274 shlokas
- 1
अथ सम्पादितं तत्र यात्रास्थेन रुमण्वता
अशित्वोदारम् आहारं यात्रायै गन्तुम् आरभे
atha sampāditaṃ tatra yātrāsthena rumaṇvatā
aśitvodāram āhāraṃ yātrāyai gantum ārabhe
- 2
उक्षवृन्दारकैर्युक्तम् आस्थाय स्यन्दनं सुखम्
हंसैर् इव शशाङ्काभैर्विमानं यादसां पतिः
ukṣavṛndārakairyuktam āsthāya syandanaṃ sukham
haṃsair iva śaśāṅkābhairvimānaṃ yādasāṃ patiḥ
- 3
अखण्डशशिबिम्बाभं गोमुखश्छत्रम् अग्रहीत्
मृष्टहाटकदण्डं च चामरं मरुभूतिकः
akhaṇḍaśaśibimbābhaṃ gomukhaśchatram agrahīt
mṛṣṭahāṭakadaṇḍaṃ ca cāmaraṃ marubhūtikaḥ
- 4
रथाग्रावस्थितो रश्मीन् आलम्बत तपन्तकः
आततज्यधनुष्पाणिः पार्श्वं हरिशिखो ऽभवत्
rathāgrāvasthito raśmīn ālambata tapantakaḥ
ātatajyadhanuṣpāṇiḥ pārśvaṃ hariśikho 'bhavat
- 5
आशितं मृदुघासानां शेषं स्नापितपायितम्
मन्दम्मन्दं च नः सैन्यं स्यन्दनं परितो ऽगमत्
āśitaṃ mṛdughāsānāṃ śeṣaṃ snāpitapāyitam
mandammandaṃ ca naḥ sainyaṃ syandanaṃ parito 'gamat
- 6
एवंप्राये च वृत्तान्ते चामरं चलयन्मनाक्
दृष्ट्वा हरिशिखं वाक्यम् अवोचन्मरुभूतिकः
evaṃprāye ca vṛttānte cāmaraṃ calayanmanāk
dṛṣṭvā hariśikhaṃ vākyam avocanmarubhūtikaḥ
- 7
चरता मृगयाक्रीडाम् अर्यपुत्रेण पापिकाम्
प्रदाय प्राणिनः प्राणान्धर्मः प्राप्तो महान् इति
caratā mṛgayākrīḍām aryaputreṇa pāpikām
pradāya prāṇinaḥ prāṇāndharmaḥ prāpto mahān iti
- 8
तेनोक्तं किम् इहाश्चर्यम् अनुपासितसाधुना
श्रमव्यायामसारेण भाषितं यत्त्वयेदृशम्
tenoktaṃ kim ihāścaryam anupāsitasādhunā
śramavyāyāmasāreṇa bhāṣitaṃ yattvayedṛśam
- 9
भूमिमित्रहिरण्यानां मित्रम् एवातिरिच्यते
तन्मूलत्वाद् इतरयोस्तस्मान्मित्रम् उपार्जितम्
bhūmimitrahiraṇyānāṃ mitram evātiricyate
tanmūlatvād itarayostasmānmitram upārjitam
- 10
तयोः संजल्पतोर् एवम् अहं गोमुखम् अब्रुवम्
धर्मादीनां प्रधानं यत्तद् आचष्टां भवान् इति
tayoḥ saṃjalpator evam ahaṃ gomukham abruvam
dharmādīnāṃ pradhānaṃ yattad ācaṣṭāṃ bhavān iti
- 11
तेनोक्तं धर्ममित्रार्था यतः कामप्रयोजनाः
प्राधान्यं तेन कामस्य कामश्चेच्छासुखात्मकः
tenoktaṃ dharmamitrārthā yataḥ kāmaprayojanāḥ
prādhānyaṃ tena kāmasya kāmaścecchāsukhātmakaḥ
- 12
पुलिने हि पदं दृष्ट्वा पूर्वम् इच्छा प्रभोर् अभूत्
येनेदम् इह विन्यस्तं तं पश्येयं कथं न्व् इति
puline hi padaṃ dṛṣṭvā pūrvam icchā prabhor abhūt
yenedam iha vinyastaṃ taṃ paśyeyaṃ kathaṃ nv iti
- 13
तं च दृष्ट्वार्यपुत्रेण सुखम् आसादितं यतः
तन्न मित्रं न धर्मार्थौ किं तु कामो ऽयम् अर्जितः
taṃ ca dṛṣṭvāryaputreṇa sukham āsāditaṃ yataḥ
tanna mitraṃ na dharmārthau kiṃ tu kāmo 'yam arjitaḥ
- 14
अन्यो ऽप्य् अस्ति महाकामः स युष्माकं न गोचरः
यूयं हि सर्वकामिभ्यो बाह्या दारुमनुष्यकाः
anyo 'py asti mahākāmaḥ sa yuṣmākaṃ na gocaraḥ
yūyaṃ hi sarvakāmibhyo bāhyā dārumanuṣyakāḥ
- 15
निर्दिष्टाः कामशास्त्रज्ञैः पुरुषास्तु चतुर्विधाः
उत्तमा मध्यमा हीनाश्चतुर्थास्तु नकेचन
nirdiṣṭāḥ kāmaśāstrajñaiḥ puruṣāstu caturvidhāḥ
