35 shlokas
- 1
उद्धव उवाच
अथ ते तदनुज्ञाता भुक्त्वा पीत्वा च वारुणीम्
तया विभ्रंशितज्ञाना दुरुक्तैर्मर्म पस्पृशुः
uddhava uvāca
atha te tadanujñātā bhuktvā pītvā ca vāruṇīm
tayā vibhraṃśitajñānā duruktairmarma paspṛśuḥ
- 2
तेषां मैरेयदोषेण विषमीकृतचेतसाम्
निम्रोचति रवाव् आसीद्वेणूनाम् इव मर्दनम्
teṣāṃ maireyadoṣeṇa viṣamīkṛtacetasām
nimrocati ravāv āsīdveṇūnām iva mardanam
- 3
भगवान्स्वात्ममायाया गतिं ताम् अवलोक्य सः
सरस्वतीम् उपस्पृश्य वृक्षमूलम् उपाविशत्
bhagavānsvātmamāyāyā gatiṃ tām avalokya saḥ
sarasvatīm upaspṛśya vṛkṣamūlam upāviśat
- 4
अहं चोक्तो भगवता प्रपन्नार्तिहरेण ह
बदरीं त्वं प्रयाहीति स्वकुलं संजिहीर्षुणा
ahaṃ cokto bhagavatā prapannārtihareṇa ha
badarīṃ tvaṃ prayāhīti svakulaṃ saṃjihīrṣuṇā
- 5
तथापि तदभिप्रेतं जानन्न् अहम् अरिंदम
पृष्ठतो ऽन्वगमं भर्तुः पादविश्लेषणाक्षमः
tathāpi tadabhipretaṃ jānann aham ariṃdama
pṛṣṭhato 'nvagamaṃ bhartuḥ pādaviśleṣaṇākṣamaḥ
- 6
अद्राक्षम् एकम् आसीनं विचिन्वन्दयितं पतिम्
श्रीनिकेतं सरस्वत्यां कृतकेतम् अकेतनम्
adrākṣam ekam āsīnaṃ vicinvandayitaṃ patim
śrīniketaṃ sarasvatyāṃ kṛtaketam aketanam
- 7
श्यामावदातं विरजं प्रशान्तारुणलोचनम्
दोर्भिश्चतुर्भिर्विदितं पीतकौशाम्बरेण च
śyāmāvadātaṃ virajaṃ praśāntāruṇalocanam
dorbhiścaturbhirviditaṃ pītakauśāmbareṇa ca
- 8
वाम ऊराव् अधिश्रित्य दक्षिणाङ्घ्रिसरोरुहम्
अपाश्रितार्भकाश्वत्थम् अकृशं त्यक्तपिप्पलम्
vāma ūrāv adhiśritya dakṣiṇāṅghrisaroruham
apāśritārbhakāśvattham akṛśaṃ tyaktapippalam
- 9
तस्मिन्महाभागवतो द्वैपायनसुहृत्सखा
लोकान् अनुचरन्सिद्ध आससाद यदृच्छया
tasminmahābhāgavato dvaipāyanasuhṛtsakhā
lokān anucaransiddha āsasāda yadṛcchayā
- 10
तस्यानुरक्तस्य मुनेर्मुकुन्दः प्रमोदभावानतकंधरस्य
आशृण्वतो माम् अनुरागहाससमीक्षया विश्रमयन्न् उवाच
tasyānuraktasya munermukundaḥ pramodabhāvānatakaṃdharasya
āśṛṇvato mām anurāgahāsasamīkṣayā viśramayann uvāca
- 11
श्रीभगवान् उवाच
वेदाहम् अन्तर्मनसीप्सितं ते ददामि यत्तद्दुरवापम् अन्यैः
सत्त्रे पुरा विश्वसृजां वसूनां मत्सिद्धिकामेन वसो त्वयेष्टः
śrībhagavān uvāca
vedāham antarmanasīpsitaṃ te dadāmi yattadduravāpam anyaiḥ
sattre purā viśvasṛjāṃ vasūnāṃ matsiddhikāmena vaso tvayeṣṭaḥ
- 12
स एष साधो चरमो भवानाम् आसादितस्ते मदनुग्रहो यत्
