702 shlokas
- 1
गन्धर्वदत्तया सार्धं दिवसान्दत्तकेन च
यथा रतिवसन्ताभ्यां स्मरः सुखम् अयापयम्
gandharvadattayā sārdhaṃ divasāndattakena ca
yathā rativasantābhyāṃ smaraḥ sukham ayāpayam
- 2
अथ गन्धर्वदत्तायां गतायां वन्दितुं गुरून्
सानुदासो नमस्कृत्य वदति स्म कृतासनः
atha gandharvadattāyāṃ gatāyāṃ vandituṃ gurūn
sānudāso namaskṛtya vadati sma kṛtāsanaḥ
- 3
युष्माकं हि सवर्णेयम् उत्कृष्टा वेति यन्मया
यूयं विज्ञापिताः पूर्वं तद् एतद् अवधीयताम्
yuṣmākaṃ hi savarṇeyam utkṛṣṭā veti yanmayā
yūyaṃ vijñāpitāḥ pūrvaṃ tad etad avadhīyatām
- 4
आसीद् इहैव चम्पायां मित्रवर्मेति वाणिजः
नामित्रो नापि मध्यस्थः साधोर्यस्याभवद्भुवि
āsīd ihaiva campāyāṃ mitravarmeti vāṇijaḥ
nāmitro nāpi madhyasthaḥ sādhoryasyābhavadbhuvi
- 5
तस्य मित्रवती नाम नाम्ना सुसदृशी प्रिया
भार्या मैत्रीव साधोर्या शत्रोर् अपि हितैषिणी
tasya mitravatī nāma nāmnā susadṛśī priyā
bhāryā maitrīva sādhoryā śatror api hitaiṣiṇī
- 6
तयोर्गुणवतोः पुत्रं गुणवन्तम् अविन्दतोः
अपुत्रान् आत्मनः पौराः सपुत्रान् अपि मेनिरे
tayorguṇavatoḥ putraṃ guṇavantam avindatoḥ
aputrān ātmanaḥ paurāḥ saputrān api menire
- 7
एकदा पिण्डपाताय सानुर्नाम दिगम्बरः
त्रिरात्रक्षपणक्षमो वर्धमान इवागतः
ekadā piṇḍapātāya sānurnāma digambaraḥ
trirātrakṣapaṇakṣamo vardhamāna ivāgataḥ
- 8
दंपतिभ्याम् असौ ताभ्यां क्रीताभ्यां प्रीणितस्तथा
अपृष्टो ऽपि यथाचष्ट धर्मान् ऋषभभाषितान्
daṃpatibhyām asau tābhyāṃ krītābhyāṃ prīṇitastathā
apṛṣṭo 'pi yathācaṣṭa dharmān ṛṣabhabhāṣitān
- 9
प्रश्नादिग्रन्थसारज्ञश्चित्तं बुद्ध्वा तयोर् असौ
आदिदेश स्फुटदेशो भाविनं गुणिनं सुतम्
praśnādigranthasārajñaścittaṃ buddhvā tayor asau
ādideśa sphuṭadeśo bhāvinaṃ guṇinaṃ sutam
- 10
यश्च पुत्रस्तयोर्जातस्तस्य नामाकरोत्पिता
आदिष्टः सानुना यत्तत्सानुदासो भवत्व् इति
yaśca putrastayorjātastasya nāmākarotpitā
ādiṣṭaḥ sānunā yattatsānudāso bhavatv iti
- 11
एकपुत्रो ऽप्य् असौ पित्रा दुर्लभत्वाच्च वल्लभः
विद्याः शिक्षयता नीतो बाललीलानभिज्ञाताम्
ekaputro 'py asau pitrā durlabhatvācca vallabhaḥ
vidyāḥ śikṣayatā nīto bālalīlānabhijñātām
- 12
उपाध्यायैश्च सोत्साहैर्विनीतः स तथा यथा
स्वदारान् एव सव्रीडः परदारान् अमन्यत
upādhyāyaiśca sotsāhairvinītaḥ sa tathā yathā
svadārān eva savrīḍaḥ paradārān amanyata
- 13
तेनातिविनयेनास्य लोकबाह्येन पार्थिवः
पितरौ सुहृदो दारा न कश्चिन्नाकुलीकृतः
tenātivinayenāsya lokabāhyena pārthivaḥ
pitarau suhṛdo dārā na kaścinnākulīkṛtaḥ
- 14
आदिष्टः सानुना यो ऽसौ तयोः पुत्रः सुवृत्तयोः
अहम् एव स वो दासः सानुदासस्तथागुणः
ādiṣṭaḥ sānunā yo 'sau tayoḥ putraḥ suvṛttayoḥ
aham eva sa vo dāsaḥ sānudāsastathāguṇaḥ
- 15
मम तु ध्रुवको नाम ध्रुवमैत्रीसुखः सखा
स च माम् अब्रवीन्मित्र क्रियतां तद्ब्रवीमि यत्
mama tu dhruvako nāma dhruvamaitrīsukhaḥ sakhā
sa ca mām abravīnmitra kriyatāṃ tadbravīmi yat
