56 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
इति ते वर्णितः क्षत्तः कालाख्यः परमात्मनः
महिमा वेदगर्भो ऽथ यथास्राक्षीन्निबोध मे
maitreya uvāca
iti te varṇitaḥ kṣattaḥ kālākhyaḥ paramātmanaḥ
mahimā vedagarbho 'tha yathāsrākṣīnnibodha me
- 2
ससर्जाग्रे ऽन्धतामिस्रम् अथ तामिस्रम् आदिकृत्
महामोहं च मोहं च तमश्चाज्ञानवृत्तयः
sasarjāgre 'ndhatāmisram atha tāmisram ādikṛt
mahāmohaṃ ca mohaṃ ca tamaścājñānavṛttayaḥ
- 3
दृष्ट्वा पापीयसीं सृष्टिं नात्मानं बह्व् अमन्यत
भगवद्ध्यानपूतेन मनसान्यां ततो ऽसृजत्
dṛṣṭvā pāpīyasīṃ sṛṣṭiṃ nātmānaṃ bahv amanyata
bhagavaddhyānapūtena manasānyāṃ tato 'sṛjat
- 4
सनकं च सनन्दं च सनातनम् अथात्मभूः
सनत्कुमारं च मुनीन्निष्क्रियान् ऊर्ध्वरेतसः
sanakaṃ ca sanandaṃ ca sanātanam athātmabhūḥ
sanatkumāraṃ ca munīnniṣkriyān ūrdhvaretasaḥ
- 5
तान्बभाषे स्वभूः पुत्रान्प्रजाः सृजत पुत्रकाः
तन्नैच्छन्मोक्षधर्माणो वासुदेवपरायणाः
tānbabhāṣe svabhūḥ putrānprajāḥ sṛjata putrakāḥ
tannaicchanmokṣadharmāṇo vāsudevaparāyaṇāḥ
- 6
सो ऽवध्यातः सुतैर् एवं प्रत्याख्यातानुशासनैः
क्रोधं दुर्विषहं जातं नियन्तुम् उपचक्रमे
so 'vadhyātaḥ sutair evaṃ pratyākhyātānuśāsanaiḥ
krodhaṃ durviṣahaṃ jātaṃ niyantum upacakrame
- 7
धिया निगृह्यमाणो ऽपि भ्रुवोर्मध्यात्प्रजापतेः
सद्यो ऽजायत तन्मन्युः कुमारो नीललोहितः
dhiyā nigṛhyamāṇo 'pi bhruvormadhyātprajāpateḥ
sadyo 'jāyata tanmanyuḥ kumāro nīlalohitaḥ
- 8
स वै रुरोद देवानां पूर्वजो भगवान्भवः
नामानि कुरु मे धातः स्थानानि च जगद्गुरो
sa vai ruroda devānāṃ pūrvajo bhagavānbhavaḥ
nāmāni kuru me dhātaḥ sthānāni ca jagadguro
- 9
इति तस्य वचः पाद्मो भगवान्परिपालयन्
अभ्यधाद्भद्रया वाचा मा रोदीस्तत्करोमि ते
iti tasya vacaḥ pādmo bhagavānparipālayan
abhyadhādbhadrayā vācā mā rodīstatkaromi te
- 10
यद् अरोदीः सुरश्रेष्ठ सोद्वेग इव बालकः
ततस्त्वाम् अभिधास्यन्ति नाम्ना रुद्र इति प्रजाः
yad arodīḥ suraśreṣṭha sodvega iva bālakaḥ
tatastvām abhidhāsyanti nāmnā rudra iti prajāḥ
- 11
हृद् इन्द्रियाण्य् असुर्व्योम वायुर् अग्निर्जलं मही
सूर्यश्चन्द्रस्तपश्चैव स्थानान्य् अग्रे कृतानि ते
hṛd indriyāṇy asurvyoma vāyur agnirjalaṃ mahī
sūryaścandrastapaścaiva sthānāny agre kṛtāni te
- 12
मन्युर्मनुर्महिनसो महाञ्छिव ऋतध्वजः
उग्ररेता भवः कालो वामदेवो धृतव्रतः
manyurmanurmahinaso mahāñchiva ṛtadhvajaḥ
ugraretā bhavaḥ kālo vāmadevo dhṛtavrataḥ
- 13
धीर्धृतिरसलोमा च नियुत्सर्पिर् इलाम्बिका
इरावती स्वधा दीक्षा रुद्राण्यो रुद्र ते स्त्रियः
dhīrdhṛtirasalomā ca niyutsarpir ilāmbikā
irāvatī svadhā dīkṣā rudrāṇyo rudra te striyaḥ
- 14
गृहाणैतानि नामानि स्थानानि च सयोषणः
एभिः सृज प्रजा बह्वीः प्रजानाम् असि यत्पतिः
gṛhāṇaitāni nāmāni sthānāni ca sayoṣaṇaḥ
ebhiḥ sṛja prajā bahvīḥ prajānām asi yatpatiḥ
- 15
इत्य् आदिष्टः स्वगुरुणा भगवान्नीललोहितः
सत्त्वाकृतिस्वभावेन ससर्जात्मसमाः प्रजाः
ity ādiṣṭaḥ svaguruṇā bhagavānnīlalohitaḥ
sattvākṛtisvabhāvena sasarjātmasamāḥ prajāḥ
- 16
रुद्राणां रुद्रसृष्टानां समन्ताद्ग्रसतां जगत्
