109 shlokas
- 1
तत्र नन्दादिभिर्मित्रैर् आराधनविशारदैः
अकृत्रिमसुहृद्भावैः संगतः सुखम् आसिषि
tatra nandādibhirmitrair ārādhanaviśāradaiḥ
akṛtrimasuhṛdbhāvaiḥ saṃgataḥ sukham āsiṣi
- 2
एकदाहारवेलायां दृश्यते स्म न गोमुखः
अथ नीतम् अनाहारैर् अस्माभिर् अपि तद्दिनम्
ekadāhāravelāyāṃ dṛśyate sma na gomukhaḥ
atha nītam anāhārair asmābhir api taddinam
- 3
असौ तु सायम् आगत्य नातिस्वाभाविकाकृतिः
तद् अनाथमतोद्विग्नं मां विनीतवद् उक्तवान्
asau tu sāyam āgatya nātisvābhāvikākṛtiḥ
tad anāthamatodvignaṃ māṃ vinītavad uktavān
- 4
राजमार्गे मया दृष्टः पौरसंघातसंकटे
भृत्यो हरिशिखस्यैव लोकेनान्तरितः स च
rājamārge mayā dṛṣṭaḥ paurasaṃghātasaṃkaṭe
bhṛtyo hariśikhasyaiva lokenāntaritaḥ sa ca
- 5
तद्गवेषयमाणेन मयाद्य गमितं दिनम्
कार्ये हि गुरुणि व्यग्रं जिघत्सापि न बाधते
tadgaveṣayamāṇena mayādya gamitaṃ dinam
kārye hi guruṇi vyagraṃ jighatsāpi na bādhate
- 6
स चावश्यं मयान्वेष्यः सुहृद्वार्त्तोपलब्धये
तस्मान्मा माम् अपश्यन्तः कृध्वं दुःखासिकाम् इति
sa cāvaśyaṃ mayānveṣyaḥ suhṛdvārttopalabdhaye
tasmānmā mām apaśyantaḥ kṛdhvaṃ duḥkhāsikām iti
- 7
मया चायम् अनुज्ञातः क्षिप्तसप्ताष्टवासरः
मदमन्थरसंचारो बहुजल्पन्न् उपागमत्
mayā cāyam anujñātaḥ kṣiptasaptāṣṭavāsaraḥ
madamantharasaṃcāro bahujalpann upāgamat
- 8
अथैनम् अहम् आलोक्य क्रोधक्षोभितमानसः
स्थित्वा क्षणम् अनालापः परुषालापम् अब्रवम्
athainam aham ālokya krodhakṣobhitamānasaḥ
sthitvā kṣaṇam anālāpaḥ paruṣālāpam abravam
- 9
ईदृशस्तादृशः प्राज्ञः प्रेक्षाकारी च गोमुखः
इति पङ्गोस्तुरंगस्य कृता गरुडवेगता
īdṛśastādṛśaḥ prājñaḥ prekṣākārī ca gomukhaḥ
iti paṅgosturaṃgasya kṛtā garuḍavegatā
- 10
पूर्वं ब्राह्मणम् आख्याय समस्तायाः पुरः पुरः
अधुना मधुना मत्तः कथं पश्यसि माम् इति
pūrvaṃ brāhmaṇam ākhyāya samastāyāḥ puraḥ puraḥ
adhunā madhunā mattaḥ kathaṃ paśyasi mām iti
- 11
अथ माम् अयम् आह स्म न मदः पारमार्थिकः
सदोषं तु वचो वक्तुं मयायं कृत्रिमः कृतः
atha mām ayam āha sma na madaḥ pāramārthikaḥ
sadoṣaṃ tu vaco vaktuṃ mayāyaṃ kṛtrimaḥ kṛtaḥ
- 12
मत्तस्य किल वाग्दोषाः पारुष्यानृततादयः
दूषयन्ति न वक्तारम् अतो ऽयं कृत्रिमो मदः
mattasya kila vāgdoṣāḥ pāruṣyānṛtatādayaḥ
dūṣayanti na vaktāram ato 'yaṃ kṛtrimo madaḥ
- 13
ततस्तम् उक्तवान् अस्मि संभावितगुणस्य ते
मदप्रच्छादनोपायः किं न्व् अदोषो ऽपि विद्यते
tatastam uktavān asmi saṃbhāvitaguṇasya te
madapracchādanopāyaḥ kiṃ nv adoṣo 'pi vidyate
- 14
अथानेनोक्तम् अस्तीति कथम् इत्य् उदिते मया
अयम् आरभताख्यातुं लज्जामन्थरिताक्षरम्
athānenoktam astīti katham ity udite mayā
ayam ārabhatākhyātuṃ lajjāmantharitākṣaram
- 15
श्रूयताम् ऋषिदत्ता मे यत्र नेत्रपथं गता
आरभ्य दिवसात्तस्माच्चेतोविषयताम् इति
śrūyatām ṛṣidattā me yatra netrapathaṃ gatā
ārabhya divasāttasmāccetoviṣayatām iti
- 16
निरवग्रहतां बुद्ध्वा चित्तस्याथ ममाभवत्
