45 shlokas
- 1
श्रीशुक उवाच
एवम् एतत्पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान्किल
क्षत्त्रा वनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्वगृहम् ऋद्धिमत्
śrīśuka uvāca
evam etatpurā pṛṣṭo maitreyo bhagavānkila
kṣattrā vanaṃ praviṣṭena tyaktvā svagṛham ṛddhimat
- 2
यद्वा अयं मन्त्रकृद्वो भगवान् अखिलेश्वरः
पौरवेन्द्रगृहं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम्
yadvā ayaṃ mantrakṛdvo bhagavān akhileśvaraḥ
pauravendragṛhaṃ hitvā praviveśātmasātkṛtam
- 3
राजोवाच
कुत्र क्षत्तुर्भगवता मैत्रेयेणास संगमः
कदा वा सहसंवाद एतद्वर्णय नः प्रभो
rājovāca
kutra kṣatturbhagavatā maitreyeṇāsa saṃgamaḥ
kadā vā sahasaṃvāda etadvarṇaya naḥ prabho
- 4
न ह्य् अल्पार्थोदयस्तस्य विदुरस्यामलात्मनः
तस्मिन्वरीयसि प्रश्नः साधुवादोपबृंहितः
na hy alpārthodayastasya vidurasyāmalātmanaḥ
tasminvarīyasi praśnaḥ sādhuvādopabṛṃhitaḥ
- 5
सूत उवाच
स एवम् ऋषिवर्यो ऽयं पृष्टो राज्ञा परीक्षिता
प्रत्य् आह तं सुबहुवित्प्रीतात्मा श्रूयताम् इति
sūta uvāca
sa evam ṛṣivaryo 'yaṃ pṛṣṭo rājñā parīkṣitā
praty āha taṃ subahuvitprītātmā śrūyatām iti
- 6
श्रीशुक उवाच
यदा तु राजा स्वसुतान् असाधून्पुष्णन्न धर्मेण विनष्टदृष्टिः
भ्रातुर्यविष्ठस्य सुतान्विबन्धून्प्रवेश्य लाक्षाभवने ददाह
śrīśuka uvāca
yadā tu rājā svasutān asādhūnpuṣṇanna dharmeṇa vinaṣṭadṛṣṭiḥ
bhrāturyaviṣṭhasya sutānvibandhūnpraveśya lākṣābhavane dadāha
- 7
यदा सभायां कुरुदेवदेव्याः केशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम्
न वारयामास नृपः स्नुषायाः स्वास्रैर्हरन्त्याः कुचकुङ्कुमानि
yadā sabhāyāṃ kurudevadevyāḥ keśābhimarśaṃ sutakarma garhyam
na vārayāmāsa nṛpaḥ snuṣāyāḥ svāsrairharantyāḥ kucakuṅkumāni
- 8
द्यूते त्व् अधर्मेण जितस्य साधोः सत्यावलम्बस्य वनं गतस्य
न याचतो ऽदात्समयेन दायं तमोजुषाणो यद् अजातशत्रोः
dyūte tv adharmeṇa jitasya sādhoḥ satyāvalambasya vanaṃ gatasya
na yācato 'dātsamayena dāyaṃ tamojuṣāṇo yad ajātaśatroḥ
- 9
यदा च पार्थप्रहितः सभायां जगद्गुरुर्यानि जगाद कृष्णः
न तानि पुंसाम् अमृतायनानि राजोरु मेने क्षतपुण्यलेशः
yadā ca pārthaprahitaḥ sabhāyāṃ jagadgururyāni jagāda kṛṣṇaḥ
na tāni puṃsām amṛtāyanāni rājoru mene kṣatapuṇyaleśaḥ
- 10
यदोपहूतो भवनं प्रविष्टो मन्त्राय पृष्टः किल पूर्वजेन
अथाह तन्मन्त्रदृशां वरीयान्यन्मन्त्रिणो वैदुरिकं वदन्ति
yadopahūto bhavanaṃ praviṣṭo mantrāya pṛṣṭaḥ kila pūrvajena
athāha tanmantradṛśāṃ varīyānyanmantriṇo vaidurikaṃ vadanti
- 11
अजातशत्रोः प्रतियच्छ दायं तितिक्षतो दुर्विषहं तवागः
सहानुजो यत्र वृकोदराहिः श्वसन्रुषा यत्त्वम् अलं बिभेषि
