25 shlokas
- 1
श्रीभगवान् उवाच
कर्मणा दैवनेत्रेण जन्तुर्देहोपपत्तये
स्त्रियाः प्रविष्ट उदरं पुंसो रेतःकणाश्रयः
śrībhagavān uvāca
karmaṇā daivanetreṇa janturdehopapattaye
striyāḥ praviṣṭa udaraṃ puṃso retaḥkaṇāśrayaḥ
- 2
कललं त्व् एकरात्रेण पञ्चरात्रेण बुद्बुदम्
दशाहेन तु कर्कन्धूः पेश्य् अण्डं वा ततः परम्
kalalaṃ tv ekarātreṇa pañcarātreṇa budbudam
daśāhena tu karkandhūḥ peśy aṇḍaṃ vā tataḥ param
- 3
मासेन तु शिरो द्वाभ्यां बाह्वङ्घ्र्याद्यङ्गविग्रहः
नखलोमास्थिचर्माणि लिङ्गच्छिद्रोद्भवस्त्रिभिः
māsena tu śiro dvābhyāṃ bāhvaṅghryādyaṅgavigrahaḥ
nakhalomāsthicarmāṇi liṅgacchidrodbhavastribhiḥ
- 4
चतुर्भिर्धातवः सप्त पञ्चभिः क्षुत्तृडुद्भवः
षड्भिर्जरायुणा वीतः कुक्षौ भ्राम्यति दक्षिणे
caturbhirdhātavaḥ sapta pañcabhiḥ kṣuttṛḍudbhavaḥ
ṣaḍbhirjarāyuṇā vītaḥ kukṣau bhrāmyati dakṣiṇe
- 5
मातुर्जग्धान्नपानाद्यैर् एधद्धातुर् असंमते
शेते विण्मूत्रयोर्गर्ते स जन्तुर्जन्तुसम्भवे
māturjagdhānnapānādyair edhaddhātur asaṃmate
śete viṇmūtrayorgarte sa janturjantusambhave
- 6
कृमिभिः क्षतसर्वाङ्गः सौकुमार्यात्प्रतिक्षणम्
मूर्छाम् आप्नोत्य् उरुक्लेशस्तत्रत्यैः क्षुधितैर्मुहुः
kṛmibhiḥ kṣatasarvāṅgaḥ saukumāryātpratikṣaṇam
mūrchām āpnoty urukleśastatratyaiḥ kṣudhitairmuhuḥ
- 7
कटुतीक्ष्णोष्णलवणरूक्षाम्लादिभिर् उल्बणैः
मातृभुक्तैर् उपस्पृष्टः सर्वाङ्गोत्थितवेदनः
kaṭutīkṣṇoṣṇalavaṇarūkṣāmlādibhir ulbaṇaiḥ
mātṛbhuktair upaspṛṣṭaḥ sarvāṅgotthitavedanaḥ
- 8
उल्बेन संवृतस्तस्मिन्न् अन्त्रैश्च बहिर् आवृतः
आस्ते कृत्वा शिरः कुक्षौ भुग्नपृष्ठशिरोधरः
ulbena saṃvṛtastasminn antraiśca bahir āvṛtaḥ
āste kṛtvā śiraḥ kukṣau bhugnapṛṣṭhaśirodharaḥ
- 9
अकल्पः स्वाङ्गचेष्टायां शकुन्त इव पञ्जरे
तत्र लब्धस्मृतिर्दैवात्कर्म जन्मशतोद्भवम्
स्मरन्दीर्घम् अनुच्छ्वासं शर्म किं नाम विन्दते
akalpaḥ svāṅgaceṣṭāyāṃ śakunta iva pañjare
tatra labdhasmṛtirdaivātkarma janmaśatodbhavam
smarandīrgham anucchvāsaṃ śarma kiṃ nāma vindate
- 10
आरभ्य सप्तमान्मासाल्लब्धबोधो ऽपि वेपितः
नैकत्रास्ते सूतिवातैर्विष्ठाभूर् इव सोदरः
ārabhya saptamānmāsāllabdhabodho 'pi vepitaḥ