यन्मां नृलोकान्रह उत्सृजन्तं दिष्ट्या ददृश्वान्विशदानुवृत्त्या
sa eṣa sādho caramo bhavānām āsāditaste madanugraho yat
yanmāṃ nṛlokānraha utsṛjantaṃ diṣṭyā dadṛśvānviśadānuvṛttyā
- 13
पुरा मया प्रोक्तम् अजाय नाभ्ये पद्मे निषण्णाय ममादिसर्गे
ज्ञानं परं मन्महिमावभासं यत्सूरयो भागवतं वदन्ति
purā mayā proktam ajāya nābhye padme niṣaṇṇāya mamādisarge
jñānaṃ paraṃ manmahimāvabhāsaṃ yatsūrayo bhāgavataṃ vadanti
- 14
इत्य् आदृतोक्तः परमस्य पुंसः प्रतिक्षणानुग्रहभाजनो ऽहम्
स्नेहोत्थरोमा स्खलिताक्षरस्तं मुञ्चञ्छुचः प्राञ्जलिर् आबभाषे
ity ādṛtoktaḥ paramasya puṃsaḥ pratikṣaṇānugrahabhājano 'ham
snehottharomā skhalitākṣarastaṃ muñcañchucaḥ prāñjalir ābabhāṣe
- 15
को न्व् ईश ते पादसरोजभाजां सुदुर्लभो ऽर्थेषु चतुर्ष्व् अपीह
तथापि नाहं प्रवृणोमि भूमन्भवत्पदाम्भोजनिषेवणोत्सुकः
ko nv īśa te pādasarojabhājāṃ sudurlabho 'rtheṣu caturṣv apīha
tathāpi nāhaṃ pravṛṇomi bhūmanbhavatpadāmbhojaniṣevaṇotsukaḥ
- 16
कर्माण्य् अनीहस्य भवो ऽभवस्य ते दुर्गाश्रयो ऽथारिभयात्पलायनम्
कालात्मनो यत्प्रमदायुताश्रमः स्वात्मन्रतेः खिद्यति धीर्विदाम् इह
karmāṇy anīhasya bhavo 'bhavasya te durgāśrayo 'thāribhayātpalāyanam
kālātmano yatpramadāyutāśramaḥ svātmanrateḥ khidyati dhīrvidām iha
- 17
मन्त्रेषु मां वा उपहूय यत्त्वम् अकुण्ठिताखण्डसदात्मबोधः
पृच्छेः प्रभो मुग्ध इवाप्रमत्तस्तन्नो मनो मोहयतीव देव
mantreṣu māṃ vā upahūya yattvam akuṇṭhitākhaṇḍasadātmabodhaḥ
pṛccheḥ prabho mugdha ivāpramattastanno mano mohayatīva deva
- 18
ज्ञानं परं स्वात्मरहःप्रकाशं प्रोवाच कस्मै भगवान्समग्रम्
अपि क्षमं नो ग्रहणाय भर्तर्वदाञ्जसा यद्वृजिनं तरेम
jñānaṃ paraṃ svātmarahaḥprakāśaṃ provāca kasmai bhagavānsamagram
api kṣamaṃ no grahaṇāya bhartarvadāñjasā yadvṛjinaṃ tarema
- 19
इत्य् आवेदितहार्दाय मह्यं स भगवान्परः
आदिदेशारविन्दाक्ष आत्मनः परमां स्थितिम्
ity āveditahārdāya mahyaṃ sa bhagavānparaḥ
ādideśāravindākṣa ātmanaḥ paramāṃ sthitim
- 20
स एवम् आराधितपादतीर्थाद् अधीततत्त्वात्मविबोधमार्गः
प्रणम्य पादौ परिवृत्य देवम् इहागतो ऽहं विरहातुरात्मा
sa evam ārādhitapādatīrthād adhītatattvātmavibodhamārgaḥ
praṇamya pādau parivṛtya devam ihāgato 'haṃ virahāturātmā
- 21
सो ऽहं तद्दर्शनाह्लादवियोगार्तियुतः प्रभो
