33 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
सत्सेवनीयो बत पूरुवंशो यल्लोकपालो भगवत्प्रधानः
बभूविथेहाजितकीर्तिमालां पदे पदे नूतनयस्य् अभीक्ष्णम्
maitreya uvāca
satsevanīyo bata pūruvaṃśo yallokapālo bhagavatpradhānaḥ
babhūvithehājitakīrtimālāṃ pade pade nūtanayasy abhīkṣṇam
- 2
सो ऽहं नृणां क्षुल्लसुखाय दुःखं महद्गतानां विरमाय तस्य
प्रवर्तये भागवतं पुराणं यद् आह साक्षाद्भगवान् ऋषिभ्यः
so 'haṃ nṛṇāṃ kṣullasukhāya duḥkhaṃ mahadgatānāṃ viramāya tasya
pravartaye bhāgavataṃ purāṇaṃ yad āha sākṣādbhagavān ṛṣibhyaḥ
- 3
आसीनम् उर्व्यां भगवन्तम् आद्यं संकर्षणं देवम् अकुण्ठसत्त्वम्
विवित्सवस्तत्त्वम् अतः परस्य कुमारमुख्या मुनयो ऽन्वपृच्छन्
āsīnam urvyāṃ bhagavantam ādyaṃ saṃkarṣaṇaṃ devam akuṇṭhasattvam
vivitsavastattvam ataḥ parasya kumāramukhyā munayo 'nvapṛcchan
- 4
स्वम् एव धिष्ण्यं बहु मानयन्तं यद्वासुदेवाभिधम् आमनन्ति
प्रत्यग्धृताक्षाम्बुजकोशम् ईषद् उन्मीलयन्तं विबुधोदयाय
svam eva dhiṣṇyaṃ bahu mānayantaṃ yadvāsudevābhidham āmananti
pratyagdhṛtākṣāmbujakośam īṣad unmīlayantaṃ vibudhodayāya
- 5
स्वर्धुन्युदार्द्रैः स्वजटाकलापैर् उपस्पृशन्तश्चरणोपधानम्
पद्मं यद् अर्चन्त्य् अहिराजकन्याः सप्रेम नानाबलिभिर्वरार्थाः
svardhunyudārdraiḥ svajaṭākalāpair upaspṛśantaścaraṇopadhānam
padmaṃ yad arcanty ahirājakanyāḥ saprema nānābalibhirvarārthāḥ
- 6
मुहुर्गृणन्तो वचसानुरागस्खलत्पदेनास्य कृतानि तज्ज्ञाः
muhurgṛṇanto vacasānurāgaskhalatpadenāsya kṛtāni tajjñāḥ
- 7
प्रोक्तं किलैतद्भगवत्तमेन निवृत्तिधर्माभिरताय तेन
सनत्कुमाराय स चाह पृष्टः सांख्यायनायाङ्ग धृतव्रताय
proktaṃ kilaitadbhagavattamena nivṛttidharmābhiratāya tena
sanatkumārāya sa cāha pṛṣṭaḥ sāṃkhyāyanāyāṅga dhṛtavratāya
- 8
सांख्यायनः पारमहंस्यमुख्यो विवक्षमाणो भगवद्विभूतीः
जगाद सो ऽस्मद्गुरवे ऽन्विताय पराशरायाथ बृहस्पतेश्च
sāṃkhyāyanaḥ pāramahaṃsyamukhyo vivakṣamāṇo bhagavadvibhūtīḥ
jagāda so 'smadgurave 'nvitāya parāśarāyātha bṛhaspateśca
- 9
प्रोवाच मह्यं स दयालुर् उक्तो मुनिः पुलस्त्येन पुराणम् आद्यम्
सो ऽहं तवैतत्कथयामि वत्स श्रद्धालवे नित्यम् अनुव्रताय
provāca mahyaṃ sa dayālur ukto muniḥ pulastyena purāṇam ādyam
so 'haṃ tavaitatkathayāmi vatsa śraddhālave nityam anuvratāya
- 10
उदाप्लुतं विश्वम् इदं तदासीद्यन्निद्रयामीलितदृङ्न्यमीलयत्
अहीन्द्रतल्पे ऽधिशयान एकः कृतक्षणः स्वात्मरतौ निरीहः
udāplutaṃ viśvam idaṃ tadāsīdyannidrayāmīlitadṛṅnyamīlayat
ahīndratalpe 'dhiśayāna ekaḥ kṛtakṣaṇaḥ svātmaratau nirīhaḥ
- 11
सो ऽन्तः शरीरे ऽर्पितभूतसूक्ष्मः कालात्मिकां शक्तिम् उदीरयाणः
