53 shlokas
- 1
शौनक उवाच
महीं प्रतिष्ठाम् अध्यस्य सौते स्वायम्भुवो मनुः
कान्य् अन्वतिष्ठद्द्वाराणि मार्गायावरजन्मनाम्
śaunaka uvāca
mahīṃ pratiṣṭhām adhyasya saute svāyambhuvo manuḥ
kāny anvatiṣṭhaddvārāṇi mārgāyāvarajanmanām
- 2
क्षत्ता महाभागवतः कृष्णस्यैकान्तिकः सुहृत्
यस्तत्याजाग्रजं कृष्णे सापत्यम् अघवान् इति
kṣattā mahābhāgavataḥ kṛṣṇasyaikāntikaḥ suhṛt
yastatyājāgrajaṃ kṛṣṇe sāpatyam aghavān iti
- 3
द्वैपायनाद् अनवरो महित्वे तस्य देहजः
सर्वात्मना श्रितः कृष्णं तत्परांश्चाप्य् अनुव्रतः
dvaipāyanād anavaro mahitve tasya dehajaḥ
sarvātmanā śritaḥ kṛṣṇaṃ tatparāṃścāpy anuvrataḥ
- 4
किम् अन्वपृच्छन्मैत्रेयं विरजास्तीर्थसेवया
उपगम्य कुशावर्त आसीनं तत्त्ववित्तमम्
kim anvapṛcchanmaitreyaṃ virajāstīrthasevayā
upagamya kuśāvarta āsīnaṃ tattvavittamam
- 5
तयोः संवदतोः सूत प्रवृत्ता ह्य् अमलाः कथाः
आपो गाङ्गा इवाघघ्नीर्हरेः पादाम्बुजाश्रयाः
tayoḥ saṃvadatoḥ sūta pravṛttā hy amalāḥ kathāḥ
āpo gāṅgā ivāghaghnīrhareḥ pādāmbujāśrayāḥ
- 6
ता नः कीर्तय भद्रं ते कीर्तन्योदारकर्मणः
रसज्ञः को नु तृप्येत हरिलीलामृतं पिबन्
tā naḥ kīrtaya bhadraṃ te kīrtanyodārakarmaṇaḥ
rasajñaḥ ko nu tṛpyeta harilīlāmṛtaṃ piban
- 7
एवम् उग्रश्रवाः पृष्ट ऋषिभिर्नैमिषायनैः
भगवत्य् अर्पिताध्यात्मस्तान् आह श्रूयताम् इति
evam ugraśravāḥ pṛṣṭa ṛṣibhirnaimiṣāyanaiḥ
bhagavaty arpitādhyātmastān āha śrūyatām iti
- 8
सूत उवाच
हरेर्धृतक्रोडतनोः स्वमायया निशम्य गोर् उद्धरणं रसातलात्
लीलां हिरण्याक्षम् अवज्ञया हतं संजातहर्षो मुनिम् आह भारतः
sūta uvāca
harerdhṛtakroḍatanoḥ svamāyayā niśamya gor uddharaṇaṃ rasātalāt
līlāṃ hiraṇyākṣam avajñayā hataṃ saṃjātaharṣo munim āha bhārataḥ
- 9
विदुर उवाच
प्रजापतिपतिः सृष्ट्वा प्रजासर्गे प्रजापतीन्
किम् आरभत मे ब्रह्मन्प्रब्रूह्य् अव्यक्तमार्गवित्
vidura uvāca
prajāpatipatiḥ sṛṣṭvā prajāsarge prajāpatīn
kim ārabhata me brahmanprabrūhy avyaktamārgavit
- 10
ये मरीच्यादयो विप्रा यस्तु स्वायम्भुवो मनुः
ते वै ब्रह्मण आदेशात्कथम् एतद् अभावयन्
ye marīcyādayo viprā yastu svāyambhuvo manuḥ
te vai brahmaṇa ādeśātkatham etad abhāvayan
- 11
सद्वितीयाः किम् असृजन्स्वतन्त्रा उत कर्मसु
आहोस्वित्संहताः सर्व इदं स्म समकल्पयन्
sadvitīyāḥ kim asṛjansvatantrā uta karmasu
āhosvitsaṃhatāḥ sarva idaṃ sma samakalpayan
- 12
मैत्रेय उवाच
दैवेन दुर्वितर्क्येण परेणानिमिषेण च
जातक्षोभाद्भगवतो महान् आसीद्गुणत्रयात्
maitreya uvāca
daivena durvitarkyeṇa pareṇānimiṣeṇa ca
jātakṣobhādbhagavato mahān āsīdguṇatrayāt
- 13
रजःप्रधानान्महतस्त्रिलिङ्गो दैवचोदितात्
जातः ससर्ज भूतादिर्वियदादीनि पञ्चशः
rajaḥpradhānānmahatastriliṅgo daivacoditāt
jātaḥ sasarja bhūtādirviyadādīni pañcaśaḥ
- 14
तानि चैकैकशः स्रष्टुम् असमर्थानि भौतिकम्
संहत्य दैवयोगेन हैमम् अण्डम् अवासृजन्
tāni caikaikaśaḥ sraṣṭum asamarthāni bhautikam
saṃhatya daivayogena haimam aṇḍam avāsṛjan
- 15
सो ऽशयिष्टाब्धिसलिले आण्डकोशो निरात्मकः
