126 shlokas
- 1
अथावन्तिषु जन्तूनां क्षुद्राणाम् अपि केनचित्
जन्यते स्म न संतापः पार्थिवे ऽवन्तिवर्धने
athāvantiṣu jantūnāṃ kṣudrāṇām api kenacit
janyate sma na saṃtāpaḥ pārthive 'vantivardhane
- 2
एवं बहुषु यातेषु वासरेषु महीपतिः
कदाचिद्वाहयित्वाश्वान्निवृत्तो दृष्टवान्क्वचित्
evaṃ bahuṣu yāteṣu vāsareṣu mahīpatiḥ
kadācidvāhayitvāśvānnivṛtto dṛṣṭavānkvacit
- 3
तमालालम्बिदोलान्तर्विलसन्तीं कुमारिकाम्
कालिन्दीह्रदसंक्रान्तां लोलाम् इन्दुकलाम् इव
tamālālambidolāntarvilasantīṃ kumārikām
kālindīhradasaṃkrāntāṃ lolām indukalām iva
- 4
उत्तरीयान्तसंसक्तम् आकर्षन्तीं शिखण्डकम्
निर्मुच्यमाननिर्मोकं भोगं भोगवधूम् इव
uttarīyāntasaṃsaktam ākarṣantīṃ śikhaṇḍakam
nirmucyamānanirmokaṃ bhogaṃ bhogavadhūm iva
- 5
दृश्यमानस्तया राजा तां च पश्यन्पुनः पुनः
आवृतो हयशालाभिः स्वं विवेश निवेशनम्
dṛśyamānastayā rājā tāṃ ca paśyanpunaḥ punaḥ
āvṛto hayaśālābhiḥ svaṃ viveśa niveśanam
- 6
तत्र संक्षिप्तम् आसेव्य मज्जनादि रहोगतः
दोलायमानहृदयो दोलाम् एव व्यचिन्तयत्
tatra saṃkṣiptam āsevya majjanādi rahogataḥ
dolāyamānahṛdayo dolām eva vyacintayat
- 7
मन्दाशनाभिलाषस्य मन्दनिद्रस्य भूपतेः
मन्दधर्मार्थचिन्तस्य दिवसाः कतिचिद्गताः
mandāśanābhilāṣasya mandanidrasya bhūpateḥ
mandadharmārthacintasya divasāḥ katicidgatāḥ
- 8
कदाचिद् अथ वेलायां मन्दरश्मौ दिवाकृति
क्षुभितानाम् इवाश्रौषीत्स निर्घोषम् उदन्वताम्
kadācid atha velāyāṃ mandaraśmau divākṛti
kṣubhitānām ivāśrauṣītsa nirghoṣam udanvatām
- 9
दिदृक्षुः कारणं तस्य समुद्भूतकुतूहले
प्रासादतलम् अरोहद् अन्तःपुरचरावृतः
didṛkṣuḥ kāraṇaṃ tasya samudbhūtakutūhale
prāsādatalam arohad antaḥpuracarāvṛtaḥ
- 10
नृमातङ्गतुरंगोष्ट्रगवाजैडकरासभान्
संप्रमर्दन्तम् अद्राक्षीन्मातङ्गं संघमर्दनम्
nṛmātaṅgaturaṃgoṣṭragavājaiḍakarāsabhān
saṃpramardantam adrākṣīnmātaṅgaṃ saṃghamardanam
- 11
उन्मूलितमहावृक्षश्चूर्णितप्रांशुमन्दिरः
भृङ्गमालापरीवारः स ययौ प्रतिपक्षणम्
unmūlitamahāvṛkṣaścūrṇitaprāṃśumandiraḥ
bhṛṅgamālāparīvāraḥ sa yayau pratipakṣaṇam
- 12
पानप्रसक्तमातङ्गमण्डलप्रहितेक्षणम्
मातङ्गराजम् अद्राक्षीन्मातङ्गग्रामणीस्ततः
pānaprasaktamātaṅgamaṇḍalaprahitekṣaṇam
mātaṅgarājam adrākṣīnmātaṅgagrāmaṇīstataḥ
- 13
आदिदेश समीपस्थां कन्यकाम् अविलम्बितम्
हस्तिकीटो ऽयम् उद्दामो दुर्दान्तो दम्यताम् इति
ādideśa samīpasthāṃ kanyakām avilambitam
hastikīṭo 'yam uddāmo durdānto damyatām iti
- 14
कराम्भोरुहसंस्पर्शसुभगेनाथ साम्भसा
आरात्सिषेच करिणं करे कुञ्चितपुष्करे
karāmbhoruhasaṃsparśasubhagenātha sāmbhasā
ārātsiṣeca kariṇaṃ kare kuñcitapuṣkare
- 15
अथ संरम्भसंहारात्संवेल्लितकरः करी
ववन्दे चरणौ तस्याः संस्पृश्य शिरसा महीम्
atha saṃrambhasaṃhārātsaṃvellitakaraḥ karī
vavande caraṇau tasyāḥ saṃspṛśya śirasā mahīm
- 16
