50 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
प्राजापत्यं तु तत्तेजः परतेजोहनं दितिः
दधार वर्षाणि शतं शङ्कमाना सुरार्दनात्
maitreya uvāca
prājāpatyaṃ tu tattejaḥ paratejohanaṃ ditiḥ
dadhāra varṣāṇi śataṃ śaṅkamānā surārdanāt
- 2
लोके तेनाहतालोके लोकपाला हतौजसः
न्यवेदयन्विश्वसृजे ध्वान्तव्यतिकरं दिशाम्
loke tenāhatāloke lokapālā hataujasaḥ
nyavedayanviśvasṛje dhvāntavyatikaraṃ diśām
- 3
देवा ऊचुः
तम एतद्विभो वेत्थ संविग्ना यद्वयं भृशम्
न ह्य् अव्यक्तं भगवतः कालेनास्पृष्टवर्त्मनः
devā ūcuḥ
tama etadvibho vettha saṃvignā yadvayaṃ bhṛśam
na hy avyaktaṃ bhagavataḥ kālenāspṛṣṭavartmanaḥ
- 4
देवदेव जगद्धातर्लोकनाथशिखामणे
परेषाम् अपरेषां त्वं भूतानाम् असि भाववित्
devadeva jagaddhātarlokanāthaśikhāmaṇe
pareṣām apareṣāṃ tvaṃ bhūtānām asi bhāvavit
- 5
नमो विज्ञानवीर्याय माययेदम् उपेयुषे
गृहीतगुणभेदाय नमस्ते ऽव्यक्तयोनये
namo vijñānavīryāya māyayedam upeyuṣe
gṛhītaguṇabhedāya namaste 'vyaktayonaye
- 6
ये त्वानन्येन भावेन भावयन्त्य् आत्मभावनम्
आत्मनि प्रोतभुवनं परं सदसदात्मकम्
ye tvānanyena bhāvena bhāvayanty ātmabhāvanam
ātmani protabhuvanaṃ paraṃ sadasadātmakam
- 7
तेषां सुपक्वयोगानां जितश्वासेन्द्रियात्मनाम्
लब्धयुष्मत्प्रसादानां न कुतश्चित्पराभवः
teṣāṃ supakvayogānāṃ jitaśvāsendriyātmanām
labdhayuṣmatprasādānāṃ na kutaścitparābhavaḥ
- 8
यस्य वाचा प्रजाः सर्वा गावस्तन्त्येव यन्त्रिताः
हरन्ति बलिम् आयत्तास्तस्मै मुख्याय ते नमः
yasya vācā prajāḥ sarvā gāvastantyeva yantritāḥ
haranti balim āyattāstasmai mukhyāya te namaḥ
- 9
स त्वं विधत्स्व शं भूमंस्तमसा लुप्तकर्मणाम्
अदभ्रदयया दृष्ट्या आपन्नान् अर्हसीक्षितुम्
sa tvaṃ vidhatsva śaṃ bhūmaṃstamasā luptakarmaṇām
adabhradayayā dṛṣṭyā āpannān arhasīkṣitum
- 10
एष देव दितेर्गर्भ ओजः काश्यपम् अर्पितम्
दिशस्तिमिरयन्सर्वा वर्धते ऽग्निर् इवैधसि
eṣa deva ditergarbha ojaḥ kāśyapam arpitam
diśastimirayansarvā vardhate 'gnir ivaidhasi
- 11
मैत्रेय उवाच
स प्रहस्य महाबाहो भगवान्शब्दगोचरः
प्रत्याचष्टात्मभूर्देवान्प्रीणन्रुचिरया गिरा
maitreya uvāca
sa prahasya mahābāho bhagavānśabdagocaraḥ
pratyācaṣṭātmabhūrdevānprīṇanrucirayā girā
- 12
ब्रह्मोवाच
मानसा मे सुता युष्मत्पूर्वजाः सनकादयः
चेरुर्विहायसा लोकाल्लोकेषु विगतस्पृहाः
brahmovāca
mānasā me sutā yuṣmatpūrvajāḥ sanakādayaḥ
cerurvihāyasā lokāllokeṣu vigataspṛhāḥ
- 13
त एकदा भगवतो वैकुण्ठस्यामलात्मनः
ययुर्वैकुण्ठनिलयं सर्वलोकनमस्कृतम्