naikatrāste sūtivātairviṣṭhābhūr iva sodaraḥ
- 11
नाथमान ऋषिर्भीतः सप्तवध्रिः कृताञ्जलिः
स्तुवीत तं विक्लवया वाचा येनोदरे ऽर्पितः
nāthamāna ṛṣirbhītaḥ saptavadhriḥ kṛtāñjaliḥ
stuvīta taṃ viklavayā vācā yenodare 'rpitaḥ
- 12
जन्तुर् उवाच
तस्योपसन्नम् अवितुं जगद् इच्छयात्तनानातनोर्भुवि चलच्चरणारविन्दम्
सो ऽहं व्रजामि शरणं ह्य् अकुतोभयं मे येनेदृशी गतिर् अदर्श्य् असतो ऽनुरूपा
jantur uvāca
tasyopasannam avituṃ jagad icchayāttanānātanorbhuvi calaccaraṇāravindam
so 'haṃ vrajāmi śaraṇaṃ hy akutobhayaṃ me yenedṛśī gatir adarśy asato 'nurūpā
- 13
यस्त्व् अत्र बद्ध इव कर्मभिर् आवृतात्मा भूतेन्द्रियाशयमयीम् अवलम्ब्य मायाम्
आस्ते विशुद्धम् अविकारम् अखण्डबोधम् आतप्यमानहृदये ऽवसितं नमामि
yastv atra baddha iva karmabhir āvṛtātmā bhūtendriyāśayamayīm avalambya māyām
āste viśuddham avikāram akhaṇḍabodham ātapyamānahṛdaye 'vasitaṃ namāmi
- 14
यः पञ्चभूतरचिते रहितः शरीरे छन्नो ऽयथेन्द्रियगुणार्थचिदात्मको ऽहम्
तेन विकुण्ठमहिमानम् ऋषिं तम् एनं वन्दे परं प्रकृतिपूरुषयोः पुमांसम्
yaḥ pañcabhūtaracite rahitaḥ śarīre channo 'yathendriyaguṇārthacidātmako 'ham
tena vikuṇṭhamahimānam ṛṣiṃ tam enaṃ vande paraṃ prakṛtipūruṣayoḥ pumāṃsam
- 15
यन्माययोरुगुणकर्मनिबन्धने ऽस्मिन्सांसारिके पथि चरंस्तदभिश्रमेण
नष्टस्मृतिः पुनर् अयं प्रवृणीत लोकं युक्त्या कया महदनुग्रहम् अन्तरेण
yanmāyayoruguṇakarmanibandhane 'sminsāṃsārike pathi caraṃstadabhiśrameṇa
naṣṭasmṛtiḥ punar ayaṃ pravṛṇīta lokaṃ yuktyā kayā mahadanugraham antareṇa
- 16
ज्ञानं यद् एतद् अदधात्कतमः स देवस्त्रैकालिकं स्थिरचरेष्व् अनुवर्तितांशः
तं जीवकर्मपदवीम् अनुवर्तमानास्तापत्रयोपशमनाय वयं भजेम
jñānaṃ yad etad adadhātkatamaḥ sa devastraikālikaṃ sthiracareṣv anuvartitāṃśaḥ
taṃ jīvakarmapadavīm anuvartamānāstāpatrayopaśamanāya vayaṃ bhajema
- 17
देह्य् अन्यदेहविवरे जठराग्निनासृग्विण्मूत्रकूपपतितो भृशतप्तदेहः
इच्छन्न् इतो विवसितुं गणयन्स्वमासान्निर्वास्यते कृपणधीर्भगवन्कदा नु
dehy anyadehavivare jaṭharāgnināsṛgviṇmūtrakūpapatito bhṛśataptadehaḥ
icchann ito vivasituṃ gaṇayansvamāsānnirvāsyate kṛpaṇadhīrbhagavankadā nu
