51 shlokas
- 1
इत्यादिकुटिलालापकलापगमितत्रपाम्
ताम् आमन्त्र्य स्वम् आवासम् अगच्छं सहगोमुखः
ityādikuṭilālāpakalāpagamitatrapām
tām āmantrya svam āvāsam agacchaṃ sahagomukhaḥ
- 2
एकदा पुनर् आयातस्तयानुष्ठितसत्क्रियः
विपणेर्गृहम् आयातम् अपश्यं प्रियदर्शनम्
ekadā punar āyātastayānuṣṭhitasatkriyaḥ
vipaṇergṛham āyātam apaśyaṃ priyadarśanam
- 3
कञ्चुकं मुञ्चतस्तस्य मया दृष्टः पयोधरः
पयोधरान्तरालक्ष्यः शशीव परिमण्डलः
kañcukaṃ muñcatastasya mayā dṛṣṭaḥ payodharaḥ
payodharāntarālakṣyaḥ śaśīva parimaṇḍalaḥ
- 4
आसीच्च मम योषैषा यतस्तुङ्गपयोधरा
स्तनकेशिवतीत्वं हि प्रथमं स्त्रीत्वलक्षणम्
āsīcca mama yoṣaiṣā yatastuṅgapayodharā
stanakeśivatītvaṃ hi prathamaṃ strītvalakṣaṇam
- 5
लोकस्तु यद् इमां सर्वः प्रतिपन्नः पुमान् इति
भ्रान्तिज्ञानम् इदं तस्य किंचित्सादृश्यकारितम्
lokastu yad imāṃ sarvaḥ pratipannaḥ pumān iti
bhrāntijñānam idaṃ tasya kiṃcitsādṛśyakāritam
- 6
अथवा किं विकल्पेन ममातिमिरचक्षुषः
न हि दृष्टेन दृष्टार्थे द्रष्टुर्भवति संशयः
athavā kiṃ vikalpena mamātimiracakṣuṣaḥ
na hi dṛṣṭena dṛṣṭārthe draṣṭurbhavati saṃśayaḥ
- 7
इत्यादिबहुसंकल्पम् अनिमेषविलोचनम्
अपश्यद् ऋषिदत्ता मां पश्यन्तं प्रियदर्शनम्
ityādibahusaṃkalpam animeṣavilocanam
apaśyad ṛṣidattā māṃ paśyantaṃ priyadarśanam
- 8
अथासौ गद्गदालापा प्रीतिबाष्पावृतेक्षणा
आत्मानं चेतयस्वेति प्रियदर्शनम् अब्रवीत्
athāsau gadgadālāpā prītibāṣpāvṛtekṣaṇā
ātmānaṃ cetayasveti priyadarśanam abravīt
- 9
असाव् अपि तम् उद्देशं प्रकाश्य झगिति त्विषा
तडिद्गुण इवाम्भोदं प्राविशन्मन्दिरोदरम्
asāv api tam uddeśaṃ prakāśya jhagiti tviṣā
taḍidguṇa ivāmbhodaṃ prāviśanmandirodaram
- 10
ऋषिदत्ताम् अथापश्यं क्रोधविस्फारितेक्षणः
ययापक्रमितः श्रेष्ठी मम लोचनगोचरात्
ṛṣidattām athāpaśyaṃ krodhavisphāritekṣaṇaḥ
yayāpakramitaḥ śreṣṭhī mama locanagocarāt
- 11
उत्थाय च ततः स्थानात्सकामक्रोधगोमुखः
पुनर्वसुगृहं प्राप्य पर्यङ्कशरणो ऽभवम्
utthāya ca tataḥ sthānātsakāmakrodhagomukhaḥ
punarvasugṛhaṃ prāpya paryaṅkaśaraṇo 'bhavam
- 12
ततः क्रमं परित्यज्य कामावस्थापरंपरा
तुमुलायुधिसेनेव युगपद्माम् अबाधत
tataḥ kramaṃ parityajya kāmāvasthāparaṃparā
tumulāyudhiseneva yugapadmām abādhata
- 13
अथाचिरागतश्रीको यथा बालः पृथग्जनः
तथाज्ञापितवान् अस्मि गोमुखं रूक्षया गिरा
athācirāgataśrīko yathā bālaḥ pṛthagjanaḥ
tathājñāpitavān asmi gomukhaṃ rūkṣayā girā
- 14
अपि प्रव्रजिताभर्तः प्रिया मे प्रियदर्शना
अकृतप्रतिकर्मैव क्षिप्रम् आनीयताम् इति
api pravrajitābhartaḥ priyā me priyadarśanā
akṛtapratikarmaiva kṣipram ānīyatām iti
- 15
स तु माम् अब्रवीत्त्रस्तः का नाम प्रियदर्शना
त्याजिताः स्थ यया सद्यश्चेतसः स्थिरताम् इति
sa tu mām abravīttrastaḥ kā nāma priyadarśanā
tyājitāḥ stha yayā sadyaścetasaḥ sthiratām iti
- 16
मयोक्तं तव यः स्यालः पुरुषः प्रियदर्शनः