साग्रं वै वर्षसाहस्रम् अन्ववात्सीत्तम् ईश्वरः
so 'śayiṣṭābdhisalile āṇḍakośo nirātmakaḥ
sāgraṃ vai varṣasāhasram anvavātsīttam īśvaraḥ
- 16
तस्य नाभेर् अभूत्पद्मं सहस्रार्कोरुदीधिति
सर्वजीवनिकायौको यत्र स्वयम् अभूत्स्वराट्
tasya nābher abhūtpadmaṃ sahasrārkorudīdhiti
sarvajīvanikāyauko yatra svayam abhūtsvarāṭ
- 17
सो ऽनुविष्टो भगवता यः शेते सलिलाशये
लोकसंस्थां यथा पूर्वं निर्ममे संस्थया स्वया
so 'nuviṣṭo bhagavatā yaḥ śete salilāśaye
lokasaṃsthāṃ yathā pūrvaṃ nirmame saṃsthayā svayā
- 18
ससर्ज छाययाविद्यां पञ्चपर्वाणम् अग्रतः
तामिस्रम् अन्धतामिस्रं तमो मोहो महातमः
sasarja chāyayāvidyāṃ pañcaparvāṇam agrataḥ
tāmisram andhatāmisraṃ tamo moho mahātamaḥ
- 19
विससर्जात्मनः कायं नाभिनन्दंस्तमोमयम्
जगृहुर्यक्षरक्षांसि रात्रिं क्षुत्तृट्समुद्भवाम्
visasarjātmanaḥ kāyaṃ nābhinandaṃstamomayam
jagṛhuryakṣarakṣāṃsi rātriṃ kṣuttṛṭsamudbhavām
- 20
क्षुत्तृड्भ्याम् उपसृष्टास्ते तं जग्धुम् अभिदुद्रुवुः
मा रक्षतैनं जक्षध्वम् इत्य् ऊचुः क्षुत्तृडर्दिताः
kṣuttṛḍbhyām upasṛṣṭāste taṃ jagdhum abhidudruvuḥ
mā rakṣatainaṃ jakṣadhvam ity ūcuḥ kṣuttṛḍarditāḥ
- 21
देवस्तान् आह संविग्नो मा मां जक्षत रक्षत
अहो मे यक्षरक्षांसि प्रजा यूयं बभूविथ
devastān āha saṃvigno mā māṃ jakṣata rakṣata
aho me yakṣarakṣāṃsi prajā yūyaṃ babhūvitha
- 22
देवताः प्रभया या या दीव्यन्प्रमुखतो ऽसृजत्
ते अहार्षुर्देवयन्तो विसृष्टां तां प्रभाम् अहः
devatāḥ prabhayā yā yā dīvyanpramukhato 'sṛjat
te ahārṣurdevayanto visṛṣṭāṃ tāṃ prabhām ahaḥ
- 23
देवो ऽदेवाञ्जघनतः सृजति स्मातिलोलुपान्
त एनं लोलुपतया मैथुनायाभिपेदिरे
devo 'devāñjaghanataḥ sṛjati smātilolupān
ta enaṃ lolupatayā maithunāyābhipedire
- 24
ततो हसन्स भगवान् असुरैर्निरपत्रपैः
अन्वीयमानस्तरसा क्रुद्धो भीतः परापतत्
tato hasansa bhagavān asurairnirapatrapaiḥ
anvīyamānastarasā kruddho bhītaḥ parāpatat
- 25
स उपव्रज्य वरदं प्रपन्नार्तिहरं हरिम्
अनुग्रहाय भक्तानाम् अनुरूपात्मदर्शनम्
sa upavrajya varadaṃ prapannārtiharaṃ harim
anugrahāya bhaktānām anurūpātmadarśanam
- 26
पाहि मां परमात्मंस्ते प्रेषणेनासृजं प्रजाः
ता इमा यभितुं पापा उपाक्रामन्ति मां प्रभो
pāhi māṃ paramātmaṃste preṣaṇenāsṛjaṃ prajāḥ
tā imā yabhituṃ pāpā upākrāmanti māṃ prabho
- 27
त्वम् एकः किल लोकानां क्लिष्टानां क्लेशनाशनः
त्वम् एकः क्लेशदस्तेषाम् अनासन्नपदां तव
tvam ekaḥ kila lokānāṃ kliṣṭānāṃ kleśanāśanaḥ
tvam ekaḥ kleśadasteṣām anāsannapadāṃ tava
- 28
सो ऽवधार्यास्य कार्पण्यं विविक्ताध्यात्मदर्शनः
विमुञ्चात्मतनुं घोराम् इत्य् उक्तो विमुमोच ह
so 'vadhāryāsya kārpaṇyaṃ viviktādhyātmadarśanaḥ
vimuñcātmatanuṃ ghorām ity ukto vimumoca ha
- 29
तां क्वणच्चरणाम्भोजां मदविह्वललोचनाम्
tāṃ kvaṇaccaraṇāmbhojāṃ madavihvalalocanām
- 30
अन्योन्यश्लेषयोत्तुङ्गनिरन्तरपयोधराम्
सुनासां सुद्विजां स्निग्धहासलीलावलोकनाम्
anyonyaśleṣayottuṅganirantarapayodharām
sunāsāṃ sudvijāṃ snigdhahāsalīlāvalokanām

