116 shlokas
- 1
एवं वाराणसीस्तं मां दारमित्रैर् उपासितम्
उपातिष्ठन्त काशिक्याः श्रेणयः पण्यपाणयः
evaṃ vārāṇasīstaṃ māṃ dāramitrair upāsitam
upātiṣṭhanta kāśikyāḥ śreṇayaḥ paṇyapāṇayaḥ
- 2
तांश्च भाषितवान् अस्मि सर्ववृत्तान्तकोविदः
अयम् आर्यकनिष्ठो वः श्रेणिश्रेष्ठी भवत्व् इति
tāṃśca bhāṣitavān asmi sarvavṛttāntakovidaḥ
ayam āryakaniṣṭho vaḥ śreṇiśreṣṭhī bhavatv iti
- 3
अथ याते क्वचित्काले सौधे सप्रियदर्शनः
सोपाने तारम् अश्रौषं हंसानाम् इव निस्वनम्
atha yāte kvacitkāle saudhe sapriyadarśanaḥ
sopāne tāram aśrauṣaṃ haṃsānām iva nisvanam
- 4
मम त्व् आसीन्न हंसानां नूपुराणाम् अयं ध्वनिः
पदमन्थरसंचारो यच्चाविच्छिन्नसंततिः
mama tv āsīnna haṃsānāṃ nūpurāṇām ayaṃ dhvaniḥ
padamantharasaṃcāro yaccāvicchinnasaṃtatiḥ
- 5
न चैष कुलनारीणाम् उपपत्त्या विरुध्यते
उत्सवाभ्युदयेष्व् एव ता हि बिभ्रति भूषणम्
na caiṣa kulanārīṇām upapattyā virudhyate
utsavābhyudayeṣv eva tā hi bibhrati bhūṣaṇam
- 6
तेनान्तःपुरसंचारवारस्त्रीचरणोचितः
किमर्थम् अपि सोपाने चरत्य् आभरणध्वनि
tenāntaḥpurasaṃcāravārastrīcaraṇocitaḥ
kimartham api sopāne caraty ābharaṇadhvani
- 7
एवं च विमृशन्न् एव ताराभरणशिञ्जिताः
चित्रांशुकधरा नारीर् अपश्यं रूढयौवनाः
evaṃ ca vimṛśann eva tārābharaṇaśiñjitāḥ
citrāṃśukadharā nārīr apaśyaṃ rūḍhayauvanāḥ
- 8
तासां कुमुदिका नाम लोकलोचनकौमुदी
प्रगल्भापि विनीतेव वन्दित्वा माम् अभाषत
tāsāṃ kumudikā nāma lokalocanakaumudī
pragalbhāpi vinīteva vanditvā mām abhāṣata
- 9
आर्यज्येष्ठं यशोभागिन्भवतो भर्तृदारिका
विज्ञापयति वन्दित्वा सादरं राजदारिका
āryajyeṣṭhaṃ yaśobhāginbhavato bhartṛdārikā
vijñāpayati vanditvā sādaraṃ rājadārikā
- 10
मया व्रतकम् उद्दिश्य पूजिता देवताद्विजाः
वण्टकस्तस्य युष्माभिः सदारैर्गृह्यताम् इति
mayā vratakam uddiśya pūjitā devatādvijāḥ
vaṇṭakastasya yuṣmābhiḥ sadārairgṛhyatām iti
- 11
अथ मह्यं सुसंस्कारं सा समुद्रं समुद्गकम्
वासःकुसुमगन्धांश्च हारिगन्धान् उपासरत्
atha mahyaṃ susaṃskāraṃ sā samudraṃ samudgakam
vāsaḥkusumagandhāṃśca hārigandhān upāsarat
- 12
अथोद्वृत्य जगत्सारान् असौ मह्यम् अदर्शयत्
द्विप्रकारान् अलंकारान्नरनारीजनोचितान्
athodvṛtya jagatsārān asau mahyam adarśayat
dviprakārān alaṃkārānnaranārījanocitān
- 13
मयोक्तं द्वयम् अप्य् एतद् अर्हति प्रियदर्शना
प्रेषितं योषिता यत्तद्योषिद् एव यतो ऽर्हति
mayoktaṃ dvayam apy etad arhati priyadarśanā
preṣitaṃ yoṣitā yattadyoṣid eva yato 'rhati
- 14
इदम् आकर्ण्य ताः प्रेक्ष्य विस्मिताः सस्मिताश्च माम्
तस्यै दत्त्वा च तद्द्रव्यम् अगच्छन्कृतवन्दनाः
idam ākarṇya tāḥ prekṣya vismitāḥ sasmitāśca mām
tasyai dattvā ca taddravyam agacchankṛtavandanāḥ
- 15
यशोभागिन्न् इति श्रुत्वा तयोक्तं पीडितो ऽभवम्
अनभ्यस्तं हि यद्येन तेन तद्वस्तु दुःसहम्
yaśobhāginn iti śrutvā tayoktaṃ pīḍito 'bhavam
anabhyastaṃ hi yadyena tena tadvastu duḥsaham
- 16
