30 shlokas
- 1
श्रीभगवान् उवाच
प्रकृतिस्थो ऽपि पुरुषो नाज्यते प्राकृतैर्गुणैः
अविकाराद् अकर्तृत्वान्निर्गुणत्वाज्जलार्कवत्
śrībhagavān uvāca
prakṛtistho 'pi puruṣo nājyate prākṛtairguṇaiḥ
avikārād akartṛtvānnirguṇatvājjalārkavat
- 2
स एष यर्हि प्रकृतेर्गुणेष्व् अभिविषज्जते
अहंक्रियाविमूढात्मा कर्तास्मीत्य् अभिमन्यते
sa eṣa yarhi prakṛterguṇeṣv abhiviṣajjate
ahaṃkriyāvimūḍhātmā kartāsmīty abhimanyate
- 3
तेन संसारपदवीम् अवशो ऽभ्येत्य् अनिर्वृतः
प्रासङ्गिकैः कर्मदोषैः सदसन्मिश्रयोनिषु
tena saṃsārapadavīm avaśo 'bhyety anirvṛtaḥ
prāsaṅgikaiḥ karmadoṣaiḥ sadasanmiśrayoniṣu
- 4
अर्थे ह्य् अविद्यमाने ऽपि संसृतिर्न निवर्तते
ध्यायतो विषयान् अस्य स्वप्ने ऽनर्थागमो यथा
arthe hy avidyamāne 'pi saṃsṛtirna nivartate
dhyāyato viṣayān asya svapne 'narthāgamo yathā
- 5
अत एव शनैश्चित्तं प्रसक्तम् असतां पथि
भक्तियोगेन तीव्रेण विरक्त्या च नयेद्वशम्
ata eva śanaiścittaṃ prasaktam asatāṃ pathi
bhaktiyogena tīvreṇa viraktyā ca nayedvaśam
- 6
यमादिभिर्योगपथैर् अभ्यसञ्श्रद्धयान्वितः
मयि भावेन सत्येन मत्कथाश्रवणेन च
yamādibhiryogapathair abhyasañśraddhayānvitaḥ
mayi bhāvena satyena matkathāśravaṇena ca
- 7
सर्वभूतसमत्वेन निर्वैरेणाप्रसङ्गतः
ब्रह्मचर्येण मौनेन स्वधर्मेण बलीयसा
sarvabhūtasamatvena nirvaireṇāprasaṅgataḥ
brahmacaryeṇa maunena svadharmeṇa balīyasā
- 8
यदृच्छयोपलब्धेन संतुष्टो मितभुङ्मुनिः
विविक्तशरणः शान्तो मैत्रः करुण आत्मवान्
yadṛcchayopalabdhena saṃtuṣṭo mitabhuṅmuniḥ
viviktaśaraṇaḥ śānto maitraḥ karuṇa ātmavān
- 9
सानुबन्धे च देहे ऽस्मिन्न् अकुर्वन्न् असदाग्रहम्
ज्ञानेन दृष्टतत्त्वेन प्रकृतेः पुरुषस्य च
sānubandhe ca dehe 'sminn akurvann asadāgraham
jñānena dṛṣṭatattvena prakṛteḥ puruṣasya ca
- 10
निवृत्तबुद्ध्यवस्थानो दूरीभूतान्यदर्शनः
उपलभ्यात्मनात्मानं चक्षुषेवार्कम् आत्मदृक्
nivṛttabuddhyavasthāno dūrībhūtānyadarśanaḥ
upalabhyātmanātmānaṃ cakṣuṣevārkam ātmadṛk
- 11
मुक्तलिङ्गं सदाभासम् असति प्रतिपद्यते
सतो बन्धुम् असच्चक्षुः सर्वानुस्यूतम् अद्वयम्
muktaliṅgaṃ sadābhāsam asati pratipadyate
sato bandhum asaccakṣuḥ sarvānusyūtam advayam
- 12
यथा जलस्थ आभासः स्थलस्थेनावदृश्यते
स्वाभासेन तथा सूर्यो जलस्थेन दिवि स्थितः
yathā jalastha ābhāsaḥ sthalasthenāvadṛśyate
svābhāsena tathā sūryo jalasthena divi sthitaḥ
- 13
एवं त्रिवृदहंकारो भूतेन्द्रियमनोमयैः
स्वाभासैर्लक्षितो ऽनेन सदाभासेन सत्यदृक्
evaṃ trivṛdahaṃkāro bhūtendriyamanomayaiḥ
svābhāsairlakṣito 'nena sadābhāsena satyadṛk
- 14
भूतसूक्ष्मेन्द्रियमनोबुद्ध्यादिष्व् इह निद्रया
लीनेष्व् असति यस्तत्र विनिद्रो निरहंक्रियः
bhūtasūkṣmendriyamanobuddhyādiṣv iha nidrayā
līneṣv asati yastatra vinidro nirahaṃkriyaḥ
- 15
मन्यमानस्तदात्मानम् अनष्टो नष्टवन्मृषा
नष्टे ऽहंकरणे द्रष्टा नष्टवित्त इवातुरः
manyamānastadātmānam anaṣṭo naṣṭavanmṛṣā
naṣṭe 'haṃkaraṇe draṣṭā naṣṭavitta ivāturaḥ
- 16
एवं प्रत्यवमृश्यासाव् आत्मानं प्रतिपद्यते
साहंकारस्य द्रव्यस्य यो ऽवस्थानम् अनुग्रहः