निशाम्यासंख्यशो यूथान्प्रजापतिर् अशङ्कत
rudrāṇāṃ rudrasṛṣṭānāṃ samantādgrasatāṃ jagat
niśāmyāsaṃkhyaśo yūthānprajāpatir aśaṅkata
- 17
अलं प्रजाभिः सृष्टाभिर् ईदृशीभिः सुरोत्तम
मया सह दहन्तीभिर्दिशश्चक्षुर्भिर् उल्बणैः
alaṃ prajābhiḥ sṛṣṭābhir īdṛśībhiḥ surottama
mayā saha dahantībhirdiśaścakṣurbhir ulbaṇaiḥ
- 18
तप आतिष्ठ भद्रं ते सर्वभूतसुखावहम्
तपसैव यथा पूर्वं स्रष्टा विश्वम् इदं भवान्
tapa ātiṣṭha bhadraṃ te sarvabhūtasukhāvaham
tapasaiva yathā pūrvaṃ sraṣṭā viśvam idaṃ bhavān
- 19
तपसैव परं ज्योतिर्भगवन्तम् अधोक्षजम्
सर्वभूतगुहावासम् अञ्जसा विन्दते पुमान्
tapasaiva paraṃ jyotirbhagavantam adhokṣajam
sarvabhūtaguhāvāsam añjasā vindate pumān
- 20
मैत्रेय उवाच
एवम् आत्मभुवादिष्टः परिक्रम्य गिरां पतिम्
बाढम् इत्य् अमुम् आमन्त्र्य विवेश तपसे वनम्
maitreya uvāca
evam ātmabhuvādiṣṭaḥ parikramya girāṃ patim
bāḍham ity amum āmantrya viveśa tapase vanam
- 21
अथाभिध्यायतः सर्गं दश पुत्राः प्रजज्ञिरे
भगवच्छक्तियुक्तस्य लोकसंतानहेतवः
athābhidhyāyataḥ sargaṃ daśa putrāḥ prajajñire
bhagavacchaktiyuktasya lokasaṃtānahetavaḥ
- 22
मरीचिर् अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः
भृगुर्वसिष्ठो दक्षश्च दशमस्तत्र नारदः
marīcir atryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ
bhṛgurvasiṣṭho dakṣaśca daśamastatra nāradaḥ
- 23
उत्सङ्गान्नारदो जज्ञे दक्षो ऽङ्गुष्ठात्स्वयम्भुवः
प्राणाद्वसिष्ठः संजातो भृगुस्त्वचि करात्क्रतुः
utsaṅgānnārado jajñe dakṣo 'ṅguṣṭhātsvayambhuvaḥ
prāṇādvasiṣṭhaḥ saṃjāto bhṛgustvaci karātkratuḥ
- 24
पुलहो नाभितो जज्ञे पुलस्त्यः कर्णयोर् ऋषिः
अङ्गिरा मुखतो ऽक्ष्णो ऽत्रिर्मरीचिर्मनसो ऽभवत्
pulaho nābhito jajñe pulastyaḥ karṇayor ṛṣiḥ
aṅgirā mukhato 'kṣṇo 'trirmarīcirmanaso 'bhavat
- 25
धर्मः स्तनाद्दक्षिणतो यत्र नारायणः स्वयम्
अधर्मः पृष्ठतो यस्मान्मृत्युर्लोकभयंकरः
dharmaḥ stanāddakṣiṇato yatra nārāyaṇaḥ svayam
adharmaḥ pṛṣṭhato yasmānmṛtyurlokabhayaṃkaraḥ
- 26
हृदि कामो भ्रुवः क्रोधो लोभश्चाधरदच्छदात्
आस्याद्वाक्सिन्धवो मेढ्रान्निरृतिः पायोर् अघाश्रयः
hṛdi kāmo bhruvaḥ krodho lobhaścādharadacchadāt
āsyādvāksindhavo meḍhrānnirṛtiḥ pāyor aghāśrayaḥ
- 27
छायायाः कर्दमो जज्ञे देवहूत्याः पतिः प्रभुः
मनसो देहतश्चेदं जज्ञे विश्वकृतो जगत्
chāyāyāḥ kardamo jajñe devahūtyāḥ patiḥ prabhuḥ
manaso dehataścedaṃ jajñe viśvakṛto jagat
- 28
वाचं दुहितरं तन्वीं स्वयम्भूर्हरतीं मनः
अकामां चकमे क्षत्तः सकाम इति नः श्रुतम्
vācaṃ duhitaraṃ tanvīṃ svayambhūrharatīṃ manaḥ
akāmāṃ cakame kṣattaḥ sakāma iti naḥ śrutam
- 29
तम् अधर्मे कृतमतिं विलोक्य पितरं सुताः
मरीचिमुख्या मुनयो विश्रम्भात्प्रत्यबोधयन्
tam adharme kṛtamatiṃ vilokya pitaraṃ sutāḥ
marīcimukhyā munayo viśrambhātpratyabodhayan
- 30
नैतत्पूर्वैः कृतं त्वद्ये न करिष्यन्ति चापरे
यस्त्वं दुहितरं गच्छेर् अनिगृह्याङ्गजं प्रभुः
naitatpūrvaiḥ kṛtaṃ tvadye na kariṣyanti cāpare
yastvaṃ duhitaraṃ gaccher anigṛhyāṅgajaṃ prabhuḥ