ta ekadā bhagavato vaikuṇṭhasyāmalātmanaḥ
yayurvaikuṇṭhanilayaṃ sarvalokanamaskṛtam
- 14
वसन्ति यत्र पुरुषाः सर्वे वैकुण्ठमूर्तयः
ये ऽनिमित्तनिमित्तेन धर्मेणाराधयन्हरिम्
vasanti yatra puruṣāḥ sarve vaikuṇṭhamūrtayaḥ
ye 'nimittanimittena dharmeṇārādhayanharim
- 15
यत्र चाद्यः पुमान् आस्ते भगवान्शब्दगोचरः
सत्त्वं विष्टभ्य विरजं स्वानां नो मृडयन्वृषः
yatra cādyaḥ pumān āste bhagavānśabdagocaraḥ
sattvaṃ viṣṭabhya virajaṃ svānāṃ no mṛḍayanvṛṣaḥ
- 16
यत्र नैःश्रेयसं नाम वनं कामदुघैर्द्रुमैः
सर्वर्तुश्रीभिर्विभ्राजत्कैवल्यम् इव मूर्तिमत्
yatra naiḥśreyasaṃ nāma vanaṃ kāmadughairdrumaiḥ
sarvartuśrībhirvibhrājatkaivalyam iva mūrtimat
- 17
वैमानिकाः सललनाश्चरितानि शश्वद्गायन्ति यत्र शमलक्षपणानि भर्तुः
अन्तर्जले ऽनुविकसन्मधुमाधवीनां गन्धेन खण्डितधियो ऽप्य् अनिलं क्षिपन्तः
vaimānikāḥ salalanāścaritāni śaśvadgāyanti yatra śamalakṣapaṇāni bhartuḥ
antarjale 'nuvikasanmadhumādhavīnāṃ gandhena khaṇḍitadhiyo 'py anilaṃ kṣipantaḥ
- 18
पारावतान्यभृतसारसचक्रवाकदात्यूहहंसशुकतित्तिरिबर्हिणां यः
कोलाहलो विरमते ऽचिरमात्रम् उच्चैर्भृङ्गाधिपे हरिकथाम् इव गायमाने
pārāvatānyabhṛtasārasacakravākadātyūhahaṃsaśukatittiribarhiṇāṃ yaḥ
kolāhalo viramate 'ciramātram uccairbhṛṅgādhipe harikathām iva gāyamāne
- 19
गन्धे ऽर्चिते तुलसिकाभरणेन तस्या यस्मिंस्तपः सुमनसो बहु मानयन्ति
gandhe 'rcite tulasikābharaṇena tasyā yasmiṃstapaḥ sumanaso bahu mānayanti
- 20
यत्संकुलं हरिपदानतिमात्रदृष्टैर्वैडूर्यमारकतहेममयैर्विमानैः
येषां बृहत्कटितटाः स्मितशोभिमुख्यः कृष्णात्मनां न रज आदधुर् उत्स्मयाद्यैः
yatsaṃkulaṃ haripadānatimātradṛṣṭairvaiḍūryamārakatahemamayairvimānaiḥ
yeṣāṃ bṛhatkaṭitaṭāḥ smitaśobhimukhyaḥ kṛṣṇātmanāṃ na raja ādadhur utsmayādyaiḥ
- 21
श्री रूपिणी क्वणयती चरणारविन्दं लीलाम्बुजेन हरिसद्मनि मुक्तदोषा
संलक्ष्यते स्फटिककुड्य उपेतहेम्नि संमार्जतीव यदनुग्रहणे ऽन्ययत्नः
śrī rūpiṇī kvaṇayatī caraṇāravindaṃ līlāmbujena harisadmani muktadoṣā
saṃlakṣyate sphaṭikakuḍya upetahemni saṃmārjatīva yadanugrahaṇe 'nyayatnaḥ
- 22
वापीषु विद्रुमतटास्व् अमलामृताप्सु प्रेष्यान्विता निजवने तुलसीभिर् ईशम्
अभ्यर्चती स्वलकम् उन्नसम् ईक्ष्य वक्त्रम् उच्छेषितं भगवतेत्य् अमताङ्ग यच्छ्रीः
vāpīṣu vidrumataṭāsv amalāmṛtāpsu preṣyānvitā nijavane tulasībhir īśam
abhyarcatī svalakam unnasam īkṣya vaktram uccheṣitaṃ bhagavatety amatāṅga yacchrīḥ
- 23
यन्न व्रजन्त्य् अघभिदो रचनानुवादाच्छृण्वन्ति ये ऽन्यविषयाः कुकथा मतिघ्नीः
