91 shlokas
- 1
महाखाता महाशाला पुर्यस्त्य् उज्जयिनीति या
महाम्भोधिमहाशैलमेखलैव महामही
mahākhātā mahāśālā puryasty ujjayinīti yā
mahāmbhodhimahāśailamekhalaiva mahāmahī
- 2
प्रासादान्यत्र पश्यन्तः संततान्हैमराजतान्
मेरुकैलासकूटेभ्यः स्पृहयन्ति न नागराः
prāsādānyatra paśyantaḥ saṃtatānhaimarājatān
merukailāsakūṭebhyaḥ spṛhayanti na nāgarāḥ
- 3
वेदमौर्वीविपञ्चीनां ध्वनयः प्रतिमन्दिरम्
यत्र संनिपतन्तो ऽपि न बाधन्ते परस्परम्
vedamaurvīvipañcīnāṃ dhvanayaḥ pratimandiram
yatra saṃnipatanto 'pi na bādhante parasparam
- 4
कृतं वर्णनया तस्या यस्यां सततम् आसते
महाकालप्रभृतयस्त्यक्त्वा शिवपुरं गणाः
kṛtaṃ varṇanayā tasyā yasyāṃ satatam āsate
mahākālaprabhṛtayastyaktvā śivapuraṃ gaṇāḥ
- 5
तस्याम् आसीन्महासेनो महासेनः क्षितीश्वरः
यस्य देवीसहस्राणि षोडश श्रीपतेर् इव
tasyām āsīnmahāseno mahāsenaḥ kṣitīśvaraḥ
yasya devīsahasrāṇi ṣoḍaśa śrīpater iva
- 6
चिरं पालयतस्तस्य प्रजाः शास्तोक्तकारिणः
गोपालः पालकश्चेति सुतौ जातौ गुणाम्बुधी
ciraṃ pālayatastasya prajāḥ śāstoktakāriṇaḥ
gopālaḥ pālakaśceti sutau jātau guṇāmbudhī
- 7
बृहस्पतिसमश्चास्य मन्त्री भरतरोहकः
रोहन्तकः सुरोहश्च तस्यास्तां तत्समौ सुतौ
bṛhaspatisamaścāsya mantrī bharatarohakaḥ
rohantakaḥ surohaśca tasyāstāṃ tatsamau sutau
- 8
नरेन्द्रमन्त्रिपुत्राणां चतुर्विद्यार्थवेदिनाम्
प्रयोगेषु च दषाणां यान्ति स्म दिवसाः सुखम्
narendramantriputrāṇāṃ caturvidyārthavedinām
prayogeṣu ca daṣāṇāṃ yānti sma divasāḥ sukham
- 9
अथ गां पालयामास गोपालः पितृपालिताम्
पालको ऽपि यवीयस्त्वाद्यौवराज्यम् अपालयत्
atha gāṃ pālayāmāsa gopālaḥ pitṛpālitām
pālako 'pi yavīyastvādyauvarājyam apālayat
- 10
मन्त्रिपुत्रौ तु मन्त्रित्वम् अथ भूमिर्नवेश्वरा
नवमन्त्रिकृतारक्षा जायते स्म पुनर्वा
mantriputrau tu mantritvam atha bhūmirnaveśvarā
navamantrikṛtārakṣā jāyate sma punarvā
- 11
गजराजम् अथो राजा दानराजिविराजितम्
अधिष्ठाय जगत्सारं निर्जगाम बहिः पुरः
gajarājam atho rājā dānarājivirājitam
adhiṣṭhāya jagatsāraṃ nirjagāma bahiḥ puraḥ
- 12
तद्दर्शनाशयायातम् अनेकं नृकदम्बकम्
बिभ्यद्व्याडाद्गजात्तस्माद् इतश्चेतश्च विद्रुतम्
taddarśanāśayāyātam anekaṃ nṛkadambakam
bibhyadvyāḍādgajāttasmād itaścetaśca vidrutam
- 13
कन्यकान्यतमा तत्र गृह्यमाणाथ हस्तिना
प्रांशुप्राकारतः प्रांशोर् अगम्यां परिखाम् अगात्
kanyakānyatamā tatra gṛhyamāṇātha hastinā
prāṃśuprākārataḥ prāṃśor agamyāṃ parikhām agāt
- 14
खातपातव्यथाजातसंज्ञानाशात्क्षणं ततः
तटस्था हस्तिपृष्ठस्थं साभाषत रुषा नृपम्
khātapātavyathājātasaṃjñānāśātkṣaṇaṃ tataḥ
taṭasthā hastipṛṣṭhasthaṃ sābhāṣata ruṣā nṛpam
- 15
अवध्यम् अवधीर्यस्त्वं पितरं तस्य किं मया
अधीतवेदं यो हन्ति ब्राह्मणं तस्य के मृगाः
avadhyam avadhīryastvaṃ pitaraṃ tasya kiṃ mayā
adhītavedaṃ yo hanti brāhmaṇaṃ tasya ke mṛgāḥ
- 16
इति कन्यावचः श्रुत्वा दुःश्रवं श्वपचैर् अपि
