39 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
एवम् आविष्कृताशेषगुणकर्मोदयो मुनिम्
सव्रीड इव तं सम्राड् उपारतम् उवाच ह
maitreya uvāca
evam āviṣkṛtāśeṣaguṇakarmodayo munim
savrīḍa iva taṃ samrāḍ upāratam uvāca ha
- 2
मनुर् उवाच
ब्रह्मासृजत्स्वमुखतो युष्मान् आत्मपरीप्सया
छन्दोमयस्तपोविद्यायोगयुक्तान् अलम्पटान्
manur uvāca
brahmāsṛjatsvamukhato yuṣmān ātmaparīpsayā
chandomayastapovidyāyogayuktān alampaṭān
- 3
तत्त्राणायासृजच्चास्मान्दोःसहस्रात्सहस्रपात्
हृदयं तस्य हि ब्रह्म क्षत्रम् अङ्गं प्रचक्षते
tattrāṇāyāsṛjaccāsmāndoḥsahasrātsahasrapāt
hṛdayaṃ tasya hi brahma kṣatram aṅgaṃ pracakṣate
- 4
अतो ह्य् अन्योन्यम् आत्मानं ब्रह्म क्षत्रं च रक्षतः
रक्षति स्माव्ययो देवः स यः सदसदात्मकः
ato hy anyonyam ātmānaṃ brahma kṣatraṃ ca rakṣataḥ
rakṣati smāvyayo devaḥ sa yaḥ sadasadātmakaḥ
- 5
तव संदर्शनाद् एव छिन्ना मे सर्वसंशयाः
यत्स्वयं भगवान्प्रीत्या धर्मम् आह रिरक्षिषोः
tava saṃdarśanād eva chinnā me sarvasaṃśayāḥ
yatsvayaṃ bhagavānprītyā dharmam āha rirakṣiṣoḥ
- 6
दिष्ट्या मे भगवान्दृष्टो दुर्दर्शो यो ऽकृतात्मनाम्
दिष्ट्या पादरजः स्पृष्टं शीर्ष्णा मे भवतः शिवम्
diṣṭyā me bhagavāndṛṣṭo durdarśo yo 'kṛtātmanām
diṣṭyā pādarajaḥ spṛṣṭaṃ śīrṣṇā me bhavataḥ śivam
- 7
दिष्ट्या त्वयानुशिष्टो ऽहं कृतश्चानुग्रहो महान्
अपावृतैः कर्णरन्ध्रैर्जुष्टा दिष्ट्योशतीर्गिरः
diṣṭyā tvayānuśiṣṭo 'haṃ kṛtaścānugraho mahān
apāvṛtaiḥ karṇarandhrairjuṣṭā diṣṭyośatīrgiraḥ
- 8
स भवान्दुहितृस्नेहपरिक्लिष्टात्मनो मम
श्रोतुम् अर्हसि दीनस्य श्रावितं कृपया मुने
sa bhavānduhitṛsnehaparikliṣṭātmano mama
śrotum arhasi dīnasya śrāvitaṃ kṛpayā mune
- 9
प्रियव्रतोत्तानपदोः स्वसेयं दुहिता मम
अन्विच्छति पतिं युक्तं वयःशीलगुणादिभिः
priyavratottānapadoḥ svaseyaṃ duhitā mama
anvicchati patiṃ yuktaṃ vayaḥśīlaguṇādibhiḥ
- 10
यदा तु भवतः शीलश्रुतरूपवयोगुणान्
अशृणोन्नारदाद् एषा त्वय्य् आसीत्कृतनिश्चया
yadā tu bhavataḥ śīlaśrutarūpavayoguṇān
aśṛṇonnāradād eṣā tvayy āsītkṛtaniścayā
- 11
तत्प्रतीच्छ द्विजाग्र्येमां श्रद्धयोपहृतां मया
सर्वात्मनानुरूपां ते गृहमेधिषु कर्मसु