uttamā madhyamā hīnāścaturthāstu nakecana
- 16
उत्तमो गोमुखस्तेषाम् अर्यपुत्रस्तु मध्यमः
अधमान्कथयिष्यामि भवन्तस्तु नकेचन
uttamo gomukhasteṣām aryaputrastu madhyamaḥ
adhamānkathayiṣyāmi bhavantastu nakecana
- 17
ततः क्रोधाद्विहस्येदम् अवोचन्मरुभूतिकः
अहो नागरकत्वं ते निष्पन्नम् अनुजीविनः
tataḥ krodhādvihasyedam avocanmarubhūtikaḥ
aho nāgarakatvaṃ te niṣpannam anujīvinaḥ
- 18
अपि बालबलीवर्द सत्यम् एवासि गोमुखः
को नाम मानुषमुखः सन्न् अशुद्धम् उदाहरेत्
api bālabalīvarda satyam evāsi gomukhaḥ
ko nāma mānuṣamukhaḥ sann aśuddham udāharet
- 19
उत्तमो गोमुखस्तेषाम् अर्यपुत्रस्तु मध्यमः
प्रभोर् अधिकम् आत्मानम् इत्थं कः कथयेद् इति
uttamo gomukhasteṣām aryaputrastu madhyamaḥ
prabhor adhikam ātmānam itthaṃ kaḥ kathayed iti
- 20
तेनोक्तं दृढमूढो ऽसि न किंचिद् अपि बुध्यसे
न हि प्रभुत्वमात्रेण भवत्य् उत्तमकामुकः
tenoktaṃ dṛḍhamūḍho 'si na kiṃcid api budhyase
na hi prabhutvamātreṇa bhavaty uttamakāmukaḥ
- 21
यः काम्यते च कामी च स प्रधानम् अहं यथा
अकामी काम्यते यस्तु मध्यो ऽसाव् अर्यपुत्रवत्
yaḥ kāmyate ca kāmī ca sa pradhānam ahaṃ yathā
akāmī kāmyate yastu madhyo 'sāv aryaputravat
- 22
यस्तु कामयते कांचिद् अकामां सो ऽधमः स्मृतः
ते नकेचन भण्यन्ते ये न काम्या न कामिनः
yastu kāmayate kāṃcid akāmāṃ so 'dhamaḥ smṛtaḥ
te nakecana bhaṇyante ye na kāmyā na kāminaḥ
- 23
इतीदं लक्षणं येषां तान्विजानीत कामिनः
नकेचन भवन्तस्तु येन निर्लक्षणा इति
itīdaṃ lakṣaṇaṃ yeṣāṃ tānvijānīta kāminaḥ
nakecana bhavantastu yena nirlakṣaṇā iti
- 24
अथ चामरम् उज्झित्वा स्फुटन्न् इव कुतूहलात्
अपृच्छद्गर्जितमुखं गोमुखं मरुभूतिकः
atha cāmaram ujjhitvā sphuṭann iva kutūhalāt
apṛcchadgarjitamukhaṃ gomukhaṃ marubhūtikaḥ
- 25
योषिन्मधुकरी यासाव् उपभोक्तुं व्यवस्यति
स्वामिनो यौवनमधु क्वासौ कथय ताम् इति
yoṣinmadhukarī yāsāv upabhoktuṃ vyavasyati
svāmino yauvanamadhu kvāsau kathaya tām iti
- 26
तेनोक्तम् अर्यपुत्राय ब्रवीमि यदि पृच्छति
न तुभ्यं स्थलमण्डूक न हि भस्मनि हूयते
tenoktam aryaputrāya bravīmi yadi pṛcchati
na tubhyaṃ sthalamaṇḍūka na hi bhasmani hūyate
- 27
अथ बद्धाञ्जलिः प्रह्वो मावोचन्मरुभूतिकः
पृच्छ्यतां स्थिरगर्वो ऽयं प्रसादः क्रियताम् इति
atha baddhāñjaliḥ prahvo māvocanmarubhūtikaḥ
pṛcchyatāṃ sthiragarvo 'yaṃ prasādaḥ kriyatām iti
- 28
इच्छतापि तम् आलापं लज्जां भावयता मया
अप्रत्याख्यातकथितं कथयेत्य् अनुमोदितम्
icchatāpi tam ālāpaṃ lajjāṃ bhāvayatā mayā
apratyākhyātakathitaṃ kathayety anumoditam
- 29
अथानन्दाश्रुतिमिरे नेत्रे संमृज्य गोमुखः
संकास्य शुद्धकण्ठश्च रम्याम् अकथयत्कथाम्
athānandāśrutimire netre saṃmṛjya gomukhaḥ
saṃkāsya śuddhakaṇṭhaśca ramyām akathayatkathām
- 30
अथाहम् अर्यपुत्रेण यौवराज्ये विभूषिते
अभिवादयितुं देव्यौ नरेन्द्रान्तःपुरं गतः
athāham aryaputreṇa yauvarājye vibhūṣite
abhivādayituṃ devyau narendrāntaḥpuraṃ gataḥ

