172 shlokas
- 1
तत्र मित्रप्रकाण्डेन गोमुखेन विनोदितः
मासम् आसिषि विप्रैश्च प्रसन्नैः सप्रसन्नकैः
tatra mitraprakāṇḍena gomukhena vinoditaḥ
māsam āsiṣi vipraiśca prasannaiḥ saprasannakaiḥ
- 2
एकदा गोमुखेनोक्तं योजने ग्रामकाद् इतः
अविमुक्ताविमुक्तत्वात्पुण्या वाराणसी पुरी
ekadā gomukhenoktaṃ yojane grāmakād itaḥ
avimuktāvimuktatvātpuṇyā vārāṇasī purī
- 3
आ प्राग्ज्योतिषकश्मीरद्वारकाताम्रपर्णि यत्
तत्सर्वं सुलभं तस्यां मनोहारिविनोदनम्
ā prāgjyotiṣakaśmīradvārakātāmraparṇi yat
tatsarvaṃ sulabhaṃ tasyāṃ manohārivinodanam
- 4
कदाचिच्चोपलभ्येत तत्र पान्थात्कुतश्चन
वार्त्ता हरिशिखादीनाम् अतः सागम्यताम् इति
kadāciccopalabhyeta tatra pānthātkutaścana
vārttā hariśikhādīnām ataḥ sāgamyatām iti
- 5
तम् उक्त्वा युक्तम् आत्थेति तं चामन्त्र्य प्रसन्नकम्
साक्रन्दात्संभवग्रामात्प्रति वाराणसीम् अगाम्
tam uktvā yuktam āttheti taṃ cāmantrya prasannakam
sākrandātsaṃbhavagrāmātprati vārāṇasīm agām
- 6
अथ स्तोकान्तरातीतं माम् अभाषत गोमुखः
वहानि किम् अहं युष्मान्यूयं वहत माम् इति
atha stokāntarātītaṃ mām abhāṣata gomukhaḥ
vahāni kim ahaṃ yuṣmānyūyaṃ vahata mām iti
- 7
चिन्तितं च मया हन्त विनष्टः खलु गोमुखः
यूयं मां वहतेत्य् एष नो ब्रूयात्कथम् अन्यथा
cintitaṃ ca mayā hanta vinaṣṭaḥ khalu gomukhaḥ
yūyaṃ māṃ vahatety eṣa no brūyātkatham anyathā
- 8
आसनस्यापि यश्छायां मदीयस्य नमस्यति
अरिष्टाविष्टतां मुक्त्वा कथम् इत्थं स वक्ष्यति
āsanasyāpi yaśchāyāṃ madīyasya namasyati
ariṣṭāviṣṭatāṃ muktvā katham itthaṃ sa vakṣyati
- 9
स मयोक्तः सदैन्येन भवान्गुरुपदश्रमः
तन्मदीयम् अशङ्केन पृष्ठम् आरुह्यताम् इति
sa mayoktaḥ sadainyena bhavāngurupadaśramaḥ
tanmadīyam aśaṅkena pṛṣṭham āruhyatām iti
- 10
तेन चोक्तं विलक्षेण मा ग्रहीत यथाश्रुतम्
नेयं संभाव्यते चिन्ता जातारिष्टे ऽपि मादृशि
tena coktaṃ vilakṣeṇa mā grahīta yathāśrutam
neyaṃ saṃbhāvyate cintā jātāriṣṭe 'pi mādṛśi
- 11
किंतु यः किंचिद् आचष्टे पान्थस्य पथिकः पथि
वोढा भवति तस्यासौ खेदविस्मरणाद् इति
kiṃtu yaḥ kiṃcid ācaṣṭe pānthasya pathikaḥ pathi
voḍhā bhavati tasyāsau khedavismaraṇād iti
- 12
स मयोक्तो भवान् एव सर्ववृत्तान्तपेशलः
आख्यातुं च विजानाति यत्ततः कथयत्व् इति
sa mayokto bhavān eva sarvavṛttāntapeśalaḥ
ākhyātuṃ ca vijānāti yattataḥ kathayatv iti
- 13
तेनोक्तं पञ्च कथ्यन्ते कथावस्तूनि कोविदैः
धर्मार्थसुखनिर्वाणचिकित्साः सहविस्तराः
tenoktaṃ pañca kathyante kathāvastūni kovidaiḥ
dharmārthasukhanirvāṇacikitsāḥ sahavistarāḥ
- 14
तत्र सत्त्वोपकारार्था कायवाङ्मानसक्रिया
प्रभवः सर्वधर्माणां जगती जगताम् इव
tatra sattvopakārārthā kāyavāṅmānasakriyā
prabhavaḥ sarvadharmāṇāṃ jagatī jagatām iva
- 15
येनोपायेन मित्रत्वं यान्ति मध्यस्थशत्रवः
सर्वार्थानाम् असौ हेतुर्गुणानाम् इव सज्जनः
yenopāyena mitratvaṃ yānti madhyasthaśatravaḥ
sarvārthānām asau heturguṇānām iva sajjanaḥ
