312 shlokas
- 1
ततः किंचिद्विहस्योक्तः परिव्राड्ब्रह्मचारिणा
यथा पुरुषकारस्य प्राधान्यं तन्निशाम्यताम्
tataḥ kiṃcidvihasyoktaḥ parivrāḍbrahmacāriṇā
yathā puruṣakārasya prādhānyaṃ tanniśāmyatām
- 2
आसीद् उज्जयनीवासी सार्थकार्थपरिग्रहः
वणिक्सागरदत्ताख्यः सागरागाधमानसः
āsīd ujjayanīvāsī sārthakārthaparigrahaḥ
vaṇiksāgaradattākhyaḥ sāgarāgādhamānasaḥ
- 3
सागरं तेन यातेन मुक्तपोतेन गच्छता
अपरः प्रेक्षितः पोतस्तरलध्वजलक्षणः
sāgaraṃ tena yātena muktapotena gacchatā
aparaḥ prekṣitaḥ potastaraladhvajalakṣaṇaḥ
- 4
अङ्गापोतम् अमुं येन पोतं प्रेरयतेति सः
यावन्निर्यामकान् आह तावत्पोतौ समीयतुः
aṅgāpotam amuṃ yena potaṃ prerayateti saḥ
yāvanniryāmakān āha tāvatpotau samīyatuḥ
- 5
ततः सागरदत्तस्तं पोतस्वामिनम् उक्तवान्
यूयं ये वा यतस्त्या वा तन्नः प्रत्युच्यताम् इति
tataḥ sāgaradattastaṃ potasvāminam uktavān
yūyaṃ ye vā yatastyā vā tannaḥ pratyucyatām iti
- 6
तेनोक्तं बुद्धवर्माहं वणिग्राजगृहालयः
भवन्तः के कुतो वेति ततः सो ऽपि न्यवेदयत्
tenoktaṃ buddhavarmāhaṃ vaṇigrājagṛhālayaḥ
bhavantaḥ ke kuto veti tataḥ so 'pi nyavedayat
- 7
अथ काव्यकथापानतन्त्रीगीतदुरोदरैः
सविनोदौ जगाहाते तौ दुर्गाधं महोदधिम्
atha kāvyakathāpānatantrīgītadurodaraiḥ
savinodau jagāhāte tau durgādhaṃ mahodadhim
- 8
गत्वा च काञ्चनद्वीपम् उपान्तानन्तकाञ्चनौ
प्राप्तवन्तौ परावृत्य समुद्रतटपत्तनम्
gatvā ca kāñcanadvīpam upāntānantakāñcanau
prāptavantau parāvṛtya samudrataṭapattanam
- 9
अथ सागरदत्तेन बुद्धवर्मेति भाषितः
प्रीतिर्नः स्थिरतां यायाद्यथा संपाद्यतां तथा
atha sāgaradattena buddhavarmeti bhāṣitaḥ
prītirnaḥ sthiratāṃ yāyādyathā saṃpādyatāṃ tathā
- 10
भार्यायां गुरुगर्भायां निरगच्छम् अहं गृहात्
तस्याश्च दिवसिर् एभिर्जातम् अन्यतरद्द्वयोः
bhāryāyāṃ gurugarbhāyāṃ niragaccham ahaṃ gṛhāt
tasyāśca divasir ebhirjātam anyataraddvayoḥ
- 11
दुहिता चेत्ततो दत्ता भवत्पुत्राय सा मया
पुत्रश्चेत्त्वं ततस्तस्मै दद्याः स्वतनयाम् इति
duhitā cettato dattā bhavatputrāya sā mayā
putraścettvaṃ tatastasmai dadyāḥ svatanayām iti
- 12
तेनोक्तं महद् आश्चर्यम् इयम् एव हि नो मतिः
अथवा किम् इहाश्चर्यम् एकम् एवावयोर्वपुः
tenoktaṃ mahad āścaryam iyam eva hi no matiḥ
athavā kim ihāścaryam ekam evāvayorvapuḥ
- 13
इति तौ कृतसंबन्धौ परिष्वज्य परस्परम्
महामहिषसार्थाभ्यां यथास्थानम् अगच्छताम्
iti tau kṛtasaṃbandhau pariṣvajya parasparam
mahāmahiṣasārthābhyāṃ yathāsthānam agacchatām
- 14
प्रणिपत्य च राजानाव् अवन्तिमगधाधिपौ
तत्प्रयुक्तातिसत्कारौ ययतुः स्वगृहान्प्रति
praṇipatya ca rājānāv avantimagadhādhipau
tatprayuktātisatkārau yayatuḥ svagṛhānprati
- 15
तत्र सत्क्रियमाणौ च सत्कुर्वाणौ च संततम्
बन्धुभिर्ब्राह्मणादींश्च गमयामासतुर्दिनम्
tatra satkriyamāṇau ca satkurvāṇau ca saṃtatam
bandhubhirbrāhmaṇādīṃśca gamayāmāsaturdinam
- 16
ततः सागरदत्तस्य पर्यङ्कम् अधितिष्ठतः