- 18
येनेदृशीं गतिम् असौ दशमास्य ईश संग्राहितः पुरुदयेन भवादृशेन
स्वेनैव तुष्यतु कृतेन स दीननाथः को नाम तत्प्रति विनाञ्जलिम् अस्य कुर्यात्
yenedṛśīṃ gatim asau daśamāsya īśa saṃgrāhitaḥ purudayena bhavādṛśena
svenaiva tuṣyatu kṛtena sa dīnanāthaḥ ko nāma tatprati vināñjalim asya kuryāt
- 19
पश्यत्य् अयं धिषणया ननु सप्तवध्रिः शारीरके दमशरीर्य् अपरः स्वदेहे
यत्सृष्टयासं तम् अहं पुरुषं पुराणं पश्ये बहिर्हृदि च चैत्यम् इव प्रतीतम्
paśyaty ayaṃ dhiṣaṇayā nanu saptavadhriḥ śārīrake damaśarīry aparaḥ svadehe
yatsṛṣṭayāsaṃ tam ahaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ paśye bahirhṛdi ca caityam iva pratītam
- 20
सो ऽहं वसन्न् अपि विभो बहुदुःखवासं गर्भान्न निर्जिगमिषे बहिर् अन्धकूपे
यत्रोपयातम् उपसर्पति देवमाया मिथ्या मतिर्यदनु संसृतिचक्रम् एतत्
so 'haṃ vasann api vibho bahuduḥkhavāsaṃ garbhānna nirjigamiṣe bahir andhakūpe
yatropayātam upasarpati devamāyā mithyā matiryadanu saṃsṛticakram etat
- 21
तस्माद् अहं विगतविक्लव उद्धरिष्य आत्मानम् आशु तमसः सुहृदात्मनैव
भूयो यथा व्यसनम् एतद् अनेकरन्ध्रं मा मे भविष्यद् उपसादितविष्णुपादः
tasmād ahaṃ vigataviklava uddhariṣya ātmānam āśu tamasaḥ suhṛdātmanaiva
bhūyo yathā vyasanam etad anekarandhraṃ mā me bhaviṣyad upasāditaviṣṇupādaḥ
- 22
कपिल उवाच
एवं कृतमतिर्गर्भे दशमास्यः स्तुवन्न् ऋषिः
सद्यः क्षिपत्य् अवाचीनं प्रसूत्यै सूतिमारुतः
kapila uvāca
evaṃ kṛtamatirgarbhe daśamāsyaḥ stuvann ṛṣiḥ
sadyaḥ kṣipaty avācīnaṃ prasūtyai sūtimārutaḥ
- 23
तेनावसृष्टः सहसा कृत्वावाक्शिर आतुरः
विनिष्क्रामति कृच्छ्रेण निरुच्छ्वासो हतस्मृतिः
tenāvasṛṣṭaḥ sahasā kṛtvāvākśira āturaḥ
viniṣkrāmati kṛcchreṇa nirucchvāso hatasmṛtiḥ
- 24
पतितो भुव्य् असृङ्मिश्रः विष्ठाभूर् इव चेष्टते
रोरूयति गते ज्ञाने विपरीतां गतिं गतः
patito bhuvy asṛṅmiśraḥ viṣṭhābhūr iva ceṣṭate
rorūyati gate jñāne viparītāṃ gatiṃ gataḥ
- 25
परच्छन्दं न विदुषा पुष्यमाणो जनेन सः
अनभिप्रेतम् आपन्नः प्रत्याख्यातुम् अनीश्वरः
paracchandaṃ na viduṣā puṣyamāṇo janena saḥ
anabhipretam āpannaḥ pratyākhyātum anīśvaraḥ