चिन्तेषुभिन्नहृदयः प्रविवेश निवेशनम्
iti kanyāvacaḥ śrutvā duḥśravaṃ śvapacair api
cinteṣubhinnahṛdayaḥ praviveśa niveśanam
- 17
अतिवाह्य च दुःखेन दिनशेषं समासमम्
जनवादोपलम्भाय प्रदोषे निर्ययौ गृहात्
ativāhya ca duḥkhena dinaśeṣaṃ samāsamam
janavādopalambhāya pradoṣe niryayau gṛhāt
- 18
कालकम्बलसंवीतः सासिचर्मासिपुत्रिकः
समन्त्रागदसंनाहः संचचार शनैः शनैः
kālakambalasaṃvītaḥ sāsicarmāsiputrikaḥ
samantrāgadasaṃnāhaḥ saṃcacāra śanaiḥ śanaiḥ
- 19
अथ शुश्राव कस्मिंश्चित्देवतायतने ध्वनिम्
अभिसारिकया सार्धं भाषमाणस्य कामिनः
atha śuśrāva kasmiṃścitdevatāyatane dhvanim
abhisārikayā sārdhaṃ bhāṣamāṇasya kāminaḥ
- 20
हतं मुष्टिभिर् आकाशं तुषाणां कण्डनं कृतम्
मया येन त्वया सार्धं बद्धा प्रीतिर् अबुद्धिना
hataṃ muṣṭibhir ākāśaṃ tuṣāṇāṃ kaṇḍanaṃ kṛtam
mayā yena tvayā sārdhaṃ baddhā prītir abuddhinā
- 21
इयम् एतावती वेला खिद्यमानेन यापिता
मया त्वं तु गृहाद् एव न निर्यासि पतिव्रता
iyam etāvatī velā khidyamānena yāpitā
mayā tvaṃ tu gṛhād eva na niryāsi pativratā
- 22
कौमारः सुभागो भर्ता यदि नाम प्रियस्तव
खलीकृतैः किम् अस्माभिर्वृथेव कुलपुत्रकैः
kaumāraḥ subhāgo bhartā yadi nāma priyastava
khalīkṛtaiḥ kim asmābhirvṛtheva kulaputrakaiḥ
- 23
एवमादि ततः श्रुत्वा सा प्रगल्भाभिसारिका
विहस्य विटम् आह स्म त्वादृशा हि हतत्रपाः
evamādi tataḥ śrutvā sā pragalbhābhisārikā
vihasya viṭam āha sma tvādṛśā hi hatatrapāḥ
- 24
ननु चित्तं मयाराध्यं तस्यापि भवतः कृते
न हि भर्तॄन् अविश्वास्य रमन्ते कुलटा विटैः
nanu cittaṃ mayārādhyaṃ tasyāpi bhavataḥ kṛte
na hi bhartṝn aviśvāsya ramante kulaṭā viṭaiḥ
- 25
अथ निर्मक्षिकं भद्र मधु पातुं मनोरथः
जहि घातय बालं मे पतिं नित्यप्रमादिनम्
atha nirmakṣikaṃ bhadra madhu pātuṃ manorathaḥ
jahi ghātaya bālaṃ me patiṃ nityapramādinam
- 26
अथ पापाद् असि त्रस्तः स्फुटं नाहं तव प्रिया
ननु दुर्वाररागान्धः सुतां याति प्रजापतिः
atha pāpād asi trastaḥ sphuṭaṃ nāhaṃ tava priyā
nanu durvārarāgāndhaḥ sutāṃ yāti prajāpatiḥ
- 27
अथवालं विवादेन वैधर्म्यं किं न पश्यसि
येन राज्यसुखान्धेन प्रजापालः पिता हतः
athavālaṃ vivādena vaidharmyaṃ kiṃ na paśyasi
yena rājyasukhāndhena prajāpālaḥ pitā hataḥ
- 28
सुदुःश्रवम् इदं श्रुत्वा गोपालो दुर्वचं वचः
गच्छन्न् अन्यत्र शुश्राव ध्वनिं विप्रस्य जल्पतः
suduḥśravam idaṃ śrutvā gopālo durvacaṃ vacaḥ
gacchann anyatra śuśrāva dhvaniṃ viprasya jalpataḥ
- 29
अयि ब्राह्मणि जागर्षि नन्दिनि क्रन्दते शिशुः
त्वरितं याजते देहि स्तन्यं कण्ठो ऽस्य मा शुषत्
ayi brāhmaṇi jāgarṣi nandini krandate śiśuḥ
tvaritaṃ yājate dehi stanyaṃ kaṇṭho 'sya mā śuṣat
- 30
इति श्रुत्वा गिरं भर्तुर्विनिद्रा ब्राह्मणी सुतम्
पितृघातिन्म्रियस्वेति निर्दयं निरभर्त्सयत्
iti śrutvā giraṃ bharturvinidrā brāhmaṇī sutam
pitṛghātinmriyasveti nirdayaṃ nirabhartsayat