- 16
परस्त्रीगणिकात्यागः संतोषो मन्दरोषता
नातिसक्तिश्च दारेषु सुखं दुःखं विपर्ययः
parastrīgaṇikātyāgaḥ saṃtoṣo mandaroṣatā
nātisaktiśca dāreṣu sukhaṃ duḥkhaṃ viparyayaḥ
- 17
साङ्गस्य सुखरागादेर् अनङ्गस्य च देहिनः
संबन्धाभावम् अत्यन्तं निर्वाणं विदुर् ईश्वराः
sāṅgasya sukharāgāder anaṅgasya ca dehinaḥ
saṃbandhābhāvam atyantaṃ nirvāṇaṃ vidur īśvarāḥ
- 18
अर्धरात्रे ऽपि भुञ्जानः परमार्थबुभुक्षितः
कूटवैद्यपरित्यागी रोगैर्दूरेण वर्ज्यते
ardharātre 'pi bhuñjānaḥ paramārthabubhukṣitaḥ
kūṭavaidyaparityāgī rogairdūreṇa varjyate
- 19
दृष्टसंसारसाराणाम् ऋषीणां को हि मादृशः
असारो गुरुसाराणि दर्शनानि विडम्बयेत्
dṛṣṭasaṃsārasārāṇām ṛṣīṇāṃ ko hi mādṛśaḥ
asāro gurusārāṇi darśanāni viḍambayet
- 20
तेन यत्किंचिद् उच्छास्त्रं बालभावाद् उदाहृतम्
शुकवाशितनिःसारम् इदं मे मृष्यताम् इति
tena yatkiṃcid ucchāstraṃ bālabhāvād udāhṛtam
śukavāśitaniḥsāram idaṃ me mṛṣyatām iti
- 21
इदमादीः कथाः शृण्वन्निरन्तरसुरालयाम्
गङ्गाभरणम् आख्यातां प्रापं वाराणसीं ततः
idamādīḥ kathāḥ śṛṇvannirantarasurālayām
gaṅgābharaṇam ākhyātāṃ prāpaṃ vārāṇasīṃ tataḥ
- 22
तत्र बाह्यनिविष्टस्य शून्यस्य पुरसद्मनः
जरद्दारुसुधाचित्रम् अध्यतिष्ठाम मण्डपम्
tatra bāhyaniviṣṭasya śūnyasya purasadmanaḥ
jaraddārusudhācitram adhyatiṣṭhāma maṇḍapam
- 23
गोमुखस्तु क्षणं स्थित्वा माम् अवोचद्गतश्रमम्
मुहूर्तकम् अनुत्कण्ठैर् इह युष्माभिर् आस्यताम्
gomukhastu kṣaṇaṃ sthitvā mām avocadgataśramam
muhūrtakam anutkaṇṭhair iha yuṣmābhir āsyatām
- 24
यत्र स्थातव्यम् अस्माभिर् उपलभ्य तम् आश्रयम्
आगच्छामीति माम् उक्त्वा चलैर् उच्चलितः पदैः
yatra sthātavyam asmābhir upalabhya tam āśrayam
āgacchāmīti mām uktvā calair uccalitaḥ padaiḥ
- 25
गत्वा षोडशविंशानि पदानि सहसा स्थितः
ततः किमपि निश्चित्य निवृत्तो माम् अभाषत
gatvā ṣoḍaśaviṃśāni padāni sahasā sthitaḥ
tataḥ kimapi niścitya nivṛtto mām abhāṣata
- 26
यद् इदं युष्मदङ्गेषु दिव्यं भूषणम् आहितम्
इदम् आदाय गच्छामि स्थातुं नास्येह युज्यते
yad idaṃ yuṣmadaṅgeṣu divyaṃ bhūṣaṇam āhitam
idam ādāya gacchāmi sthātuṃ nāsyeha yujyate
- 27
त्रिदण्डिपाण्डराङ्गादिपाषण्डैश्छद्मकङ्कटैः
वाराणसी महाचौरैस्तीर्थध्वाङ्क्षैर् अधिष्ठिता
tridaṇḍipāṇḍarāṅgādipāṣaṇḍaiśchadmakaṅkaṭaiḥ
vārāṇasī mahācauraistīrthadhvāṅkṣair adhiṣṭhitā
- 28
युष्मान् एकाकिनो दृष्ट्वा सालङ्कारान्निरायुधान्
तेषां साहसिकः कश्चिद् अनर्थं चिन्तयेद् इति
yuṣmān ekākino dṛṣṭvā sālaṅkārānnirāyudhān
teṣāṃ sāhasikaḥ kaścid anarthaṃ cintayed iti
- 29
एवं भवतु नामेति मयासाव् अनुमोदितः
तदाभरणम् आदाय प्राविशत्त्वरितः पुरम्
evaṃ bhavatu nāmeti mayāsāv anumoditaḥ
tadābharaṇam ādāya prāviśattvaritaḥ puram
- 30
अथाचिरगते तस्मिन्परिव्राड्ब्रह्मचारिणौ
परिचङ्क्रमणश्रान्तौ तस्मिन्न् एव न्यसीदताम्
athāciragate tasminparivrāḍbrahmacāriṇau
paricaṅkramaṇaśrāntau tasminn eva nyasīdatām