उवास तस्मिन्सलिले पदे स्वे यथानलो दारुणि रुद्धवीर्यः
so 'ntaḥ śarīre 'rpitabhūtasūkṣmaḥ kālātmikāṃ śaktim udīrayāṇaḥ
uvāsa tasminsalile pade sve yathānalo dāruṇi ruddhavīryaḥ
- 12
चतुर्युगानां च सहस्रम् अप्सु स्वपन्स्वयोदीरितया स्वशक्त्या
कालाख्ययासादितकर्मतन्त्रो लोकान् अपीतान्ददृशे स्वदेहे
caturyugānāṃ ca sahasram apsu svapansvayodīritayā svaśaktyā
kālākhyayāsāditakarmatantro lokān apītāndadṛśe svadehe
- 13
तस्यार्थसूक्ष्माभिनिविष्टदृष्टेर् अन्तर्गतो ऽर्थो रजसा तनीयान्
गुणेन कालानुगतेन विद्धः सूष्यंस्तदाभिद्यत नाभिदेशात्
tasyārthasūkṣmābhiniviṣṭadṛṣṭer antargato 'rtho rajasā tanīyān
guṇena kālānugatena viddhaḥ sūṣyaṃstadābhidyata nābhideśāt
- 14
स पद्मकोशः सहसोदतिष्ठत्कालेन कर्मप्रतिबोधनेन
स्वरोचिषा तत्सलिलं विशालं विद्योतयन्न् अर्क इवात्मयोनिः
sa padmakośaḥ sahasodatiṣṭhatkālena karmapratibodhanena
svarociṣā tatsalilaṃ viśālaṃ vidyotayann arka ivātmayoniḥ
- 15
तल्लोकपद्मं स उ एव विष्णुः प्रावीविशत्सर्वगुणावभासम्
तस्मिन्स्वयं वेदमयो विधाता स्वयम्भुवं यं स्म वदन्ति सो ऽभूत्
tallokapadmaṃ sa u eva viṣṇuḥ prāvīviśatsarvaguṇāvabhāsam
tasminsvayaṃ vedamayo vidhātā svayambhuvaṃ yaṃ sma vadanti so 'bhūt
- 16
तस्यां स चाम्भोरुहकर्णिकायाम् अवस्थितो लोकम् अपश्यमानः
परिक्रमन्व्योम्नि विवृत्तनेत्रश्चत्वारि लेभे ऽनुदिशं मुखानि
tasyāṃ sa cāmbhoruhakarṇikāyām avasthito lokam apaśyamānaḥ
parikramanvyomni vivṛttanetraścatvāri lebhe 'nudiśaṃ mukhāni
- 17
तस्माद्युगान्तश्वसनावघूर्णजलोर्मिचक्रात्सलिलाद्विरूढम्
उपाश्रितः कञ्जम् उ लोकतत्त्वं नात्मानम् अद्धाविदद् आदिदेवः
tasmādyugāntaśvasanāvaghūrṇajalormicakrātsalilādvirūḍham
upāśritaḥ kañjam u lokatattvaṃ nātmānam addhāvidad ādidevaḥ
- 18
क एष यो ऽसाव् अहम् अब्जपृष्ठ एतत्कुतो वाब्जम् अनन्यद् अप्सु
अस्ति ह्य् अधस्ताद् इह किंचनैतद् अधिष्ठितं यत्र सता नु भाव्यम्
ka eṣa yo 'sāv aham abjapṛṣṭha etatkuto vābjam ananyad apsu
asti hy adhastād iha kiṃcanaitad adhiṣṭhitaṃ yatra satā nu bhāvyam
- 19
स इत्थम् उद्वीक्ष्य तदब्जनालनाडीभिर् अन्तर्जलम् आविवेश
नार्वाग्गतस्तत्खरनालनालनाभिं विचिन्वंस्तद् अविन्दताजः
sa ittham udvīkṣya tadabjanālanāḍībhir antarjalam āviveśa
nārvāggatastatkharanālanālanābhiṃ vicinvaṃstad avindatājaḥ
- 20
तमस्य् अपारे विदुरात्मसर्गं विचिन्वतो ऽभूत्सुमहांस्त्रिणेमिः
यो देहभाजां भयम् ईरयाणः परिक्षिणोत्य् आयुर् अजस्य हेतिः
tamasy apāre vidurātmasargaṃ vicinvato 'bhūtsumahāṃstriṇemiḥ
yo dehabhājāṃ bhayam īrayāṇaḥ parikṣiṇoty āyur ajasya hetiḥ
- 21
ततो निवृत्तो ऽप्रतिलब्धकामः स्वधिष्ण्यम् आसाद्य पुनः स देवः
