47 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
निर्वेदवादिनीम् एवं मनोर्दुहितरं मुनिः
दयालुः शालिनीम् आह शुक्लाभिव्याहृतं स्मरन्
maitreya uvāca
nirvedavādinīm evaṃ manorduhitaraṃ muniḥ
dayāluḥ śālinīm āha śuklābhivyāhṛtaṃ smaran
- 2
ऋषिर् उवाच
मा खिदो राजपुत्रीत्थम् आत्मानं प्रत्य् अनिन्दिते
भगवांस्ते ऽक्षरो गर्भम् अदूरात्सम्प्रपत्स्यते
ṛṣir uvāca
mā khido rājaputrīttham ātmānaṃ praty anindite
bhagavāṃste 'kṣaro garbham adūrātsamprapatsyate
- 3
धृतव्रतासि भद्रं ते दमेन नियमेन च
तपोद्रविणदानैश्च श्रद्धया चेश्वरं भज
dhṛtavratāsi bhadraṃ te damena niyamena ca
tapodraviṇadānaiśca śraddhayā ceśvaraṃ bhaja
- 4
स त्वयाराधितः शुक्लो वितन्वन्मामकं यशः
छेत्ता ते हृदयग्रन्थिम् औदर्यो ब्रह्मभावनः
sa tvayārādhitaḥ śuklo vitanvanmāmakaṃ yaśaḥ
chettā te hṛdayagranthim audaryo brahmabhāvanaḥ
- 5
मैत्रेय उवाच
देवहूत्य् अपि संदेशं गौरवेण प्रजापतेः
सम्यक्श्रद्धाय पुरुषं कूटस्थम् अभजद्गुरुम्
maitreya uvāca
devahūty api saṃdeśaṃ gauraveṇa prajāpateḥ
samyakśraddhāya puruṣaṃ kūṭastham abhajadgurum
- 6
तस्यां बहुतिथे काले भगवान्मधुसूदनः
कार्दमं वीर्यम् आपन्नो जज्ञे ऽग्निर् इव दारुणि
tasyāṃ bahutithe kāle bhagavānmadhusūdanaḥ
kārdamaṃ vīryam āpanno jajñe 'gnir iva dāruṇi
- 7
अवादयंस्तदा व्योम्नि वादित्राणि घनाघनाः
गायन्ति तं स्म गन्धर्वा नृत्यन्त्य् अप्सरसो मुदा
avādayaṃstadā vyomni vāditrāṇi ghanāghanāḥ
gāyanti taṃ sma gandharvā nṛtyanty apsaraso mudā
- 8
पेतुः सुमनसो दिव्याः खेचरैर् अपवर्जिताः
प्रसेदुश्च दिशः सर्वा अम्भांसि च मनांसि च
petuḥ sumanaso divyāḥ khecarair apavarjitāḥ
praseduśca diśaḥ sarvā ambhāṃsi ca manāṃsi ca
- 9
तत्कर्दमाश्रमपदं सरस्वत्या परिश्रितम्
स्वयम्भूः साकम् ऋषिभिर्मरीच्यादिभिर् अभ्ययात्
tatkardamāśramapadaṃ sarasvatyā pariśritam
svayambhūḥ sākam ṛṣibhirmarīcyādibhir abhyayāt
- 10
भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेनांशेन शत्रुहन्
तत्त्वसंख्यानविज्ञप्त्यै जातं विद्वान् अजः स्वराट्
bhagavantaṃ paraṃ brahma sattvenāṃśena śatruhan
tattvasaṃkhyānavijñaptyai jātaṃ vidvān ajaḥ svarāṭ
- 11
स भाजयन्विशुद्धेन चेतसा तच्चिकीर्षितम्
प्रहृष्यमाणैर् असुभिः कर्दमं चेदम् अभ्यधात्
sa bhājayanviśuddhena cetasā taccikīrṣitam
prahṛṣyamāṇair asubhiḥ kardamaṃ cedam abhyadhāt
- 12
ब्रह्मोवाच
त्वया मे ऽपचितिस्तात कल्पिता निर्व्यलीकतः
यन्मे संजगृहे वाक्यं भवान्मानद मानयन्
brahmovāca
tvayā me 'pacitistāta kalpitā nirvyalīkataḥ
yanme saṃjagṛhe vākyaṃ bhavānmānada mānayan
- 13
एतावत्य् एव शुश्रूषा कार्या पितरि पुत्रकैः
बाढम् इत्य् अनुमन्येत गौरवेण गुरोर्वचः
etāvaty eva śuśrūṣā kāryā pitari putrakaiḥ
bāḍham ity anumanyeta gauraveṇa gurorvacaḥ
- 14
इमा दुहितरः सत्यस्तव वत्स सुमध्यमाः
सर्गम् एतं प्रभावैः स्वैर्बृंहयिष्यन्त्य् अनेकधा
imā duhitaraḥ satyastava vatsa sumadhyamāḥ
sargam etaṃ prabhāvaiḥ svairbṛṃhayiṣyanty anekadhā
- 15
अतस्त्वम् ऋषिमुख्येभ्यो यथाशीलं यथारुचि
आत्मजाः परिदेह्य् अद्य विस्तृणीहि यशो भुवि