गमिष्ये दयितं तस्य बदर्याश्रममण्डलम्
so 'haṃ taddarśanāhlādaviyogārtiyutaḥ prabho
gamiṣye dayitaṃ tasya badaryāśramamaṇḍalam
- 22
यत्र नारायणो देवो नरश्च भगवान् ऋषिः
मृदु तीव्रं तपो दीर्घं तेपाते लोकभावनौ
yatra nārāyaṇo devo naraśca bhagavān ṛṣiḥ
mṛdu tīvraṃ tapo dīrghaṃ tepāte lokabhāvanau
- 23
श्रीशुक उवाच
इत्य् उद्धवाद् उपाकर्ण्य सुहृदां दुःसहं वधम्
ज्ञानेनाशमयत्क्षत्ता शोकम् उत्पतितं बुधः
śrīśuka uvāca
ity uddhavād upākarṇya suhṛdāṃ duḥsahaṃ vadham
jñānenāśamayatkṣattā śokam utpatitaṃ budhaḥ
- 24
स तं महाभागवतं व्रजन्तं कौरवर्षभः
विश्रम्भाद् अभ्यधत्तेदं मुख्यं कृष्णपरिग्रहे
sa taṃ mahābhāgavataṃ vrajantaṃ kauravarṣabhaḥ
viśrambhād abhyadhattedaṃ mukhyaṃ kṛṣṇaparigrahe
- 25
विदुर उवाच
ज्ञानं परं स्वात्मरहःप्रकाशं यद् आह योगेश्वर ईश्वरस्ते
वक्तुं भवान्नो ऽर्हति यद्धि विष्णोर्भृत्याः स्वभृत्यार्थकृतश्चरन्ति
vidura uvāca
jñānaṃ paraṃ svātmarahaḥprakāśaṃ yad āha yogeśvara īśvaraste
vaktuṃ bhavānno 'rhati yaddhi viṣṇorbhṛtyāḥ svabhṛtyārthakṛtaścaranti
- 26
उद्धव उवाच
ननु ते तत्त्वसंराध्य ऋषिः कौषारवो ऽन्तिके
साक्षाद्भगवतादिष्टो मर्त्यलोकं जिहासता
uddhava uvāca
nanu te tattvasaṃrādhya ṛṣiḥ kauṣāravo 'ntike
sākṣādbhagavatādiṣṭo martyalokaṃ jihāsatā
- 27
श्रीशुक उवाच
इति सह विदुरेण विश्वमूर्तेर्गुणकथया सुधया प्लावितोरुतापः
क्षणम् इव पुलिने यमस्वसुस्तां समुषित औपगविर्निशां ततो ऽगात्
śrīśuka uvāca
iti saha vidureṇa viśvamūrterguṇakathayā sudhayā plāvitorutāpaḥ
kṣaṇam iva puline yamasvasustāṃ samuṣita aupagavirniśāṃ tato 'gāt
- 28
राजोवाच
निधनम् उपगतेषु वृष्णिभोजेष्व् अधिरथयूथपयूथपेषु मुख्यः
स तु कथम् अवशिष्ट उद्धवो यद्धरिर् अपि तत्यज आकृतिं त्र्यधीशः
rājovāca
nidhanam upagateṣu vṛṣṇibhojeṣv adhirathayūthapayūthapeṣu mukhyaḥ
sa tu katham avaśiṣṭa uddhavo yaddharir api tatyaja ākṛtiṃ tryadhīśaḥ
- 29
श्रीशुक उवाच
ब्रह्मशापापदेशेन कालेनामोघवाञ्छितः
संहृत्य स्वकुलं स्फीतं त्यक्ष्यन्देहम् अचिन्तयत्
śrīśuka uvāca
brahmaśāpāpadeśena kālenāmoghavāñchitaḥ
saṃhṛtya svakulaṃ sphītaṃ tyakṣyandeham acintayat
- 30
अस्माल्लोकाद् उपरते मयि ज्ञानं मदाश्रयम्
अर्हत्य् उद्धव एवाद्धा सम्प्रत्य् आत्मवतां वरः
asmāllokād uparate mayi jñānaṃ madāśrayam
arhaty uddhava evāddhā sampraty ātmavatāṃ varaḥ