अयम् एव जगत्सारः प्रमदा प्रियदर्शना
mayoktaṃ tava yaḥ syālaḥ puruṣaḥ priyadarśanaḥ
ayam eva jagatsāraḥ pramadā priyadarśanā
- 17
यच्च वक्ष्यसि सर्वस्यां वाराणस्याम् अयं पुमान्
भवतः कथम् एकस्य प्रमदेति तद् उच्यते
yacca vakṣyasi sarvasyāṃ vārāṇasyām ayaṃ pumān
bhavataḥ katham ekasya pramadeti tad ucyate
- 18
ऋषिदत्ता विरक्तेति परिच्छिन्ना पुरा तया
अधुना भवतः कान्ता जातेत्य् अत्र किम् उच्यते
ṛṣidattā virakteti paricchinnā purā tayā
adhunā bhavataḥ kāntā jātety atra kim ucyate
- 19
गतानुगतिको लोकः प्रवृत्तो हि यथा तथा
परमार्थं पुनर्वेद सहस्रैकः पुमान् इति
gatānugatiko lokaḥ pravṛtto hi yathā tathā
paramārthaṃ punarveda sahasraikaḥ pumān iti
- 20
तेनोक्तं जनतासिद्धं विरुद्धम् अपि न त्यजेत्
क्रियते छगलः श्वापि संहत्य बहुभिर्बलात्
tenoktaṃ janatāsiddhaṃ viruddham api na tyajet
kriyate chagalaḥ śvāpi saṃhatya bahubhirbalāt
- 21
तेन युष्मद्विधैः प्राज्ञैर्न वाच्यं सद् अपीदृशम्
अश्रद्धेयं न वक्तव्यं प्रत्यक्षम् अपि यद्भवेत्
tena yuṣmadvidhaiḥ prājñairna vācyaṃ sad apīdṛśam
aśraddheyaṃ na vaktavyaṃ pratyakṣam api yadbhavet
- 22
श्रूयतां च कथा तावद् अर्थस्यास्य प्रकाशिका
प्रमाणं हि प्रमाणज्ञैः पुराकल्पे ऽपि वर्तितम्
śrūyatāṃ ca kathā tāvad arthasyāsya prakāśikā
pramāṇaṃ hi pramāṇajñaiḥ purākalpe 'pi vartitam
- 23
बभूव कौशिको नाम वेदवेदाङ्गविद्द्विजः
सत्यव्रततया लोके प्रसिद्धः सत्यकौशिकः
babhūva kauśiko nāma vedavedāṅgaviddvijaḥ
satyavratatayā loke prasiddhaḥ satyakauśikaḥ
- 24
कदाचिद् अभिषेकाय तेन यातेन जाह्नवीम्
सशिष्यपरिवारेण तरन्ती प्रेक्षिता शिला
kadācid abhiṣekāya tena yātena jāhnavīm
saśiṣyaparivāreṇa tarantī prekṣitā śilā
- 25
महतासौ प्रयत्नेन शिष्यान् अन्वशिषत्ततः
नायम् अर्थो महानर्थः प्रकाश्यः पुत्रकैर् इति
mahatāsau prayatnena śiṣyān anvaśiṣattataḥ
nāyam artho mahānarthaḥ prakāśyaḥ putrakair iti
- 26
अथैकश्चपलस्तेषां बटुः पिङ्गलनामकः
विपणौ मन्त्रयांचक्रे कस्यचिद्वणिजः पुरः
athaikaścapalasteṣāṃ baṭuḥ piṅgalanāmakaḥ
vipaṇau mantrayāṃcakre kasyacidvaṇijaḥ puraḥ
- 27
श्रेष्ठि किं न शृणोष्य् एकम् आश्चर्यं कथयामि ते
तरन्तीं दृष्टवान् अस्मि सोपाध्यायः शिलाम् इति
śreṣṭhi kiṃ na śṛṇoṣy ekam āścaryaṃ kathayāmi te
tarantīṃ dṛṣṭavān asmi sopādhyāyaḥ śilām iti
- 28
अथान्तःपुरिका दासी किमपि क्रेतुम् आगता
एतदालापम् आकर्ण्य राजपत्न्यै न्यवेदयत्
athāntaḥpurikā dāsī kimapi kretum āgatā
etadālāpam ākarṇya rājapatnyai nyavedayat
- 29
तयापि कथितं राज्ञे स तां पृष्ट्वा परंपराम्
बटुनाख्यातम् आह्वाय्य पृष्टवान्सत्यकौशिकम्
tayāpi kathitaṃ rājñe sa tāṃ pṛṣṭvā paraṃparām
baṭunākhyātam āhvāyya pṛṣṭavānsatyakauśikam
- 30
सत्यं ब्रूहीति नो वाच्यः सत्यवादिव्रतो भवान्
मिथ्या ब्रूहीति नो वाच्यः कामी मिथ्याव्रतो हि सः
satyaṃ brūhīti no vācyaḥ satyavādivrato bhavān
mithyā brūhīti no vācyaḥ kāmī mithyāvrato hi saḥ

