28 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
तद् एवम् आकर्ण्य जलेशभाषितं महामनास्तद्विगणय्य दुर्मदः
हरेर्विदित्वा गतिम् अङ्ग नारदाद्रसातलं निर्विविशे त्वरान्वितः
maitreya uvāca
tad evam ākarṇya jaleśabhāṣitaṃ mahāmanāstadvigaṇayya durmadaḥ
harerviditvā gatim aṅga nāradādrasātalaṃ nirviviśe tvarānvitaḥ
- 2
ददर्श तत्राभिजितं धराधरं प्रोन्नीयमानावनिम् अग्रदंष्ट्रया
मुष्णन्तम् अक्ष्णा स्वरुचो ऽरुणश्रिया जहास चाहो वनगोचरो मृगः
dadarśa tatrābhijitaṃ dharādharaṃ pronnīyamānāvanim agradaṃṣṭrayā
muṣṇantam akṣṇā svaruco 'ruṇaśriyā jahāsa cāho vanagocaro mṛgaḥ
- 3
आहैनम् एह्य् अज्ञ महीं विमुञ्च नो रसौकसां विश्वसृजेयम् अर्पिता
न स्वस्ति यास्यस्य् अनया ममेक्षतः सुराधमासादितसूकराकृते
āhainam ehy ajña mahīṃ vimuñca no rasaukasāṃ viśvasṛjeyam arpitā
na svasti yāsyasy anayā mamekṣataḥ surādhamāsāditasūkarākṛte
- 4
त्वं नः सपत्नैर् अभवाय किं भृतो यो मायया हन्त्य् असुरान्परोक्षजित्
त्वां योगमायाबलम् अल्पपौरुषं संस्थाप्य मूढ प्रमृजे सुहृच्छुचः
tvaṃ naḥ sapatnair abhavāya kiṃ bhṛto yo māyayā hanty asurānparokṣajit
tvāṃ yogamāyābalam alpapauruṣaṃ saṃsthāpya mūḍha pramṛje suhṛcchucaḥ
- 5
त्वयि संस्थिते गदया शीर्णशीर्षण्य् अस्मद्भुजच्युतया ये च तुभ्यम्
बलिं हरन्त्य् ऋषयो ये च देवाः स्वयं सर्वे न भविष्यन्त्य् अमूलाः
tvayi saṃsthite gadayā śīrṇaśīrṣaṇy asmadbhujacyutayā ye ca tubhyam
baliṃ haranty ṛṣayo ye ca devāḥ svayaṃ sarve na bhaviṣyanty amūlāḥ
- 6
स तुद्यमानो ऽरिदुरुक्ततोमरैर्दंष्ट्राग्रगां गाम् उपलक्ष्य भीताम्
तोदं मृषन्निरगाद् अम्बुमध्याद्ग्राहाहतः सकरेणुर्यथेभः
sa tudyamāno 'riduruktatomarairdaṃṣṭrāgragāṃ gām upalakṣya bhītām
todaṃ mṛṣanniragād ambumadhyādgrāhāhataḥ sakareṇuryathebhaḥ
- 7
तं निःसरन्तं सलिलाद् अनुद्रुतो हिरण्यकेशो द्विरदं यथा झषः
करालदंष्ट्रो ऽशनिनिस्वनो ऽब्रवीद्गतह्रियां किं त्व् असतां विगर्हितम्
taṃ niḥsarantaṃ salilād anudruto hiraṇyakeśo dviradaṃ yathā jhaṣaḥ
karāladaṃṣṭro 'śaninisvano 'bravīdgatahriyāṃ kiṃ tv asatāṃ vigarhitam
- 8
स गाम् उदस्तात्सलिलस्य गोचरे विन्यस्य तस्याम् अदधात्स्वसत्त्वम्
अभिष्टुतो विश्वसृजा प्रसूनैर् आपूर्यमाणो विबुधैः पश्यतो ऽरेः
sa gām udastātsalilasya gocare vinyasya tasyām adadhātsvasattvam
abhiṣṭuto viśvasṛjā prasūnair āpūryamāṇo vibudhaiḥ paśyato 'reḥ
- 9