tatpratīccha dvijāgryemāṃ śraddhayopahṛtāṃ mayā
sarvātmanānurūpāṃ te gṛhamedhiṣu karmasu
- 12
उद्यतस्य हि कामस्य प्रतिवादो न शस्यते
अपि निर्मुक्तसङ्गस्य कामरक्तस्य किं पुनः
udyatasya hi kāmasya prativādo na śasyate
api nirmuktasaṅgasya kāmaraktasya kiṃ punaḥ
- 13
य उद्यतम् अनादृत्य कीनाशम् अभियाचते
क्षीयते तद्यशः स्फीतं मानश्चावज्ञया हतः
ya udyatam anādṛtya kīnāśam abhiyācate
kṣīyate tadyaśaḥ sphītaṃ mānaścāvajñayā hataḥ
- 14
अहं त्वाशृणवं विद्वन्विवाहार्थं समुद्यतम्
अतस्त्वम् उपकुर्वाणः प्रत्तां प्रतिगृहाण मे
ahaṃ tvāśṛṇavaṃ vidvanvivāhārthaṃ samudyatam
atastvam upakurvāṇaḥ prattāṃ pratigṛhāṇa me
- 15
ऋषिर् उवाच
बाढम् उद्वोढुकामो ऽहम् अप्रत्ता च तवात्मजा
आवयोर् अनुरूपो ऽसाव् आद्यो वैवाहिको विधिः
ṛṣir uvāca
bāḍham udvoḍhukāmo 'ham aprattā ca tavātmajā
āvayor anurūpo 'sāv ādyo vaivāhiko vidhiḥ
- 16
कामः स भूयान्नरदेव ते ऽस्याः पुत्र्याः समाम्नायविधौ प्रतीतः
क एव ते तनयां नाद्रियेत स्वयैव कान्त्या क्षिपतीम् इव श्रियम्
kāmaḥ sa bhūyānnaradeva te 'syāḥ putryāḥ samāmnāyavidhau pratītaḥ
ka eva te tanayāṃ nādriyeta svayaiva kāntyā kṣipatīm iva śriyam
- 17
यां हर्म्यपृष्ठे क्वणदङ्घ्रिशोभां विक्रीडतीं कन्दुकविह्वलाक्षीम्
विश्वावसुर्न्यपतत्स्वाद्विमानाद्विलोक्य सम्मोहविमूढचेताः
yāṃ harmyapṛṣṭhe kvaṇadaṅghriśobhāṃ vikrīḍatīṃ kandukavihvalākṣīm
viśvāvasurnyapatatsvādvimānādvilokya sammohavimūḍhacetāḥ
- 18
तां प्रार्थयन्तीं ललनाललामम् असेवितश्रीचरणैर् अदृष्टाम्
वत्सां मनोर् उच्चपदः स्वसारं को नानुमन्येत बुधो ऽभियाताम्
tāṃ prārthayantīṃ lalanālalāmam asevitaśrīcaraṇair adṛṣṭām
vatsāṃ manor uccapadaḥ svasāraṃ ko nānumanyeta budho 'bhiyātām
- 19
अतो भजिष्ये समयेन साध्वीं यावत्तेजो बिभृयाद् आत्मनो मे
अतो धर्मान्पारमहंस्यमुख्यान्शुक्लप्रोक्तान्बहु मन्ये ऽविहिंस्रान्
ato bhajiṣye samayena sādhvīṃ yāvattejo bibhṛyād ātmano me
ato dharmānpāramahaṃsyamukhyānśuklaproktānbahu manye 'vihiṃsrān
- 20
यतो ऽभवद्विश्वम् इदं विचित्रं संस्थास्यते यत्र च वावतिष्ठते
प्रजापतीनां पतिर् एष मह्यं परं प्रमाणं भगवान् अनन्तः
yato 'bhavadviśvam idaṃ vicitraṃ saṃsthāsyate yatra ca vāvatiṣṭhate