atastvam ṛṣimukhyebhyo yathāśīlaṃ yathāruci
ātmajāḥ paridehy adya vistṛṇīhi yaśo bhuvi
- 16
वेदाहम् आद्यं पुरुषम् अवतीर्णं स्वमायया
भूतानां शेवधिं देहं बिभ्राणं कपिलं मुने
vedāham ādyaṃ puruṣam avatīrṇaṃ svamāyayā
bhūtānāṃ śevadhiṃ dehaṃ bibhrāṇaṃ kapilaṃ mune
- 17
ज्ञानविज्ञानयोगेन कर्मणाम् उद्धरन्जटाः
हिरण्यकेशः पद्माक्षः पद्ममुद्रापदाम्बुजः
jñānavijñānayogena karmaṇām uddharanjaṭāḥ
hiraṇyakeśaḥ padmākṣaḥ padmamudrāpadāmbujaḥ
- 18
एष मानवि ते गर्भं प्रविष्टः कैटभार्दनः
अविद्यासंशयग्रन्थिं छित्त्वा गां विचरिष्यति
eṣa mānavi te garbhaṃ praviṣṭaḥ kaiṭabhārdanaḥ
avidyāsaṃśayagranthiṃ chittvā gāṃ vicariṣyati
- 19
अयं सिद्धगणाधीशः सांख्याचार्यैः सुसंमतः
लोके कपिल इत्य् आख्यां गन्ता ते कीर्तिवर्धनः
ayaṃ siddhagaṇādhīśaḥ sāṃkhyācāryaiḥ susaṃmataḥ
loke kapila ity ākhyāṃ gantā te kīrtivardhanaḥ
- 20
मैत्रेय उवाच
ताव् आश्वास्य जगत्स्रष्टा कुमारैः सहनारदः
हंसो हंसेन यानेन त्रिधामपरमं ययौ
maitreya uvāca
tāv āśvāsya jagatsraṣṭā kumāraiḥ sahanāradaḥ
haṃso haṃsena yānena tridhāmaparamaṃ yayau
- 21
गते शतधृतौ क्षत्तः कर्दमस्तेन चोदितः
यथोदितं स्वदुहितुः प्रादाद्विश्वसृजां ततः
gate śatadhṛtau kṣattaḥ kardamastena coditaḥ
yathoditaṃ svaduhituḥ prādādviśvasṛjāṃ tataḥ
- 22
मरीचये कलां प्रादाद् अनसूयाम् अथात्रये
श्रद्धाम् अङ्गिरसे ऽयच्छत्पुलस्त्याय हविर्भुवम्
marīcaye kalāṃ prādād anasūyām athātraye
śraddhām aṅgirase 'yacchatpulastyāya havirbhuvam
- 23
पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम्
ख्यातिं च भृगवे ऽयच्छद्वसिष्ठायाप्य् अरुन्धतीम्
pulahāya gatiṃ yuktāṃ kratave ca kriyāṃ satīm
khyātiṃ ca bhṛgave 'yacchadvasiṣṭhāyāpy arundhatīm
- 24
अथर्वणे ऽददाच्छान्तिं यया यज्ञो वितन्यते
विप्रर्षभान्कृतोद्वाहान्सदारान्समलालयत्
atharvaṇe 'dadācchāntiṃ yayā yajño vitanyate
viprarṣabhānkṛtodvāhānsadārānsamalālayat
- 25
ततस्त ऋषयः क्षत्तः कृतदारा निमन्त्र्य तम्
प्रातिष्ठन्नन्दिम् आपन्नाः स्वं स्वम् आश्रममण्डलम्
tatasta ṛṣayaḥ kṣattaḥ kṛtadārā nimantrya tam
prātiṣṭhannandim āpannāḥ svaṃ svam āśramamaṇḍalam
- 26
स चावतीर्णं त्रियुगम् आज्ञाय विबुधर्षभम्
विविक्त उपसंगम्य प्रणम्य समभाषत
sa cāvatīrṇaṃ triyugam ājñāya vibudharṣabham
vivikta upasaṃgamya praṇamya samabhāṣata
- 27
अहो पापच्यमानानां निरये स्वैर् अमङ्गलैः
कालेन भूयसा नूनं प्रसीदन्तीह देवताः
aho pāpacyamānānāṃ niraye svair amaṅgalaiḥ
kālena bhūyasā nūnaṃ prasīdantīha devatāḥ
- 28
बहुजन्मविपक्वेन सम्यग्योगसमाधिना
द्रष्टुं यतन्ते यतयः शून्यागारेषु यत्पदम्
bahujanmavipakvena samyagyogasamādhinā
draṣṭuṃ yatante yatayaḥ śūnyāgāreṣu yatpadam
- 29
स एव भगवान् अद्य हेलनं न गणय्य नः
गृहेषु जातो ग्राम्याणां यः स्वानां पक्षपोषणः
sa eva bhagavān adya helanaṃ na gaṇayya naḥ
gṛheṣu jāto grāmyāṇāṃ yaḥ svānāṃ pakṣapoṣaṇaḥ
- 30
स्वीयं वाक्यम् ऋतं कर्तुम् अवतीर्णो ऽसि मे गृहे
चिकीर्षुर्भगवान्ज्ञानं भक्तानां मानवर्धनः
svīyaṃ vākyam ṛtaṃ kartum avatīrṇo 'si me gṛhe
cikīrṣurbhagavānjñānaṃ bhaktānāṃ mānavardhanaḥ

