51 shlokas
- 1
श्रीशुक उवाच
निशम्य कौषारविणोपवर्णितां हरेः कथां कारणसूकरात्मनः
पुनः स पप्रच्छ तम् उद्यताञ्जलिर्न चातितृप्तो विदुरो धृतव्रतः
śrīśuka uvāca
niśamya kauṣāraviṇopavarṇitāṃ hareḥ kathāṃ kāraṇasūkarātmanaḥ
punaḥ sa papraccha tam udyatāñjalirna cātitṛpto viduro dhṛtavrataḥ
- 2
विदुर उवाच
तेनैव तु मुनिश्रेष्ठ हरिणा यज्ञमूर्तिना
आदिदैत्यो हिरण्याक्षो हत इत्य् अनुशुश्रुम
vidura uvāca
tenaiva tu muniśreṣṭha hariṇā yajñamūrtinā
ādidaityo hiraṇyākṣo hata ity anuśuśruma
- 3
तस्य चोद्धरतः क्षौणीं स्वदंष्ट्राग्रेण लीलया
दैत्यराजस्य च ब्रह्मन्कस्माद्धेतोर् अभून्मृधः
tasya coddharataḥ kṣauṇīṃ svadaṃṣṭrāgreṇa līlayā
daityarājasya ca brahmankasmāddhetor abhūnmṛdhaḥ
- 4
श्रद्दधानाय भक्ताय ब्रूहि तज्जन्मविस्तरम्
ऋषे न तृप्यति मनः परं कौतूहलं हि मे
śraddadhānāya bhaktāya brūhi tajjanmavistaram
ṛṣe na tṛpyati manaḥ paraṃ kautūhalaṃ hi me
- 5
मैत्रेय उवाच
साधु वीर त्वया पृष्टम् अवतारकथां हरेः
यत्त्वं पृच्छसि मर्त्यानां मृत्युपाशविशातनीम्
maitreya uvāca
sādhu vīra tvayā pṛṣṭam avatārakathāṃ hareḥ
yattvaṃ pṛcchasi martyānāṃ mṛtyupāśaviśātanīm
- 6
ययोत्तानपदः पुत्रो मुनिना गीतयार्भकः
मृत्योः कृत्वैव मूर्ध्न्य् अङ्घ्रिम् आरुरोह हरेः पदम्
yayottānapadaḥ putro muninā gītayārbhakaḥ
mṛtyoḥ kṛtvaiva mūrdhny aṅghrim āruroha hareḥ padam
- 7
अथात्रापीतिहासो ऽयं श्रुतो मे वर्णितः पुरा
ब्रह्मणा देवदेवेन देवानाम् अनुपृच्छताम्
athātrāpītihāso 'yaṃ śruto me varṇitaḥ purā
brahmaṇā devadevena devānām anupṛcchatām
- 8
दितिर्दाक्षायणी क्षत्तर्मारीचं कश्यपं पतिम्
अपत्यकामा चकमे संध्यायां हृच्छयार्दिता
ditirdākṣāyaṇī kṣattarmārīcaṃ kaśyapaṃ patim
apatyakāmā cakame saṃdhyāyāṃ hṛcchayārditā
- 9
इष्ट्वाग्निजिह्वं पयसा पुरुषं यजुषां पतिम्
निम्रोचत्य् अर्क आसीनम् अग्न्यगारे समाहितम्
iṣṭvāgnijihvaṃ payasā puruṣaṃ yajuṣāṃ patim
nimrocaty arka āsīnam agnyagāre samāhitam
- 10
दितिर् उवाच
एष मां त्वत्कृते विद्वन्काम आत्तशरासनः
दुनोति दीनां विक्रम्य रम्भाम् इव मतंगजः
ditir uvāca
eṣa māṃ tvatkṛte vidvankāma āttaśarāsanaḥ
dunoti dīnāṃ vikramya rambhām iva mataṃgajaḥ
- 11
तद्भवान्दह्यमानायां सपत्नीनां समृद्धिभिः
प्रजावतीनां भद्रं ते मय्य् आयुङ्क्ताम् अनुग्रहम्
tadbhavāndahyamānāyāṃ sapatnīnāṃ samṛddhibhiḥ
prajāvatīnāṃ bhadraṃ te mayy āyuṅktām anugraham
- 12
भर्तर्य् आप्तोरुमानानां लोकान् आविशते यशः
पतिर्भवद्विधो यासां प्रजया ननु जायते
bhartary āptorumānānāṃ lokān āviśate yaśaḥ
patirbhavadvidho yāsāṃ prajayā nanu jāyate
- 13
पुरा पिता नो भगवान्दक्षो दुहितृवत्सलः
कं वृणीत वरं वत्सा इत्य् अपृच्छत नः पृथक्
purā pitā no bhagavāndakṣo duhitṛvatsalaḥ
kaṃ vṛṇīta varaṃ vatsā ity apṛcchata naḥ pṛthak
- 14
स विदित्वात्मजानां नो भावं संतानभावनः
त्रयोदशाददात्तासां यास्ते शीलम् अनुव्रताः
sa viditvātmajānāṃ no bhāvaṃ saṃtānabhāvanaḥ
trayodaśādadāttāsāṃ yāste śīlam anuvratāḥ
- 15
अथ मे कुरु कल्याणं कामं कमललोचन
आर्तोपसर्पणं भूमन्न् अमोघं हि महीयसि
atha me kuru kalyāṇaṃ kāmaṃ kamalalocana
ārtopasarpaṇaṃ bhūmann amoghaṃ hi mahīyasi
- 16
इति तां वीर मारीचः कृपणां बहुभाषिणीम्
