181 shlokas
- 1
अथ गन्धर्वदत्तायास्तां गुणाकारसंपदम्
समाकर्ण्यैव कर्णाभ्यां मनो नीतं विधेयताम्
atha gandharvadattāyāstāṃ guṇākārasaṃpadam
samākarṇyaiva karṇābhyāṃ mano nītaṃ vidheyatām
- 2
पृच्छामि स्म च भूयस्तम् अपि शक्या भवेन्मया
द्रष्टुं गन्धर्वदत्तेति तेन चोक्तं न शक्यते
pṛcchāmi sma ca bhūyastam api śakyā bhavenmayā
draṣṭuṃ gandharvadatteti tena coktaṃ na śakyate
- 3
अगान्धर्वेण सा द्रष्टुं देवेनापि न शक्यते
यदि चेच्छथ तां द्रष्टुं गान्धर्वं शिक्ष्यताम् इति
agāndharveṇa sā draṣṭuṃ devenāpi na śakyate
yadi cecchatha tāṃ draṣṭuṃ gāndharvaṃ śikṣyatām iti
- 4
मयोक्तं नारदीये ऽपि निवृत्ते किल लभ्यते
गान्धर्वशब्दस्तत्तस्माद् अस्माकं कार्यताम् इति
mayoktaṃ nāradīye 'pi nivṛtte kila labhyate
gāndharvaśabdastattasmād asmākaṃ kāryatām iti
- 5
ततो व्याहरितस्तेन वीणाचार्यः खरस्वरः
नष्टश्रुतिस्वरज्ञानो भूतिको नाम दुर्भगः
tato vyāharitastena vīṇācāryaḥ kharasvaraḥ
naṣṭaśrutisvarajñāno bhūtiko nāma durbhagaḥ
- 6
आसीच्च मम तं दृष्ट्वा विकृतं नरवानरम्
अलं मे नारदीयेन कृतं गन्धर्वदत्तया
āsīcca mama taṃ dṛṣṭvā vikṛtaṃ naravānaram
alaṃ me nāradīyena kṛtaṃ gandharvadattayā
- 7
ईदृशः शिष्यतां गत्वा राज्यलाभो ऽपि गर्हति
अन्यायागतम् ऐश्वर्यं निन्दन्त्य् एव हि साधवः
īdṛśaḥ śiṣyatāṃ gatvā rājyalābho 'pi garhati
anyāyāgatam aiśvaryaṃ nindanty eva hi sādhavaḥ
- 8
अभ्युत्थानाभिवादाभ्यां तं वीणादत्तकादयः
अपूजयन्मया चासौ न द्रष्टुम् अपि पारितः
abhyutthānābhivādābhyāṃ taṃ vīṇādattakādayaḥ
apūjayanmayā cāsau na draṣṭum api pāritaḥ
- 9
अथ रुष्टकटाक्षेण लोहिताक्षः स वीक्ष्य माम्
वीणादत्तकदत्तायां पीठिकायाम् उपाविशत्
atha ruṣṭakaṭākṣeṇa lohitākṣaḥ sa vīkṣya mām
vīṇādattakadattāyāṃ pīṭhikāyām upāviśat
- 10
अब्रवीद्दत्तकस्तं च यक्षीभर्तुर्द्विजन्मनः
भवान् अस्योपपन्नस्य नारदीयं करोत्व् इति
abravīddattakastaṃ ca yakṣībharturdvijanmanaḥ
bhavān asyopapannasya nāradīyaṃ karotv iti
- 11
तेनोक्तं साभिमानत्वाद् अयं माम् अवमन्यते
न च पारयते दातुं दारिद्र्यात्काकणीम् अपि
tenoktaṃ sābhimānatvād ayaṃ mām avamanyate
na ca pārayate dātuṃ dāridryātkākaṇīm api
- 12
गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा
न चास्मिन्न् एकम् अप्य् अस्ति यद्य् अस्ति प्रतिपद्यताम्
guruśuśrūṣayā vidyā puṣkalena dhanena vā
na cāsminn ekam apy asti yady asti pratipadyatām
- 13
दत्तकेनोक्तम् आचार्य विरूपं मन्त्रितं त्वया
को यक्षीकामुकं शक्तो दरिद्रम् इति जल्पितुम्
dattakenoktam ācārya virūpaṃ mantritaṃ tvayā
ko yakṣīkāmukaṃ śakto daridram iti jalpitum
- 14
यस्य दासः सदासो ऽहं त्वं जानास्य् एव मादृशः
स यक्षीकामुकः कस्माद्दरिद्र इति भण्यते
yasya dāsaḥ sadāso 'haṃ tvaṃ jānāsy eva mādṛśaḥ
sa yakṣīkāmukaḥ kasmāddaridra iti bhaṇyate
- 15
सुवर्णानां शतं वापि गृह्यतां त्वाद्।शोचितम्
पतिते द्रोणमेघो ऽपि न तिष्ठति जलं स्थले
suvarṇānāṃ śataṃ vāpi gṛhyatāṃ tvād|śocitam