prajāpatīnāṃ patir eṣa mahyaṃ paraṃ pramāṇaṃ bhagavān anantaḥ
- 21
मैत्रेय उवाच
स उग्रधन्वन्न् इयद् एवाबभाषे आसीच्च तूष्णीम् अरविन्दनाभम्
धियोपगृह्णन्स्मितशोभितेन मुखेन चेतो लुलुभे देवहूत्याः
maitreya uvāca
sa ugradhanvann iyad evābabhāṣe āsīcca tūṣṇīm aravindanābham
dhiyopagṛhṇansmitaśobhitena mukhena ceto lulubhe devahūtyāḥ
- 22
सो ऽनु ज्ञात्वा व्यवसितं महिष्या दुहितुः स्फुटम्
तस्मै गुणगणाढ्याय ददौ तुल्यां प्रहर्षितः
so 'nu jñātvā vyavasitaṃ mahiṣyā duhituḥ sphuṭam
tasmai guṇagaṇāḍhyāya dadau tulyāṃ praharṣitaḥ
- 23
शतरूपा महाराज्ञी पारिबर्हान्महाधनान्
दम्पत्योः पर्यदात्प्रीत्या भूषावासः परिच्छदान्
śatarūpā mahārājñī pāribarhānmahādhanān
dampatyoḥ paryadātprītyā bhūṣāvāsaḥ paricchadān
- 24
प्रत्तां दुहितरं सम्राट्सदृक्षाय गतव्यथः
उपगुह्य च बाहुभ्याम् औत्कण्ठ्योन्मथिताशयः
prattāṃ duhitaraṃ samrāṭsadṛkṣāya gatavyathaḥ
upaguhya ca bāhubhyām autkaṇṭhyonmathitāśayaḥ
- 25
अशक्नुवंस्तद्विरहं मुञ्चन्बाष्पकलां मुहुः
आसिञ्चद् अम्ब वत्सेति नेत्रोदैर्दुहितुः शिखाः
aśaknuvaṃstadvirahaṃ muñcanbāṣpakalāṃ muhuḥ
āsiñcad amba vatseti netrodairduhituḥ śikhāḥ
- 26
आमन्त्र्य तं मुनिवरम् अनुज्ञातः सहानुगः
प्रतस्थे रथम् आरुह्य सभार्यः स्वपुरं नृपः
āmantrya taṃ munivaram anujñātaḥ sahānugaḥ
pratasthe ratham āruhya sabhāryaḥ svapuraṃ nṛpaḥ
- 27
उभयोर् ऋषिकुल्यायाः सरस्वत्याः सुरोधसोः
ऋषीणाम् उपशान्तानां पश्यन्न् आश्रमसम्पदः
ubhayor ṛṣikulyāyāḥ sarasvatyāḥ surodhasoḥ
ṛṣīṇām upaśāntānāṃ paśyann āśramasampadaḥ
- 28
तम् आयान्तम् अभिप्रेत्य ब्रह्मावर्तात्प्रजाः पतिम्
गीतसंस्तुतिवादित्रैः प्रत्युदीयुः प्रहर्षिताः
tam āyāntam abhipretya brahmāvartātprajāḥ patim
gītasaṃstutivāditraiḥ pratyudīyuḥ praharṣitāḥ
- 29
बर्हिष्मती नाम पुरी सर्वसम्पत्समन्विता
न्यपतन्यत्र रोमाणि यज्ञस्याङ्गं विधुन्वतः
barhiṣmatī nāma purī sarvasampatsamanvitā
nyapatanyatra romāṇi yajñasyāṅgaṃ vidhunvataḥ
- 30
कुशाः काशास्त एवासन्शश्वद्धरितवर्चसः
ऋषयो यैः पराभाव्य यज्ञघ्नान्यज्ञम् ईजिरे
kuśāḥ kāśāsta evāsanśaśvaddharitavarcasaḥ
ṛṣayo yaiḥ parābhāvya yajñaghnānyajñam ījire