ताम् अवन्तिपतिर्दृष्ट्वा दृष्टपूर्वां तथागताम्
चित्रीयमाणहृदयश्चिन्तयामास चेतसा
tām avantipatirdṛṣṭvā dṛṣṭapūrvāṃ tathāgatām
citrīyamāṇahṛdayaścintayāmāsa cetasā
- 17
किं चित्रं यद् अयं नागः सहरागः सचेतनः
वशीकृतः शरीरिण्या वशीकरणविद्यया
kiṃ citraṃ yad ayaṃ nāgaḥ saharāgaḥ sacetanaḥ
vaśīkṛtaḥ śarīriṇyā vaśīkaraṇavidyayā
- 18
इयं हि वीतरागादीन्मुनीन् अपि निरीक्षिता
वशीकुर्याद्विशन्ती च चलयेद् अचलान् अपि
iyaṃ hi vītarāgādīnmunīn api nirīkṣitā
vaśīkuryādviśantī ca calayed acalān api
- 19
अथेन्द्रायुधरागेण सोत्तरीयेण दन्तयोः
बद्धां दोलाम् अधिष्ठाय नागं याहीत्य् अचोदयत्
athendrāyudharāgeṇa sottarīyeṇa dantayoḥ
baddhāṃ dolām adhiṣṭhāya nāgaṃ yāhīty acodayat
- 20
ततो मन्दतराभ्यासैश्चरणैः संघमर्दनः
अभिस्तम्भम् अगाद्वीतभयपौरजनावृतः
tato mandatarābhyāsaiścaraṇaiḥ saṃghamardanaḥ
abhistambham agādvītabhayapaurajanāvṛtaḥ
- 21
तयोक्तम् आतपश्चण्डः संतापयति माम् इति
अशोकपल्लवैश्छायाम् अथ तस्याश्चकार सः
tayoktam ātapaścaṇḍaḥ saṃtāpayati mām iti
aśokapallavaiśchāyām atha tasyāścakāra saḥ
- 22
बन्धयित्वा गजं स्तम्भे प्रासादतलवर्तिनम्
वन्दित्वा च महीपालं मातङ्गी पक्षणं ययौ
bandhayitvā gajaṃ stambhe prāsādatalavartinam
vanditvā ca mahīpālaṃ mātaṅgī pakṣaṇaṃ yayau
- 23
मातङ्गीवन्दनापूतम् आत्मानं प्रेक्ष्य पार्थिवः
केयं कस्य कुतो वेति पृच्छति स्म सुरोहकम्
mātaṅgīvandanāpūtam ātmānaṃ prekṣya pārthivaḥ
keyaṃ kasya kuto veti pṛcchati sma surohakam
- 24
स तस्मै कथयामास देव न ज्ञायते कुतः
सहसैवेदम् आयातं परुन्मातङ्गपक्षणम्
sa tasmai kathayāmāsa deva na jñāyate kutaḥ
sahasaivedam āyātaṃ parunmātaṅgapakṣaṇam
- 25
ऋद्धिमन्तो ऽत्र मातङ्गास्तेषाम् उत्पलहस्तकः
ग्रामणीस्तस्य कन्येयं सुता सुरसमञ्जरी
ṛddhimanto 'tra mātaṅgāsteṣām utpalahastakaḥ
grāmaṇīstasya kanyeyaṃ sutā surasamañjarī
- 26
इति श्रुत्वा प्रविश्यान्तर्ध्यायन्सुरसमञ्जरीम्
स्वदेहं यापयामास पित्तज्वरचिकित्सितैः
iti śrutvā praviśyāntardhyāyansurasamañjarīm
svadehaṃ yāpayāmāsa pittajvaracikitsitaiḥ
- 27
सुरोहकस्तु तं दृष्ट्वा मातङ्गीदूषिताशयम्
आख्यद् अङ्गारवत्यै स तन्नप्तुर्वृत्तम् ईदृशम्
surohakastu taṃ dṛṣṭvā mātaṅgīdūṣitāśayam
ākhyad aṅgāravatyai sa tannapturvṛttam īdṛśam
- 28
सा तु स्थित्वा क्षणं तूष्णीं विचारस्तिमितेक्षणा
स्मितापगमितत्रासं सुरोहकम् अभाषत
sā tu sthitvā kṣaṇaṃ tūṣṇīṃ vicārastimitekṣaṇā
smitāpagamitatrāsaṃ surohakam abhāṣata
- 29
मातङ्गरूपधारिण्यो यथान्या दिव्ययोषितः
तथेयम् अपि केनापि निमित्तेनागता महीम्
mātaṅgarūpadhāriṇyo yathānyā divyayoṣitaḥ
tatheyam api kenāpi nimittenāgatā mahīm
- 30
क्व संघमर्दनो व्यालः क्व च तद्दन्तलम्बनम्
व्यापारो ऽयम् अदिव्यस्य प्रेक्षितः केन कस्यचित्
kva saṃghamardano vyālaḥ kva ca taddantalambanam
vyāpāro 'yam adivyasya prekṣitaḥ kena kasyacit