प्रत्याहानुनयन्वाचा प्रवृद्धानङ्गकश्मलाम्
iti tāṃ vīra mārīcaḥ kṛpaṇāṃ bahubhāṣiṇīm
pratyāhānunayanvācā pravṛddhānaṅgakaśmalām
- 17
एष ते ऽहं विधास्यामि प्रियं भीरु यद् इच्छसि
तस्याः कामं न कः कुर्यात्सिद्धिस्त्रैवर्गिकी यतः
eṣa te 'haṃ vidhāsyāmi priyaṃ bhīru yad icchasi
tasyāḥ kāmaṃ na kaḥ kuryātsiddhistraivargikī yataḥ
- 18
सर्वाश्रमान् उपादाय स्वाश्रमेण कलत्रवान्
व्यसनार्णवम् अत्येति जलयानैर्यथार्णवम्
sarvāśramān upādāya svāśrameṇa kalatravān
vyasanārṇavam atyeti jalayānairyathārṇavam
- 19
याम् आहुर् आत्मनो ह्य् अर्धं श्रेयस्कामस्य मानिनि
यस्यां स्वधुरम् अध्यस्य पुमांश्चरति विज्वरः
yām āhur ātmano hy ardhaṃ śreyaskāmasya mānini
yasyāṃ svadhuram adhyasya pumāṃścarati vijvaraḥ
- 20
याम् आश्रित्येन्द्रियारातीन्दुर्जयान् इतराश्रमैः
वयं जयेम हेलाभिर्दस्यून्दुर्गपतिर्यथा
yām āśrityendriyārātīndurjayān itarāśramaiḥ
vayaṃ jayema helābhirdasyūndurgapatiryathā
- 21
न वयं प्रभवस्तां त्वाम् अनुकर्तुं गृहेश्वरि
अप्य् आयुषा वा कार्त्स्न्येन ये चान्ये गुणगृध्नवः
na vayaṃ prabhavastāṃ tvām anukartuṃ gṛheśvari
apy āyuṣā vā kārtsnyena ye cānye guṇagṛdhnavaḥ
- 22
अथापि कामम् एतं ते प्रजात्यै करवाण्य् अलम्
यथा मां नातिरोचन्ति मुहूर्तं प्रतिपालय
athāpi kāmam etaṃ te prajātyai karavāṇy alam
yathā māṃ nātirocanti muhūrtaṃ pratipālaya
- 23
एषा घोरतमा वेला घोराणां घोरदर्शना
चरन्ति यस्यां भूतानि भूतेशानुचराणि ह
eṣā ghoratamā velā ghorāṇāṃ ghoradarśanā
caranti yasyāṃ bhūtāni bhūteśānucarāṇi ha
- 24
एतस्यां साध्वि संध्यायां भगवान्भूतभावनः
परीतो भूतपर्षद्भिर्वृषेणाटति भूतराट्
etasyāṃ sādhvi saṃdhyāyāṃ bhagavānbhūtabhāvanaḥ
parīto bhūtaparṣadbhirvṛṣeṇāṭati bhūtarāṭ
- 25
भस्मावगुण्ठामलरुक्मदेहो देवस्त्रिभिः पश्यति देवरस्ते
bhasmāvaguṇṭhāmalarukmadeho devastribhiḥ paśyati devaraste
- 26
न यस्य लोके स्वजनः परो वा नात्यादृतो नोत कश्चिद्विगर्ह्यः
वयं व्रतैर्यच्चरणापविद्धाम् आशास्महे ऽजां बत भुक्तभोगाम्
na yasya loke svajanaḥ paro vā nātyādṛto nota kaścidvigarhyaḥ
vayaṃ vratairyaccaraṇāpaviddhām āśāsmahe 'jāṃ bata bhuktabhogām
- 27
यस्यानवद्याचरितं मनीषिणो गृणन्त्य् अविद्यापटलं बिभित्सवः
निरस्तसाम्यातिशयो ऽपि यत्स्वयं पिशाचचर्याम् अचरद्गतिः सताम्
yasyānavadyācaritaṃ manīṣiṇo gṛṇanty avidyāpaṭalaṃ bibhitsavaḥ
nirastasāmyātiśayo 'pi yatsvayaṃ piśācacaryām acaradgatiḥ satām
- 28
हसन्ति यस्याचरितं हि दुर्भगाः स्वात्मन्रतस्याविदुषः समीहितम्
यैर्वस्त्रमाल्याभरणानुलेपनैः श्वभोजनं स्वात्मतयोपलालितम्
hasanti yasyācaritaṃ hi durbhagāḥ svātmanratasyāviduṣaḥ samīhitam
yairvastramālyābharaṇānulepanaiḥ śvabhojanaṃ svātmatayopalālitam
- 29
ब्रह्मादयो यत्कृतसेतुपाला यत्कारणं विश्वम् इदं च माया
आज्ञाकरी यस्य पिशाचचर्या अहो विभूम्नश्चरितं विडम्बनम्
brahmādayo yatkṛtasetupālā yatkāraṇaṃ viśvam idaṃ ca māyā
ājñākarī yasya piśācacaryā aho vibhūmnaścaritaṃ viḍambanam
- 30
मैत्रेय उवाच
सैवं संविदिते भर्त्रा मन्मथोन्मथितेन्द्रिया
जग्राह वासो ब्रह्मर्षेर्वृषलीव गतत्रपा
maitreya uvāca
saivaṃ saṃvidite bhartrā manmathonmathitendriyā
jagrāha vāso brahmarṣervṛṣalīva gatatrapā