उत्सङ्गे दारिका न्यस्ता विराजत्कुन्दमालिका
tataḥ sāgaradattasya paryaṅkam adhitiṣṭhataḥ
utsaṅge dārikā nyastā virājatkundamālikā
- 17
कस्येयं कुन्दमालेति स भार्याम् अनुयुक्तवान्
सापि कस्यापरस्येति शनैर् आचष्ट लज्जिता
kasyeyaṃ kundamāleti sa bhāryām anuyuktavān
sāpi kasyāparasyeti śanair ācaṣṭa lajjitā
- 18
तेन चोक्तम् इदं यादृग्बालिका कुन्दमालिका
ययोः स्याद् ईदृशः पुत्रः पितरौ तौ सपुत्रकौ
tena coktam idaṃ yādṛgbālikā kundamālikā
yayoḥ syād īdṛśaḥ putraḥ pitarau tau saputrakau
- 19
तस्माद्दुहितृमातेति मा गास्त्वं भीरु भीरुताम्
न कीर्तिजननी विद्या निन्द्या भवितुम् अर्हति
tasmādduhitṛmāteti mā gāstvaṃ bhīru bhīrutām
na kīrtijananī vidyā nindyā bhavitum arhati
- 20
ताम् इत्यादि समाश्वस्य पयोनिधिसमागमम्
बुद्धवर्मसखित्वं च तस्यै कथितवान् असौ
tām ityādi samāśvasya payonidhisamāgamam
buddhavarmasakhitvaṃ ca tasyai kathitavān asau
- 21
कस्येयं कुन्दमालेति ताम् अपृच्छद्यतः पिता
प्रसिद्धा तस्य नाम्नापि सा ततः कुन्दमालिका
kasyeyaṃ kundamāleti tām apṛcchadyataḥ pitā
prasiddhā tasya nāmnāpi sā tataḥ kundamālikā
- 22
बुद्धवर्मापि पप्रच्छ निरालापां कुटुम्बिनीम्
तस्मिन्गर्भे तवोत्पन्नं यत्तन्नः कथ्यताम् इति
buddhavarmāpi papraccha nirālāpāṃ kuṭumbinīm
tasmingarbhe tavotpannaṃ yattannaḥ kathyatām iti
- 23
अथ वामनम् एकाक्षं रूक्षं तुन्दिलदन्तुरम्
लम्बौष्ठं भुग्नपृष्ठं च सा तं पुत्रं समर्पयत्
atha vāmanam ekākṣaṃ rūkṣaṃ tundiladanturam
lambauṣṭhaṃ bhugnapṛṣṭhaṃ ca sā taṃ putraṃ samarpayat
- 24
सो ऽब्रवीत्किं वृथैवायं धृतः कुरुभकस्त्वया
कस्माद् ईक्षणिकां पृष्ट्वा गर्भ एव न पातितः
so 'bravītkiṃ vṛthaivāyaṃ dhṛtaḥ kurubhakastvayā
kasmād īkṣaṇikāṃ pṛṣṭvā garbha eva na pātitaḥ
- 25
यः स सागरदत्तेन सह संबन्धकः कृतः
विकृताकृतिनानेन स प्रेतेन निराकृतः
yaḥ sa sāgaradattena saha saṃbandhakaḥ kṛtaḥ
vikṛtākṛtinānena sa pretena nirākṛtaḥ
- 26
संदिशेद्यदि नामासाव् अहं दुहितृवान् इति
तदा किं प्रतिसंदेश्यं मयाहं पुत्रवान् इति
saṃdiśedyadi nāmāsāv ahaṃ duhitṛvān iti
tadā kiṃ pratisaṃdeśyaṃ mayāhaṃ putravān iti
- 27
भार्यां चावोचद् आगच्छेद्दूतो मालवकाद्यदि
एनं कुरुभकं तस्मै न कश्चित्कथयेद् इति
bhāryāṃ cāvocad āgaccheddūto mālavakādyadi
enaṃ kurubhakaṃ tasmai na kaścitkathayed iti
- 28
अयं कुरुभकः कस्माद् इति यत्तं पिताब्रवीत्
व्याहरन्ति स्म तं पौरास्ततः कुरुभकाख्यया
ayaṃ kurubhakaḥ kasmād iti yattaṃ pitābravīt
vyāharanti sma taṃ paurāstataḥ kurubhakākhyayā
- 29
अथातीते क्वचित्काले बुद्धिवर्मा रहः स्थितः
लेखं सागरदत्तेन प्रस्थापितम् अवाचयत्
athātīte kvacitkāle buddhivarmā rahaḥ sthitaḥ
lekhaṃ sāgaradattena prasthāpitam avācayat
- 30
स्व् अस्ति राजगृहे पूज्यं बुद्धवर्माणम् ऊर्जितम्
उज्जयन्याः परिष्वज्य विज्ञापयति सागरः
sv asti rājagṛhe pūjyaṃ buddhavarmāṇam ūrjitam
ujjayanyāḥ pariṣvajya vijñāpayati sāgaraḥ