शनैर्जितश्वासनिवृत्तचित्तो न्यषीदद् आरूढसमाधियोगः
tato nivṛtto 'pratilabdhakāmaḥ svadhiṣṇyam āsādya punaḥ sa devaḥ
śanairjitaśvāsanivṛttacitto nyaṣīdad ārūḍhasamādhiyogaḥ
- 22
कालेन सो ऽजः पुरुषायुषाभिप्रवृत्तयोगेन विरूढबोधः
स्वयं तद् अन्तर्हृदये ऽवभातम् अपश्यतापश्यत यन्न पूर्वम्
kālena so 'jaḥ puruṣāyuṣābhipravṛttayogena virūḍhabodhaḥ
svayaṃ tad antarhṛdaye 'vabhātam apaśyatāpaśyata yanna pūrvam
- 23
मृणालगौरायतशेषभोगपर्यङ्क एकं पुरुषं शयानम्
फणातपत्रायुतमूर्धरत्नद्युभिर्हतध्वान्तयुगान्ततोये
mṛṇālagaurāyataśeṣabhogaparyaṅka ekaṃ puruṣaṃ śayānam
phaṇātapatrāyutamūrdharatnadyubhirhatadhvāntayugāntatoye
- 24
प्रेक्षां क्षिपन्तं हरितोपलाद्रेः संध्याभ्रनीवेर् उरुरुक्ममूर्ध्नः
रत्नोदधारौषधिसौमनस्य वनस्रजो वेणुभुजाङ्घ्रिपाङ्घ्रेः
prekṣāṃ kṣipantaṃ haritopalādreḥ saṃdhyābhranīver ururukmamūrdhnaḥ
ratnodadhārauṣadhisaumanasya vanasrajo veṇubhujāṅghripāṅghreḥ
- 25
आयामतो विस्तरतः स्वमानदेहेन लोकत्रयसंग्रहेण
विचित्रदिव्याभरणांशुकानां कृतश्रियापाश्रितवेषदेहम्
āyāmato vistarataḥ svamānadehena lokatrayasaṃgraheṇa
vicitradivyābharaṇāṃśukānāṃ kṛtaśriyāpāśritaveṣadeham
- 26
पुंसां स्वकामाय विविक्तमार्गैर् अभ्यर्चतां कामदुघाङ्घ्रिपद्मम्
प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दुमयूखभिन्नाङ्गुलिचारुपत्त्रम्
puṃsāṃ svakāmāya viviktamārgair abhyarcatāṃ kāmadughāṅghripadmam
pradarśayantaṃ kṛpayā nakhendumayūkhabhinnāṅgulicārupattram
- 27
मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन परिस्फुरत्कुण्डलमण्डितेन
शोणायितेनाधरबिम्बभासा प्रत्यर्हयन्तं सुनसेन सुभ्र्वा
mukhena lokārtiharasmitena parisphuratkuṇḍalamaṇḍitena
śoṇāyitenādharabimbabhāsā pratyarhayantaṃ sunasena subhrvā
- 28
कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससा स्वलंकृतं मेखलया नितम्बे
हारेण चानन्तधनेन वत्स श्रीवत्सवक्षःस्थलवल्लभेन
kadambakiñjalkapiśaṅgavāsasā svalaṃkṛtaṃ mekhalayā nitambe
hāreṇa cānantadhanena vatsa śrīvatsavakṣaḥsthalavallabhena
- 29
परार्ध्यकेयूरमणिप्रवेकपर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम्
अव्यक्तमूलं भुवनाङ्घ्रिपेन्द्रम् अहीन्द्रभोगैर् अधिवीतवल्शम्
parārdhyakeyūramaṇipravekaparyastadordaṇḍasahasraśākham
avyaktamūlaṃ bhuvanāṅghripendram ahīndrabhogair adhivītavalśam
- 30
चराचरौको भगवन्महीध्रम् अहीन्द्रबन्धुं सलिलोपगूढम्
किरीटसाहस्रहिरण्यशृङ्गम् आविर्भवत्कौस्तुभरत्नगर्भम्
carācarauko bhagavanmahīdhram ahīndrabandhuṃ salilopagūḍham
kirīṭasāhasrahiraṇyaśṛṅgam āvirbhavatkaustubharatnagarbham