evaṃ pratyavamṛśyāsāv ātmānaṃ pratipadyate
sāhaṃkārasya dravyasya yo 'vasthānam anugrahaḥ
- 17
देवहूतिर् उवाच
पुरुषं प्रकृतिर्ब्रह्मन्न विमुञ्चति कर्हिचित्
अन्योन्यापाश्रयत्वाच्च नित्यत्वाद् अनयोः प्रभो
devahūtir uvāca
puruṣaṃ prakṛtirbrahmanna vimuñcati karhicit
anyonyāpāśrayatvācca nityatvād anayoḥ prabho
- 18
यथा गन्धस्य भूमेश्च न भावो व्यतिरेकतः
अपां रसस्य च यथा तथा बुद्धेः परस्य च
yathā gandhasya bhūmeśca na bhāvo vyatirekataḥ
apāṃ rasasya ca yathā tathā buddheḥ parasya ca
- 19
अकर्तुः कर्मबन्धो ऽयं पुरुषस्य यदाश्रयः
गुणेषु सत्सु प्रकृतेः कैवल्यं तेष्व् अतः कथम्
akartuḥ karmabandho 'yaṃ puruṣasya yadāśrayaḥ
guṇeṣu satsu prakṛteḥ kaivalyaṃ teṣv ataḥ katham
- 20
क्वचित्तत्त्वावमर्शेन निवृत्तं भयम् उल्बणम्
अनिवृत्तनिमित्तत्वात्पुनः प्रत्यवतिष्ठते
kvacittattvāvamarśena nivṛttaṃ bhayam ulbaṇam
anivṛttanimittatvātpunaḥ pratyavatiṣṭhate
- 21
श्रीभगवान् उवाच
अनिमित्तनिमित्तेन स्वधर्मेणामलात्मना
तीव्रया मयि भक्त्या च श्रुतसंभृतया चिरम्
śrībhagavān uvāca
animittanimittena svadharmeṇāmalātmanā
tīvrayā mayi bhaktyā ca śrutasaṃbhṛtayā ciram
- 22
ज्ञानेन दृष्टतत्त्वेन वैराग्येण बलीयसा
तपोयुक्तेन योगेन तीव्रेणात्मसमाधिना
jñānena dṛṣṭatattvena vairāgyeṇa balīyasā
tapoyuktena yogena tīvreṇātmasamādhinā
- 23
प्रकृतिः पुरुषस्येह दह्यमाना त्व् अहर्निशम्
तिरोभवित्री शनकैर् अग्नेर्योनिर् इवारणिः
prakṛtiḥ puruṣasyeha dahyamānā tv aharniśam
tirobhavitrī śanakair agneryonir ivāraṇiḥ
- 24
भुक्तभोगा परित्यक्ता दृष्टदोषा च नित्यशः
नेश्वरस्याशुभं धत्ते स्वे महिम्नि स्थितस्य च
bhuktabhogā parityaktā dṛṣṭadoṣā ca nityaśaḥ
neśvarasyāśubhaṃ dhatte sve mahimni sthitasya ca
- 25
यथा ह्य् अप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थभृत्
स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते
yathā hy apratibuddhasya prasvāpo bahvanarthabhṛt
sa eva pratibuddhasya na vai mohāya kalpate
- 26
एवं विदिततत्त्वस्य प्रकृतिर्मयि मानसम्
युञ्जतो नापकुरुत आत्मारामस्य कर्हिचित्
evaṃ viditatattvasya prakṛtirmayi mānasam
yuñjato nāpakuruta ātmārāmasya karhicit
- 27
यदैवम् अध्यात्मरतः कालेन बहुजन्मना
सर्वत्र जातवैराग्य आब्रह्मभुवनान्मुनिः
yadaivam adhyātmarataḥ kālena bahujanmanā
sarvatra jātavairāgya ābrahmabhuvanānmuniḥ
- 28
मद्भक्तः प्रतिबुद्धार्थो मत्प्रसादेन भूयसा
निःश्रेयसं स्वसंस्थानं कैवल्याख्यं मदाश्रयम्
madbhaktaḥ pratibuddhārtho matprasādena bhūyasā
niḥśreyasaṃ svasaṃsthānaṃ kaivalyākhyaṃ madāśrayam
- 29
प्राप्नोतीहाञ्जसा धीरः स्वदृशा छिन्नसंशयः
यद्गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद्विनिर्गमे
prāpnotīhāñjasā dhīraḥ svadṛśā chinnasaṃśayaḥ
yadgatvā na nivarteta yogī liṅgādvinirgame
- 30
यदा न योगोपचितासु चेतो मायासु सिद्धस्य विषज्जते ऽङ्ग
अनन्यहेतुष्व् अथ मे गतिः स्याद् आत्यन्तिकी यत्र न मृत्युहासः
yadā na yogopacitāsu ceto māyāsu siddhasya viṣajjate 'ṅga
ananyahetuṣv atha me gatiḥ syād ātyantikī yatra na mṛtyuhāsaḥ