ajātaśatroḥ pratiyaccha dāyaṃ titikṣato durviṣahaṃ tavāgaḥ
sahānujo yatra vṛkodarāhiḥ śvasanruṣā yattvam alaṃ bibheṣi
- 12
पार्थांस्तु देवो भगवान्मुकुन्दो गृहीतवान्सक्षितिदेवदेवः
आस्ते स्वपुर्यां यदुदेवदेवो विनिर्जिताशेषनृदेवदेवः
pārthāṃstu devo bhagavānmukundo gṛhītavānsakṣitidevadevaḥ
āste svapuryāṃ yadudevadevo vinirjitāśeṣanṛdevadevaḥ
- 13
स एष दोषः पुरुषद्विड् आस्ते गृहान्प्रविष्टो यम् अपत्यमत्या
पुष्णासि कृष्णाद्विमुखो गतश्रीस्त्यजाश्व् अशैवं कुलकौशलाय
sa eṣa doṣaḥ puruṣadviḍ āste gṛhānpraviṣṭo yam apatyamatyā
puṣṇāsi kṛṣṇādvimukho gataśrīstyajāśv aśaivaṃ kulakauśalāya
- 14
इत्य् ऊचिवांस्तत्र सुयोधनेन प्रवृद्धकोपस्फुरिताधरेण
असत्कृतः सत्स्पृहणीयशीलः क्षत्ता सकर्णानुजसौबलेन
ity ūcivāṃstatra suyodhanena pravṛddhakopasphuritādhareṇa
asatkṛtaḥ satspṛhaṇīyaśīlaḥ kṣattā sakarṇānujasaubalena
- 15
क एनम् अत्रोपजुहाव जिह्मं दास्याः सुतं यद्बलिनैव पुष्टः
तस्मिन्प्रतीपः परकृत्य आस्ते निर्वास्यताम् आशु पुराच्छ्वसानः
ka enam atropajuhāva jihmaṃ dāsyāḥ sutaṃ yadbalinaiva puṣṭaḥ
tasminpratīpaḥ parakṛtya āste nirvāsyatām āśu purācchvasānaḥ
- 16
स्वयं धनुर्द्वारि निधाय मायां भ्रातुः पुरो मर्मसु ताडितो ऽपि
स इत्थम् अत्युल्बणकर्णबाणैर्गतव्यथो ऽयाद् उरु मानयानः
svayaṃ dhanurdvāri nidhāya māyāṃ bhrātuḥ puro marmasu tāḍito 'pi
sa ittham atyulbaṇakarṇabāṇairgatavyatho 'yād uru mānayānaḥ
- 17
स निर्गतः कौरवपुण्यलब्धो गजाह्वयात्तीर्थपदः पदानि
अन्वाक्रमत्पुण्यचिकीर्षयोर्व्याम् अधिष्ठितो यानि सहस्रमूर्तिः
sa nirgataḥ kauravapuṇyalabdho gajāhvayāttīrthapadaḥ padāni
anvākramatpuṇyacikīrṣayorvyām adhiṣṭhito yāni sahasramūrtiḥ
- 18
पुरेषु पुण्योपवनाद्रिकुञ्जेष्व् अपङ्कतोयेषु सरित्सरःसु
अनन्तलिङ्गैः समलंकृतेषु चचार तीर्थायतनेष्व् अनन्यः
pureṣu puṇyopavanādrikuñjeṣv apaṅkatoyeṣu saritsaraḥsu
anantaliṅgaiḥ samalaṃkṛteṣu cacāra tīrthāyataneṣv ananyaḥ
- 19
गां पर्यटन्मेध्यविविक्तवृत्तिः सदाप्लुतो ऽधः शयनो ऽवधूतः
अलक्षितः स्वैर् अवधूतवेषो व्रतानि चेरे हरितोषणानि
gāṃ paryaṭanmedhyaviviktavṛttiḥ sadāpluto 'dhaḥ śayano 'vadhūtaḥ
alakṣitaḥ svair avadhūtaveṣo vratāni cere haritoṣaṇāni
- 20
इत्थं व्रजन्भारतम् एव वर्षं कालेन यावद्गतवान्प्रभासम्
तावच्छशास क्षितिम् एक चक्राम्ल् एकातपत्राम् अजितेन पार्थः
itthaṃ vrajanbhāratam eva varṣaṃ kālena yāvadgatavānprabhāsam
tāvacchaśāsa kṣitim eka cakrāml ekātapatrām ajitena pārthaḥ
- 21
तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिं वनं यथा वेणुजवह्निसंश्रयम्
संस्पर्धया दग्धम् अथानुशोचन्सरस्वतीं प्रत्यग् इयाय तूष्णीम्