- 16
उद्याननलिनीकूले सदाराः सुहृदस्तव
अनुभूतजलक्रीडाः खादन्ति च पिबन्ति च
udyānanalinīkūle sadārāḥ suhṛdastava
anubhūtajalakrīḍāḥ khādanti ca pibanti ca
- 17
भवतापि सदारेण तत्र गत्वा मया सह
साफल्यं क्रियताम् अद्य रूपयौवनजन्मनाम्
bhavatāpi sadāreṇa tatra gatvā mayā saha
sāphalyaṃ kriyatām adya rūpayauvanajanmanām
- 18
धर्मार्थयोः फलं येन सुखम् एव निराकृतम्
विफलीकृतधर्मार्थात्पापकर्मा कुतस्ततः
dharmārthayoḥ phalaṃ yena sukham eva nirākṛtam
viphalīkṛtadharmārthātpāpakarmā kutastataḥ
- 19
जन्मान्तरसुखप्राप्त्यै यश्च धर्मं निषेवते
त्यक्तदृष्टसुखः सो ऽपि वद को नाम पण्डितः
janmāntarasukhaprāptyai yaśca dharmaṃ niṣevate
tyaktadṛṣṭasukhaḥ so 'pi vada ko nāma paṇḍitaḥ
- 20
न चापि स्वार्थसिद्ध्यर्थं मया त्वं विप्रलभ्यसे
तथा हि भीमसेनस्य वाक्यम् आकर्ण्यतां यथा
na cāpi svārthasiddhyarthaṃ mayā tvaṃ vipralabhyase
tathā hi bhīmasenasya vākyam ākarṇyatāṃ yathā
- 21
प्रत्युपस्थितकालस्य सुखस्य परिवर्जनम्
अनागतसुखाशा च नैष बुद्धिमतां नयः
pratyupasthitakālasya sukhasya parivarjanam
anāgatasukhāśā ca naiṣa buddhimatāṃ nayaḥ
- 22
मया तु स विहस्योक्तस्तुच्छ एव प्रयोजने
इदं संरम्भगाम्भीर्यं शङ्काम् इव करोति सः
mayā tu sa vihasyoktastuccha eva prayojane
idaṃ saṃrambhagāmbhīryaṃ śaṅkām iva karoti saḥ
- 23
यदि पीतं न वा पीतं स्वदारसहितैर्मधु
लाभः कस्तत्र हानिर्वा रागो ऽयम् अभिवासितः
yadi pītaṃ na vā pītaṃ svadārasahitairmadhu
lābhaḥ kastatra hānirvā rāgo 'yam abhivāsitaḥ
- 24
रागाग्निः प्राणिनां प्रायः प्रकृत्यैव प्रदीप्यते
तम् इन्धयति यन्मित्र तत्र किं नाम पौरुषम्
rāgāgniḥ prāṇināṃ prāyaḥ prakṛtyaiva pradīpyate
tam indhayati yanmitra tatra kiṃ nāma pauruṣam
- 25
यस्तं विषयसंकल्पसर्पिरिन्धनम् उद्धतम्
वैराग्यवचनाम्भोभिर्निर्वापयति स क्षमः
yastaṃ viṣayasaṃkalpasarpirindhanam uddhatam
vairāgyavacanāmbhobhirnirvāpayati sa kṣamaḥ
- 26
फलं यदि च धर्मस्य सुखम् ईदृशम् इष्यते
धर्मस्याभवनिर्भूयात्तत्फलस्य सुखस्य च
phalaṃ yadi ca dharmasya sukham īdṛśam iṣyate
dharmasyābhavanirbhūyāttatphalasya sukhasya ca
- 27
यां यथासुखम् आसीनाम् अश्नन्तीं च स्त्रियं प्रति
नेक्ष्यते प्रतिषेधात्सा कथम् एवं विडम्ब्यते
yāṃ yathāsukham āsīnām aśnantīṃ ca striyaṃ prati
nekṣyate pratiṣedhātsā katham evaṃ viḍambyate
- 28
गोष्ठीमण्डलमध्यस्था मदोपहतचेतना
विषमूर्च्छापरीतेव भर्तुर्भार्या विडम्बना
goṣṭhīmaṇḍalamadhyasthā madopahatacetanā
viṣamūrcchāparīteva bharturbhāryā viḍambanā
- 29
अथवा गच्छतु भवान्यथासुखम् अहं पुनः
न यास्यामि न धास्यामि दारैः सह सभाम् इति
athavā gacchatu bhavānyathāsukham ahaṃ punaḥ
na yāsyāmi na dhāsyāmi dāraiḥ saha sabhām iti
- 30
स ततः स्थिरसंकल्पं मां दृष्ट्वा प्रत्यवस्थितम्
हस्ते सस्मितम् आलम्ब्य सविषाद इवावदत्
sa tataḥ sthirasaṃkalpaṃ māṃ dṛṣṭvā pratyavasthitam
haste sasmitam ālambya saviṣāda ivāvadat

