राहयेच्च पुनः पुनः
तथा चानुपशाम्यन्तीं कफग्रन्थिवदुद्धरेत्
aṣṭhīlikāṃ jalaukobhirgrāhayecca punaḥ punaḥ
tathā cānupaśāmyantīṃ kaphagranthivaduddharet
- 5
स्वेदयेद्ग्रथितं शश्वन्नाडीस्वेदेन बुद्धिमान्
सुखोष्णैर् उपनाहैश्च सुस्निग्धैर् उपनाहयेत्
svedayedgrathitaṃ śaśvannāḍīsvedena buddhimān
sukhoṣṇair upanāhaiśca susnigdhair upanāhayet
- 6
कुम्भीकां पाकमापन्नां भिन्द्याच्छुद्धां तु रोपयेत्
तैलेन त्रिफलालोध्रतिन्दुकाम्रातकेन तु
kumbhīkāṃ pākamāpannāṃ bhindyācchuddhāṃ tu ropayet
tailena triphalālodhratindukāmrātakena tu
- 7
ग्राहयित्वा जलौकोभिर् अलजीं सेचयेत्ततः
कषायैस्तेषु सिद्धं च तैलं रोपणमिष्यते
grāhayitvā jalaukobhir alajīṃ secayettataḥ
kaṣāyaisteṣu siddhaṃ ca tailaṃ ropaṇamiṣyate
- 8
बलातैलेन कोष्णेन मृदितं परिषेचयेत्
मधुरैः सर्पिषा स्निग्धैः सुखोष्णैर् उपनाहयेत्
balātailena koṣṇena mṛditaṃ pariṣecayet
madhuraiḥ sarpiṣā snigdhaiḥ sukhoṣṇair upanāhayet
- 9
संमूढपिडकां क्षिप्रं जलौकोभिर् उपाचरेत्
भित्त्वा पर्यागतां चापि लेपयेत्क्षौद्रसर्पिषा
saṃmūḍhapiḍakāṃ kṣipraṃ jalaukobhir upācaret
bhittvā paryāgatāṃ cāpi lepayetkṣaudrasarpiṣā
- 10
अवमन्थे गते पाकं भिन्ने तैलं विधीयते
धवाश्वकर्णपत्तङ्गसल्लकीतिन्दुकीकृतम्
avamanthe gate pākaṃ bhinne tailaṃ vidhīyate
dhavāśvakarṇapattaṅgasallakītindukīkṛtam
- 11
क्रियां पुष्करिकायां तु शीतां सर्वां प्रयोजयेत्
जलौकोभिर्हरेच्चासृक्सर्पिषा चावसेचयेत्
kriyāṃ puṣkarikāyāṃ tu śītāṃ sarvāṃ prayojayet
jalaukobhirhareccāsṛksarpiṣā cāvasecayet
- 12
स्पर्शहान्यां हरेद्रक्तं प्रदिह्यान्मधुरैरपि
क्षीरेक्षुरससर्पिर्भिः सेचयेच्च सुशीतलैः
sparśahānyāṃ haredraktaṃ pradihyānmadhurairapi
kṣīrekṣurasasarpirbhiḥ secayecca suśītalaiḥ
- 13
पिडकामुत्तमाख्यां च बडिशेनोद्धरेद्भिषक्
उद्धृत्य मधुसंयुक्तैः कषायैर् अवचूर्णयेत्
piḍakāmuttamākhyāṃ ca baḍiśenoddharedbhiṣak
uddhṛtya madhusaṃyuktaiḥ kaṣāyair avacūrṇayet
- 14
रसक्रिया विधातव्या लिखिते शतपोनके
पृथक्पर्ण्यादिसिद्धं च देयं तैलमनन्तरम्
rasakriyā vidhātavyā likhite śataponake
pṛthakparṇyādisiddhaṃ ca deyaṃ tailamanantaram
- 15
क्रियां कुर्याद्भिषक्प्राज्ञस्त्वक्पाकस्य विसर्पवत्
रक्तविद्रधिवच्चापि क्रिया शोणितजे ऽर्बुदे
kriyāṃ kuryādbhiṣakprājñastvakpākasya visarpavat
raktavidradhivaccāpi kriyā śoṇitaje 'rbude
- 16
कषायकल्कसर्पींषि तैलं चूर्णं रसक्रियाम्
शोधनं रोपणं चैव वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत्
kaṣāyakalkasarpīṃṣi tailaṃ cūrṇaṃ rasakriyām
śodhanaṃ ropaṇaṃ caiva vīkṣya vīkṣyāvacārayet
- 17
हितं च सर्पिषः पानं पथ्यं चापि विरेचनम्
हितः शोणितमोक्षश्च यच्चापि लघु भोजनम्
hitaṃ ca sarpiṣaḥ pānaṃ pathyaṃ cāpi virecanam
hitaḥ śoṇitamokṣaśca yaccāpi laghu bhojanam
- 18
अर्बुदं मांसपाकं च विद्रधिं तिलकालकम्
प्रत्याख्याय प्रकुर्वीत भिषक्सम्यक्प्रतिक्रियाम्
arbudaṃ māṃsapākaṃ ca vidradhiṃ tilakālakam
pratyākhyāya prakurvīta bhiṣaksamyakpratikriyām