परानुषक्तं तपनीयोपकल्पं महागदं काञ्चनचित्रदंशम्
मर्माण्य् अभीक्ष्णं प्रतुदन्तं दुरुक्तैः प्रचण्डमन्युः प्रहसंस्तं बभाषे
parānuṣaktaṃ tapanīyopakalpaṃ mahāgadaṃ kāñcanacitradaṃśam
marmāṇy abhīkṣṇaṃ pratudantaṃ duruktaiḥ pracaṇḍamanyuḥ prahasaṃstaṃ babhāṣe
- 10
श्रीभगवान् उवाच
सत्यं वयं भो वनगोचरा मृगा युष्मद्विधान्मृगये ग्रामसिंहान्
न मृत्युपाशैः प्रतिमुक्तस्य वीरा विकत्थनं तव गृह्णन्त्य् अभद्र
śrībhagavān uvāca
satyaṃ vayaṃ bho vanagocarā mṛgā yuṣmadvidhānmṛgaye grāmasiṃhān
na mṛtyupāśaiḥ pratimuktasya vīrā vikatthanaṃ tava gṛhṇanty abhadra
- 11
एते वयं न्यासहरा रसौकसां गतह्रियो गदया द्रावितास्ते
तिष्ठामहे ऽथापि कथंचिद् आजौ स्थेयं क्व यामो बलिनोत्पाद्य वैरम्
ete vayaṃ nyāsaharā rasaukasāṃ gatahriyo gadayā drāvitāste
tiṣṭhāmahe 'thāpi kathaṃcid ājau stheyaṃ kva yāmo balinotpādya vairam
- 12
त्वं पद्रथानां किल यूथपाधिपो घटस्व नो ऽस्वस्तय आश्व् अनूहः
संस्थाप्य चास्मान्प्रमृजाश्रु स्वकानां यः स्वां प्रतिज्ञां नातिपिपर्त्य् असभ्यः
tvaṃ padrathānāṃ kila yūthapādhipo ghaṭasva no 'svastaya āśv anūhaḥ
saṃsthāpya cāsmānpramṛjāśru svakānāṃ yaḥ svāṃ pratijñāṃ nātipiparty asabhyaḥ
- 13
मैत्रेय उवाच
सो ऽधिक्षिप्तो भगवता प्रलब्धश्च रुषा भृशम्
आजहारोल्बणं क्रोधं क्रीड्यमानो ऽहिराड् इव
maitreya uvāca
so 'dhikṣipto bhagavatā pralabdhaśca ruṣā bhṛśam
ājahārolbaṇaṃ krodhaṃ krīḍyamāno 'hirāḍ iva
- 14
सृजन्न् अमर्षितः श्वासान्मन्युप्रचलितेन्द्रियः
आसाद्य तरसा दैत्यो गदया न्यहनद्धरिम्
sṛjann amarṣitaḥ śvāsānmanyupracalitendriyaḥ
āsādya tarasā daityo gadayā nyahanaddharim
- 15
भगवांस्तु गदावेगं विसृष्टं रिपुणोरसि
अवञ्चयत्तिरश्चीनो योगारूढ इवान्तकम्
bhagavāṃstu gadāvegaṃ visṛṣṭaṃ ripuṇorasi
avañcayattiraścīno yogārūḍha ivāntakam
- 16
पुनर्गदां स्वाम् आदाय भ्रामयन्तम् अभीक्ष्णशः
अभ्यधावद्धरिः क्रुद्धः संरम्भाद्दष्टदच्छदम्
punargadāṃ svām ādāya bhrāmayantam abhīkṣṇaśaḥ
abhyadhāvaddhariḥ kruddhaḥ saṃrambhāddaṣṭadacchadam
- 17
ततश्च गदयारातिं दक्षिणस्यां भ्रुवि प्रभुः
आजघ्ने स तु तां सौम्य गदया कोविदो ऽहनत्
tataśca gadayārātiṃ dakṣiṇasyāṃ bhruvi prabhuḥ
ājaghne sa tu tāṃ saumya gadayā kovido 'hanat
- 18
एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यक्षो हरिर् एव च
जिगीषया सुसंरब्धाव् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः
evaṃ gadābhyāṃ gurvībhyāṃ haryakṣo harir eva ca
jigīṣayā susaṃrabdhāv anyonyam abhijaghnatuḥ
- 19
तयोः स्पृधोस्तिग्मगदाहताङ्गयोः क्षतास्रवघ्राणविवृद्धमन्य्वोः
विचित्रमार्गांश्चरतोर्जिगीषया व्यभाद् इलायाम् इव शुष्मिणोर्मृधः
tayoḥ spṛdhostigmagadāhatāṅgayoḥ kṣatāsravaghrāṇavivṛddhamanyvoḥ
vicitramārgāṃścaratorjigīṣayā vyabhād ilāyām iva śuṣmiṇormṛdhaḥ
- 20
दैत्यस्य यज्ञावयवस्य मायागृहीतवाराहतनोर्महात्मनः
कौरव्य मह्यां द्विषतोर्विमर्दनं दिदृक्षुर् आगाद् ऋषिभिर्वृतः स्वराट्
daityasya yajñāvayavasya māyāgṛhītavārāhatanormahātmanaḥ
kauravya mahyāṃ dviṣatorvimardanaṃ didṛkṣur āgād ṛṣibhirvṛtaḥ svarāṭ
- 21
आसन्नशौण्डीरम् अपेतसाध्वसं कृतप्रतीकारम् अहार्यविक्रमम्
विलक्ष्य दैत्यं भगवान्सहस्रणीर्जगाद नारायणम् आदिसूकरम्
āsannaśauṇḍīram apetasādhvasaṃ kṛtapratīkāram ahāryavikramam
vilakṣya daityaṃ bhagavānsahasraṇīrjagāda nārāyaṇam ādisūkaram
- 22
ब्रह्मोवाच
एष ते देव देवानाम् अङ्घ्रिमूलम् उपेयुषाम्
विप्राणां सौरभेयीणां भूतानाम् अप्य् अनागसाम्
brahmovāca
eṣa te deva devānām aṅghrimūlam upeyuṣām
viprāṇāṃ saurabheyīṇāṃ bhūtānām apy anāgasām
- 23
आगस्कृद्भयकृद्दुष्कृद् अस्मद्राद्धवरो ऽसुरः
अन्वेषन्न् अप्रतिरथो लोकान् अटति कण्टकः
āgaskṛdbhayakṛdduṣkṛd asmadrāddhavaro 'suraḥ
anveṣann apratiratho lokān aṭati kaṇṭakaḥ
- 24
मैनं मायाविनं दृप्तं निरङ्कुशम् असत्तमम्
आक्रीड बालवद्देव यथाशीविषम् उत्थितम्
mainaṃ māyāvinaṃ dṛptaṃ niraṅkuśam asattamam
ākrīḍa bālavaddeva yathāśīviṣam utthitam
- 25
न यावद् एष वर्धेत स्वां वेलां प्राप्य दारुणः
स्वां देव मायाम् आस्थाय तावज्जह्य् अघम् अच्युत
na yāvad eṣa vardheta svāṃ velāṃ prāpya dāruṇaḥ
svāṃ deva māyām āsthāya tāvajjahy agham acyuta
- 26
एषा घोरतमा संध्या लोकच्छम्बट्करी प्रभो
उपसर्पति सर्वात्मन्सुराणां जयम् आवह
eṣā ghoratamā saṃdhyā lokacchambaṭkarī prabho
upasarpati sarvātmansurāṇāṃ jayam āvaha
- 27
अधुनैषो ऽभिजिन्नाम योगो मौहूर्तिको ह्य् अगात्
शिवाय नस्त्वं सुहृदाम् आशु निस्तर दुस्तरम्
adhunaiṣo 'bhijinnāma yogo mauhūrtiko hy agāt
śivāya nastvaṃ suhṛdām āśu nistara dustaram
- 28
दिष्ट्या त्वां विहितं मृत्युम् अयम् आसादितः स्वयम्
विक्रम्यैनं मृधे हत्वा लोकान् आधेहि शर्मणि
diṣṭyā tvāṃ vihitaṃ mṛtyum ayam āsāditaḥ svayam
vikramyainaṃ mṛdhe hatvā lokān ādhehi śarmaṇi