यास्तु श्रुता हतभगैर्नृभिर् आत्तसारास्तांस्तान्क्षिपन्त्य् अशरणेषु तमःसु हन्त
yanna vrajanty aghabhido racanānuvādācchṛṇvanti ye 'nyaviṣayāḥ kukathā matighnīḥ
yāstu śrutā hatabhagairnṛbhir āttasārāstāṃstānkṣipanty aśaraṇeṣu tamaḥsu hanta
- 24
ये ऽभ्यर्थिताम् अपि च नो नृगतिं प्रपन्ना ज्ञानं च तत्त्वविषयं सहधर्मं यत्र
नाराधनं भगवतो वितरन्त्य् अमुष्य संमोहिता विततया बत मायया ते
ye 'bhyarthitām api ca no nṛgatiṃ prapannā jñānaṃ ca tattvaviṣayaṃ sahadharmaṃ yatra
nārādhanaṃ bhagavato vitaranty amuṣya saṃmohitā vitatayā bata māyayā te
- 25
यच्च व्रजन्त्य् अनिमिषाम् ऋषभानुवृत्त्या दूरे यमा ह्य् उपरि नः स्पृहणीयशीलाः
भर्तुर्मिथः सुयशसः कथनानुरागवैक्लव्यबाष्पकलया पुलकीकृताङ्गाः
yacca vrajanty animiṣām ṛṣabhānuvṛttyā dūre yamā hy upari naḥ spṛhaṇīyaśīlāḥ
bharturmithaḥ suyaśasaḥ kathanānurāgavaiklavyabāṣpakalayā pulakīkṛtāṅgāḥ
- 26
तद्विश्वगुर्वधिकृतं भुवनैकवन्द्यं दिव्यं विचित्रविबुधाग्र्यविमानशोचिः
आपुः परां मुदम् अपूर्वम् उपेत्य योगमायाबलेन मुनयस्तद् अथो विकुण्ठम्
tadviśvagurvadhikṛtaṃ bhuvanaikavandyaṃ divyaṃ vicitravibudhāgryavimānaśociḥ
āpuḥ parāṃ mudam apūrvam upetya yogamāyābalena munayastad atho vikuṇṭham
- 27
तस्मिन्न् अतीत्य मुनयः षड् असज्जमानाः कक्षाः समानवयसाव् अथ सप्तमायाम्
देवाव् अचक्षत गृहीतगदौ परार्ध्यकेयूरकुण्डलकिरीटविटङ्कवेषौ
tasminn atītya munayaḥ ṣaḍ asajjamānāḥ kakṣāḥ samānavayasāv atha saptamāyām
devāv acakṣata gṛhītagadau parārdhyakeyūrakuṇḍalakirīṭaviṭaṅkaveṣau
- 28
मत्तद्विरेफवनमालिकया निवीतौ विन्यस्तयासितचतुष्टयबाहुमध्ये
वक्त्रं भ्रुवा कुटिलया स्फुटनिर्गमाभ्यां रक्तेक्षणेन च मनाग्रभसं दधानौ
mattadvirephavanamālikayā nivītau vinyastayāsitacatuṣṭayabāhumadhye
vaktraṃ bhruvā kuṭilayā sphuṭanirgamābhyāṃ raktekṣaṇena ca manāgrabhasaṃ dadhānau
- 29
द्वार्य् एतयोर्निविविशुर्मिषतोर् अपृष्ट्वा पूर्वा यथा पुरटवज्रकपाटिका याः
सर्वत्र ते ऽविषमया मुनयः स्वदृष्ट्या ये संचरन्त्य् अविहता विगताभिशङ्काः
dvāry etayorniviviśurmiṣator apṛṣṭvā pūrvā yathā puraṭavajrakapāṭikā yāḥ
sarvatra te 'viṣamayā munayaḥ svadṛṣṭyā ye saṃcaranty avihatā vigatābhiśaṅkāḥ
- 30
तान्वीक्ष्य वातरशनांश्चतुरः कुमारान्वृद्धान्दशार्धवयसो विदितात्मतत्त्वान्
वेत्रेण चास्खलयताम् अतदर्हणांस्तौ तेजो विहस्य भगवत्प्रतिकूलशीलौ
tānvīkṣya vātaraśanāṃścaturaḥ kumārānvṛddhāndaśārdhavayaso viditātmatattvān
vetreṇa cāskhalayatām atadarhaṇāṃstau tejo vihasya bhagavatpratikūlaśīlau

