117 shlokas
- 1
ततः समापिताहारः सुहृदाम् एव संनिधौ
प्रियदर्शनम् आलिङ्गम् अनङ्गोन्मूलितत्रपः
tataḥ samāpitāhāraḥ suhṛdām eva saṃnidhau
priyadarśanam āliṅgam anaṅgonmūlitatrapaḥ
- 2
अथ क्रोधारुणमुखो गोमुखः प्रियदर्शनम्
पाणाव् आकृष्य त्वरितः स्वगृहान्प्रतियातवान्
atha krodhāruṇamukho gomukhaḥ priyadarśanam
pāṇāv ākṛṣya tvaritaḥ svagṛhānpratiyātavān
- 3
स मयोक्तः समायातः क्रोधविस्तीर्णचक्षुषा
पाण्डित्यान्धक मित्रारे मा स्म तिष्ठः पुरो मम
sa mayoktaḥ samāyātaḥ krodhavistīrṇacakṣuṣā
pāṇḍityāndhaka mitrāre mā sma tiṣṭhaḥ puro mama
- 4
पिपासोर्मधुशौण्डस्य मधुशुक्तिं हरेत्करात्
यस्य यस्तस्य कस्तस्माद् अरातिर् अपरः परः
pipāsormadhuśauṇḍasya madhuśuktiṃ haretkarāt
yasya yastasya kastasmād arātir aparaḥ paraḥ
- 5
इत्य् उक्तः स विषादेन त्याजितश्चम्पकाभताम्
राहुणेव तुषारांशुर् अगमद्धूमधूम्रताम्
ity uktaḥ sa viṣādena tyājitaścampakābhatām
rāhuṇeva tuṣārāṃśur agamaddhūmadhūmratām
- 6
तं च दीर्घम् अहःशेषम् आयतां च विभावरीम्
प्रवृद्धैर्गमयामि स्म निषादासनचङ्क्रमैः
taṃ ca dīrgham ahaḥśeṣam āyatāṃ ca vibhāvarīm
pravṛddhairgamayāmi sma niṣādāsanacaṅkramaiḥ
- 7
सुहृद्वृन्दवृतः प्रायो द्वेष्याशेषविनोदनः
प्रियदर्शनसंप्राप्तेर् उपायम् अगवेषयम्
suhṛdvṛndavṛtaḥ prāyo dveṣyāśeṣavinodanaḥ
priyadarśanasaṃprāpter upāyam agaveṣayam
- 8
एवंप्राये च वृत्तान्ते धवलोष्णीषकञ्चुकौ
विस्मितौ चिरम् आलोक्य स्थविरौ माम् अवोचताम्
evaṃprāye ca vṛttānte dhavaloṣṇīṣakañcukau
vismitau ciram ālokya sthavirau mām avocatām
- 9
किंनिमित्तम् अपि ब्रह्मन्ब्रह्मदत्तः प्रजेश्वरः
भवन्तम् इच्छति द्रष्टुम् इष्टं चेद्गम्यताम् इति
kiṃnimittam api brahmanbrahmadattaḥ prajeśvaraḥ
bhavantam icchati draṣṭum iṣṭaṃ cedgamyatām iti
- 10
इदम् आकर्ण्य यत्सत्यम् ईषद् आकुलमानसः
गोमुखस्य स्मरामि स्म विचारचतुरं मनः
idam ākarṇya yatsatyam īṣad ākulamānasaḥ
gomukhasya smarāmi sma vicāracaturaṃ manaḥ
- 11
किं गच्छानि न गच्छानि गच्छतः किं भवेद् इति
वितर्क्य क्षणम् आसीन्मे संदेहच्छेदनी मतिः
kiṃ gacchāni na gacchāni gacchataḥ kiṃ bhaved iti
vitarkya kṣaṇam āsīnme saṃdehacchedanī matiḥ
- 12
यो बन्धव्यो ऽथवा वध्यो न स कञ्चुकिदूतकः
स हि शृङ्खलनिस्त्रिंशपाणिभिः परिवार्यते
yo bandhavyo 'thavā vadhyo na sa kañcukidūtakaḥ
sa hi śṛṅkhalanistriṃśapāṇibhiḥ parivāryate
- 13
ये च केचिज्जना येषां विषये सुखम् आसते
राज्ञाम् आज्ञाम् अवज्ञाय तेषां जीवन्ति ते कथम्
ye ca kecijjanā yeṣāṃ viṣaye sukham āsate
rājñām ājñām avajñāya teṣāṃ jīvanti te katham
- 14
अमन्दस्पन्दम् एतच्च काङ्क्षिताम् अक्षि दक्षिणम्
आख्यतीव प्रियाप्राप्तिं मह्यं तद्गमनं हितम्
amandaspandam etacca kāṅkṣitām akṣi dakṣiṇam
ākhyatīva priyāprāptiṃ mahyaṃ tadgamanaṃ hitam
- 15
निश्चित्येत्यादि निर्गत्य गृहात्प्रवहणं बहिः
कञ्चुक्यानीतम् अद्राक्षम् आरुक्षं चाविशङ्कितः
niścityetyādi nirgatya gṛhātpravahaṇaṃ bahiḥ
kañcukyānītam adrākṣam ārukṣaṃ cāviśaṅkitaḥ
- 16
पौरसंघातसंबाधं राजमार्गं व्यतीत्य च