ममामन्त्रयते यावान्पुरुषः प्रमदाजनः
सर्वो ऽसाव् आर्यपुत्रेति मुक्त्वैतां पुरुषाम् इति
mamāmantrayate yāvānpuruṣaḥ pramadājanaḥ
sarvo 'sāv āryaputreti muktvaitāṃ puruṣām iti
- 17
किं चान्यत्कुलकन्यानां केयम् ईदृक्स्वतन्त्रता
येयम् अस्मद्विधैः सार्धं लोकयात्रा निरङ्कुशैः
kiṃ cānyatkulakanyānāṃ keyam īdṛksvatantratā
yeyam asmadvidhaiḥ sārdhaṃ lokayātrā niraṅkuśaiḥ
- 18
किंतु कामयमानापि कामिनि कामिनि प्रिये
न धनायत्य् अपि स्वाङ्गं किम् अङ्ग धनम् अध्रुवम्
kiṃtu kāmayamānāpi kāmini kāmini priye
na dhanāyaty api svāṅgaṃ kim aṅga dhanam adhruvam
- 19
तद् अस्याः को भवेद्भावो मयीत्य् एतद्वितर्कयन्
अन्धकारमुखेनाहं गोमुखेन इति भाषितः
tad asyāḥ ko bhavedbhāvo mayīty etadvitarkayan
andhakāramukhenāhaṃ gomukhena iti bhāṣitaḥ
- 20
अर्यपुत्र दुरन्तेयम् ईदृशीभिर्भवादृशाम्
लोकयात्रेत्य् अथावोचम् एनं परिहसन्न् इव
aryaputra duranteyam īdṛśībhirbhavādṛśām
lokayātrety athāvocam enaṃ parihasann iva
- 21
दुरन्ता वाथवा स्वन्ता न हीयं प्रस्तुता मया
अथवा संकटात्त्राता ममास्त्य् एव भवान् इति
durantā vāthavā svantā na hīyaṃ prastutā mayā
athavā saṃkaṭāttrātā mamāsty eva bhavān iti
- 22
इति तस्मिन्न् अहोरात्रे गते कुमुदिकादिकाः
आगत्येदम् अभाषन्त सव्रीडाविनया इव
iti tasminn ahorātre gate kumudikādikāḥ
āgatyedam abhāṣanta savrīḍāvinayā iva
- 23
अर्यपुत्रार्यदुहिता वन्दित्वा राजदारिका
अस्मद्दोषे कृतव्रीडा विज्ञापयति साञ्जलिः
aryaputrāryaduhitā vanditvā rājadārikā
asmaddoṣe kṛtavrīḍā vijñāpayati sāñjaliḥ
- 24
क्षमणीयो ऽयम् अस्माकम् आचारातिक्रमो यतः
मूढभृत्यकृता दोषा न ग्राह्याः स्वामिनाम् इति
kṣamaṇīyo 'yam asmākam ācārātikramo yataḥ
mūḍhabhṛtyakṛtā doṣā na grāhyāḥ svāminām iti
- 25
मयाप्य् उक्तं न पश्यामि दोषम् आचरितं तया
अस्ति चेत्क्षान्त एवासौ तथाप्य् आख्यायताम् इति
mayāpy uktaṃ na paśyāmi doṣam ācaritaṃ tayā
asti cetkṣānta evāsau tathāpy ākhyāyatām iti
- 26
ततः कुमुदिकाचष्टे माम् अपृच्छन्नृपात्मजा
आर्यज्येष्ठस्त्वयालापान्भाषितः कीदृशान् इति
tataḥ kumudikācaṣṭe mām apṛcchannṛpātmajā
āryajyeṣṭhastvayālāpānbhāṣitaḥ kīdṛśān iti
- 27
आर्यज्येष्ठ यशोभागिन्न् इत्यादौ कथिते मया
सासूया सविषादेव वेपमानेदम् अब्रवीत्
āryajyeṣṭha yaśobhāginn ityādau kathite mayā
sāsūyā saviṣādeva vepamānedam abravīt
- 28
अयि वैरिणि भर्तारम् एवं वदति काङ्गना
यथोक्तो मन्दया ज्येष्ठो यशोभागिन्न् इति त्वया
ayi vairiṇi bhartāram evaṃ vadati kāṅganā
yathokto mandayā jyeṣṭho yaśobhāginn iti tvayā
- 29
न च त्वदीयम् एवेदं वचः संभावयत्य् असौ
परसंदेशहारी हि प्रतीतो गणिकाजनः
na ca tvadīyam evedaṃ vacaḥ saṃbhāvayaty asau
parasaṃdeśahārī hi pratīto gaṇikājanaḥ
- 30
यः श्रेष्ठिदुहितुर्भर्ता सो ऽस्माकम् अपि धर्मतः
प्रियदर्शनया सार्धम् अभिन्नैव हि मे तनुः
yaḥ śreṣṭhiduhiturbhartā so 'smākam api dharmataḥ
priyadarśanayā sārdham abhinnaiva hi me tanuḥ