patite droṇamegho 'pi na tiṣṭhati jalaṃ sthale
- 16
नारदादिपरीवारां स चाभ्यर्च्य सरस्वतीम्
दुर्व्यवस्थिततन्त्रीकां वीणां मह्यम् उपानयत्
nāradādiparīvārāṃ sa cābhyarcya sarasvatīm
durvyavasthitatantrīkāṃ vīṇāṃ mahyam upānayat
- 17
मया तु सा विपर्यक्स्था स्थापिताङ्के यदा तदा
भूतिको मां धिग् इत्य् उक्त्वा वीणादत्तकम् उक्तवान्
mayā tu sā viparyaksthā sthāpitāṅke yadā tadā
bhūtiko māṃ dhig ity uktvā vīṇādattakam uktavān
- 18
न यक्षीकामुको मन्दः शक्यः शिक्षयितुं मया
वीणाग्रहणम् अप्य् एष न जानाति सुखैदितः
na yakṣīkāmuko mandaḥ śakyaḥ śikṣayituṃ mayā
vīṇāgrahaṇam apy eṣa na jānāti sukhaiditaḥ
- 19
न नाम स्वयम् एतेन यदि वीणा न वादिता
आलेख्यवादकाः के ऽपि न दृष्ट्नष्टदृष्टिना
na nāma svayam etena yadi vīṇā na vāditā
ālekhyavādakāḥ ke 'pi na dṛṣṭnaṣṭadṛṣṭinā
- 20
इति संतक्ष्य मां वाग्भिर् आतोद्यं परिवर्त्य च
स निषादो निषादं मे षड्ज इत्युपदिष्टवान्
iti saṃtakṣya māṃ vāgbhir ātodyaṃ parivartya ca
sa niṣādo niṣādaṃ me ṣaḍja ityupadiṣṭavān
- 21
अथामर्षपरीतेन दृढं ताडयता मया
चतस्रः पञ्च वा तन्त्र्यश्छिन्नाश्चड् इति विस्वराः
athāmarṣaparītena dṛḍhaṃ tāḍayatā mayā
catasraḥ pañca vā tantryaśchinnāścaḍ iti visvarāḥ
- 22
अथोक्तो दत्तकस्तेन तन्त्रीवर्तकसंग्रहम्
अकृत्वा किं करोत्य् अस्य नारदीयं भवान् इति
athokto dattakastena tantrīvartakasaṃgraham
akṛtvā kiṃ karoty asya nāradīyaṃ bhavān iti
- 23
अहं तु विस्मृतच्छद्मा छिन्नतन्त्रीम् अपि क्षणम्
श्रुतिवासितकर्णत्वान्मृदु वीणाम् अवादयम्
ahaṃ tu vismṛtacchadmā chinnatantrīm api kṣaṇam
śrutivāsitakarṇatvānmṛdu vīṇām avādayam
- 24
अथ विस्फारितैर्नेत्रैर् उत्कर्णा दत्तकादयः
किम् एतद् इति जल्पन्तो माम् ऐक्षन्त सविस्मयाः
atha visphāritairnetrair utkarṇā dattakādayaḥ
kim etad iti jalpanto mām aikṣanta savismayāḥ
- 25
भूतिकस्तु भयक्रोधलज्जाविस्मयनिष्प्रभः
काकतालीयम् इत्य् उक्त्वा गत एव सदक्षिणः
bhūtikastu bhayakrodhalajjāvismayaniṣprabhaḥ
kākatālīyam ity uktvā gata eva sadakṣiṇaḥ
- 26
एवं च दिवसं नीत्वा कृतप्रादोषिकाशनः
आवसं शयनावासं मालाधूपाधिवासितम्
evaṃ ca divasaṃ nītvā kṛtaprādoṣikāśanaḥ
āvasaṃ śayanāvāsaṃ mālādhūpādhivāsitam
- 27
हंसपक्षांशुकप्रायकोमलास्तरणास्तृतम्
भास्वद्वज्रशिलापादम् आसेवे शयनं ततः
haṃsapakṣāṃśukaprāyakomalāstaraṇāstṛtam
bhāsvadvajraśilāpādam āseve śayanaṃ tataḥ
- 28
रूपाकृष्टजगन्नेत्रे युवती सारभूषणे
रूपाजीवे शनैः पादौ समवाहयतां मम
rūpākṛṣṭajagannetre yuvatī sārabhūṣaṇe
rūpājīve śanaiḥ pādau samavāhayatāṃ mama
- 29
सहजाहार्यमाधुर्यरमणीयतराक्षरैः
वचोभिः किल ते चित्तं मदीयं हर्तुम् ऐच्छताम्
sahajāhāryamādhuryaramaṇīyatarākṣaraiḥ
vacobhiḥ kila te cittaṃ madīyaṃ hartum aicchatām
- 30
वेगवत्या विमुक्तं च प्रतिभान्ति स्म तानि माम्
रासभीरसितानीव विरसानि स्वकर्णयोः
vegavatyā vimuktaṃ ca pratibhānti sma tāni mām
rāsabhīrasitānīva virasāni svakarṇayoḥ