राजद्वारं व्रजामि स्म चित्रमङ्गलमण्डलम्
paurasaṃghātasaṃbādhaṃ rājamārgaṃ vyatītya ca
rājadvāraṃ vrajāmi sma citramaṅgalamaṇḍalam
- 17
गोमुखाख्यापिताभिख्यं तद् अध्यास्य क्षणं ततः
प्राविक्षं प्रथमां कक्षां द्वाःस्थवृन्दाभिनन्दितः
gomukhākhyāpitābhikhyaṃ tad adhyāsya kṣaṇaṃ tataḥ
prāvikṣaṃ prathamāṃ kakṣāṃ dvāḥsthavṛndābhinanditaḥ
- 18
समृद्धिः स्रूयतां तस्याः कृतं वा तत्प्रशंसया
को हि वर्णयितुं शक्तो नरो मेरोर् अधित्यकाम्
samṛddhiḥ srūyatāṃ tasyāḥ kṛtaṃ vā tatpraśaṃsayā
ko hi varṇayituṃ śakto naro meror adhityakām
- 19
ताम् अतिक्रम्य पञ्चान्याः प्रकृष्टतररम्यताः
सप्तम्यां दृष्टवान् अस्मि महास्थानं महीपतेः
tām atikramya pañcānyāḥ prakṛṣṭatararamyatāḥ
saptamyāṃ dṛṣṭavān asmi mahāsthānaṃ mahīpateḥ
- 20
श्रुतिस्मृतिपुराणादिग्रन्थसागरपारगैः
धनुर्वेदादितत्त्वज्ञैः कलादक्षैश्च सेवितम्
śrutismṛtipurāṇādigranthasāgarapāragaiḥ
dhanurvedāditattvajñaiḥ kalādakṣaiśca sevitam
- 21
विरुद्धं बिभ्रतं मूर्त्या चन्द्रमःसवितृप्रभाम्
सुखसेव्यं दुरीक्षं च तप्तांशुम् इव हैमनम्
viruddhaṃ bibhrataṃ mūrtyā candramaḥsavitṛprabhām
sukhasevyaṃ durīkṣaṃ ca taptāṃśum iva haimanam
- 22
स्वस्तिकृत्वा ततस्तस्मै जातरूपाङ्गम् आनसम्
अध्यतिष्ठं नृपादिष्टं निर्विकाराम्बरावृतम्
svastikṛtvā tatastasmai jātarūpāṅgam ānasam
adhyatiṣṭhaṃ nṛpādiṣṭaṃ nirvikārāmbarāvṛtam
- 23
नृपस्तु मां चिरं दृष्ट्वा स्नेहस्निग्धायतेक्षणः
ततस्तारकराजाख्यं सेनाभृतारम् ऐक्षत
nṛpastu māṃ ciraṃ dṛṣṭvā snehasnigdhāyatekṣaṇaḥ
tatastārakarājākhyaṃ senābhṛtāram aikṣata
- 24
स तु माम् अभितः स्थित्वा कार्यमात्रस्य वाचकः
अवोचद्वचनं चारु विस्पष्टमधुराक्षरम्
sa tu mām abhitaḥ sthitvā kāryamātrasya vācakaḥ
avocadvacanaṃ cāru vispaṣṭamadhurākṣaram
- 25
आर्यज्येष्ठ मनस्तावद् अविक्षिप्तं कुरु क्षणम्
राजा मन्मुखसंक्रान्तैर्वाक्यैस्त्वाम् एष भाषते
āryajyeṣṭha manastāvad avikṣiptaṃ kuru kṣaṇam
rājā manmukhasaṃkrāntairvākyaistvām eṣa bhāṣate
- 26
येयं भागीरथीशुभ्रा काशिभूपतिसंततिः
सा किम् आख्यायते तुभ्यं प्रथिता पृथिवीव या
yeyaṃ bhāgīrathīśubhrā kāśibhūpatisaṃtatiḥ
sā kim ākhyāyate tubhyaṃ prathitā pṛthivīva yā
- 27
अस्याम् अस्य प्रसूतस्य ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः
ये गुणास्ते ऽपि ते बुद्धाः शिशिरांशोर् इवांशवः
asyām asya prasūtasya brahmadattasya bhūpateḥ
ye guṇāste 'pi te buddhāḥ śiśirāṃśor ivāṃśavaḥ
- 28
अस्यासीत्कालियो नाम श्रेष्ठी प्राणप्रियः सुहृत्
सफलैर्द्रविणैर्यस्माद्द्रविणेशो ऽपि लज्जितः
asyāsītkāliyo nāma śreṣṭhī prāṇapriyaḥ suhṛt
saphalairdraviṇairyasmāddraviṇeśo 'pi lajjitaḥ
- 29
अन्तर्वत्याम् असौ पत्न्यां नीतः पुण्यैस्त्रिपिष्टपम्
अथ सा गृहिणी तस्य काले पुत्रं व्यजायत
antarvatyām asau patnyāṃ nītaḥ puṇyaistripiṣṭapam
atha sā gṛhiṇī tasya kāle putraṃ vyajāyata
- 30
तस्मिञ्जाते महाराजः स्वात्मजाद् अपि हर्षदे
पुरे सान्तःपुरे रम्यं महामहम् अकारयत्
tasmiñjāte mahārājaḥ svātmajād api harṣade
pure sāntaḥpure ramyaṃ mahāmaham akārayat