tatrātha śuśrāva suhṛdvinaṣṭiṃ vanaṃ yathā veṇujavahnisaṃśrayam
saṃspardhayā dagdham athānuśocansarasvatīṃ pratyag iyāya tūṣṇīm
- 22
तस्यां त्रितस्योशनसो मनोश्च पृथोर् अथाग्नेर् असितस्य वायोः
तीर्थं सुदासस्य गवां गुहस्य यच्छ्राद्धदेवस्य स आसिषेवे
tasyāṃ tritasyośanaso manośca pṛthor athāgner asitasya vāyoḥ
tīrthaṃ sudāsasya gavāṃ guhasya yacchrāddhadevasya sa āsiṣeve
- 23
अन्यानि चेह द्विजदेवदेवैः कृतानि नानायतनानि विष्णोः
प्रत्यङ्गमुख्याङ्कितमन्दिराणि यद्दर्शनात्कृष्णम् अनुस्मरन्ति
anyāni ceha dvijadevadevaiḥ kṛtāni nānāyatanāni viṣṇoḥ
pratyaṅgamukhyāṅkitamandirāṇi yaddarśanātkṛṣṇam anusmaranti
- 24
ततस्त्व् अतिव्रज्य सुराष्ट्रम् ऋद्धं सौवीरमत्स्यान्कुरुजाङ्गलांश्च
कालेन तावद्यमुनाम् उपेत्य तत्रोद्धवं भागवतं ददर्श
tatastv ativrajya surāṣṭram ṛddhaṃ sauvīramatsyānkurujāṅgalāṃśca
kālena tāvadyamunām upetya tatroddhavaṃ bhāgavataṃ dadarśa
- 25
स वासुदेवानुचरं प्रशान्तं बृहस्पतेः प्राक्तनयं प्रतीतम्
आलिङ्ग्य गाढं प्रणयेन भद्रं स्वानाम् अपृच्छद्भगवत्प्रजानाम्
sa vāsudevānucaraṃ praśāntaṃ bṛhaspateḥ prāktanayaṃ pratītam
āliṅgya gāḍhaṃ praṇayena bhadraṃ svānām apṛcchadbhagavatprajānām
- 26
कच्चित्पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्यपाद्मानुवृत्त्येह किलावतीर्णौ
आसात उर्व्याः कुशलं विधाय कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे
kaccitpurāṇau puruṣau svanābhyapādmānuvṛttyeha kilāvatīrṇau
āsāta urvyāḥ kuśalaṃ vidhāya kṛtakṣaṇau kuśalaṃ śūragehe
- 27
कच्चित्कुरूणां परमः सुहृन्नो भामः स आस्ते सुखम् अङ्ग शौरिः
यो वै स्वस्णां पितृवद्ददाति वरान्वदान्यो वरतर्पणेन
kaccitkurūṇāṃ paramaḥ suhṛnno bhāmaḥ sa āste sukham aṅga śauriḥ
yo vai svasṇāṃ pitṛvaddadāti varānvadānyo varatarpaṇena
- 28
कच्चिद्वरूथाधिपतिर्यदूनां प्रद्युम्न आस्ते सुखम् अङ्ग वीरः
यं रुक्मिणी भगवतो ऽभिलेभे आराध्य विप्रान्स्मरम् आदिसर्गे
kaccidvarūthādhipatiryadūnāṃ pradyumna āste sukham aṅga vīraḥ
yaṃ rukmiṇī bhagavato 'bhilebhe ārādhya viprānsmaram ādisarge
- 29
कच्चित्सुखं सात्वतवृष्णिभोजदाशार्हकाणाम् अधिपः स आस्ते
यम् अभ्यषिञ्चच्छतपत्त्रनेत्रो नृपासनाशां परिहृत्य दूरात्
kaccitsukhaṃ sātvatavṛṣṇibhojadāśārhakāṇām adhipaḥ sa āste
yam abhyaṣiñcacchatapattranetro nṛpāsanāśāṃ parihṛtya dūrāt
- 30
कच्चिद्धरेः सौम्य सुतः सदृक्ष आस्ते ऽग्रणी रथिनां साधु साम्बः
असूत यं जाम्बवती व्रताढ्या देवं गुहं यो ऽम्बिकया धृतो ऽग्रे
kacciddhareḥ saumya sutaḥ sadṛkṣa āste 'graṇī rathināṃ sādhu sāmbaḥ
asūta yaṃ jāmbavatī vratāḍhyā devaṃ guhaṃ yo 'mbikayā dhṛto 'gre