कस्माद् अविषये चक्षुश्चेतसा मे प्रसारितम्
niravagrahatāṃ buddhvā cittasyātha mamābhavat
kasmād aviṣaye cakṣuścetasā me prasāritam
- 17
ज्ञातधर्मार्थशास्त्रत्वात्स्थानात्साधुसभासु च
रागाधीनं न मे चक्षुः प्रवृत्तं गणिकास्व् अपि
jñātadharmārthaśāstratvātsthānātsādhusabhāsu ca
rāgādhīnaṃ na me cakṣuḥ pravṛttaṃ gaṇikāsv api
- 18
नूनम् एषा परिग्राह्या मम प्रव्रजिता यतः
संकल्पेन ममैतस्यां दुर्दान्ततुरगो ऽयतः
nūnam eṣā parigrāhyā mama pravrajitā yataḥ
saṃkalpena mamaitasyāṃ durdāntaturago 'yataḥ
- 19
तस्माद् अस्याम् अनिष्टस्य संकल्पस्य निबन्धनम्
जिज्ञास्ये तावद् इत्य् एनाम् अगच्छं द्रष्टुम् अन्व् अहम्
tasmād asyām aniṣṭasya saṃkalpasya nibandhanam
jijñāsye tāvad ity enām agacchaṃ draṣṭum anv aham
- 20
नानाकारैर्विनोदैश्च देशान्तरकथादिभिः
द्वित्रैर् एव दिनैस्तस्या विश्वासम् उदपादयम्
nānākārairvinodaiśca deśāntarakathādibhiḥ
dvitrair eva dinaistasyā viśvāsam udapādayam
- 21
एकदा प्रस्तुतालापः पृष्टो ऽहम् ऋषिदत्तया
के के देशास्त्वया दृष्टाः क्रामता पृथिवीम् इति
ekadā prastutālāpaḥ pṛṣṭo 'ham ṛṣidattayā
ke ke deśāstvayā dṛṣṭāḥ krāmatā pṛthivīm iti
- 22
समृद्धिः सशरीरेव कौशाम्बी यत्र पत्तनम्
वत्सदेशः स दृष्टः प्राङ्ममेति कथिते मया
samṛddhiḥ saśarīreva kauśāmbī yatra pattanam
vatsadeśaḥ sa dṛṣṭaḥ prāṅmameti kathite mayā
- 23
तयोक्तम् अलम् आलापैर् अपरैस्तव दुर्भगैः
क्रियतां वत्सकौशाम्बीसंबन्धैव पुनः कथा
tayoktam alam ālāpair aparaistava durbhagaiḥ
kriyatāṃ vatsakauśāmbīsaṃbandhaiva punaḥ kathā
- 24
अथ जानासि कौशाम्ब्याम् आकारजितमन्मथम्
गोमुखं नाम निष्णातं सविद्यासु कलास्व् इति
atha jānāsi kauśāmbyām ākārajitamanmatham
gomukhaṃ nāma niṣṇātaṃ savidyāsu kalāsv iti
- 25
अथाचिन्तयम् आत्मानम् एतस्यै कथयामि किम्
अथवा धिग् अधीरं माम् एवं तावद्भवत्व् इति
athācintayam ātmānam etasyai kathayāmi kim
athavā dhig adhīraṃ mām evaṃ tāvadbhavatv iti
- 26
ततो ऽहम् उक्तवान् आर्ये जानासीति किम् उच्यते
आत्मानं को न जानाति स हि मे परमः सुहृत्
tato 'ham uktavān ārye jānāsīti kim ucyate
ātmānaṃ ko na jānāti sa hi me paramaḥ suhṛt
- 27
अथवा न विशेषो ऽस्ति सूक्ष्मो ऽपि मम गोमुखात्
तेन मां पश्यता व्यक्तं दृष्टो भवति गोमुखः
athavā na viśeṣo 'sti sūkṣmo 'pi mama gomukhāt
tena māṃ paśyatā vyaktaṃ dṛṣṭo bhavati gomukhaḥ
- 28
अथासौ लोचनान्तेन बाष्पस्तिमितपक्ष्मणा
सानुरागेव दृष्ट्वा मां चिरं मन्थरम् अब्रवीत्
athāsau locanāntena bāṣpastimitapakṣmaṇā
sānurāgeva dṛṣṭvā māṃ ciraṃ mantharam abravīt
- 29
गोमुखः किल रूपेण कलाकौशलचारिणा
वत्सराजसुतं मुक्त्वा नान्येन सदृशः क्षितौ
gomukhaḥ kila rūpeṇa kalākauśalacāriṇā
vatsarājasutaṃ muktvā nānyena sadṛśaḥ kṣitau
- 30
यदि चासौ त्वदाकारस्त्वत्कलाजालपेशलः
विद्याधरकुमारेण गोमुखः सदृशस्ततः
yadi cāsau tvadākārastvatkalājālapeśalaḥ
vidyādharakumāreṇa gomukhaḥ sadṛśastataḥ

