93 shlokas
- 1
अथ बिभ्रद्दुरुच्छेदं शोकं भ्रातृवियोगजम्
उत्सृष्टपृथिवीचिन्तः पालकः कालम् अक्षिपत्
atha bibhraddurucchedaṃ śokaṃ bhrātṛviyogajam
utsṛṣṭapṛthivīcintaḥ pālakaḥ kālam akṣipat
- 2
तं पुरोधःप्रभृतयः कदाचिद् अवदन्प्रजाः
उत्सीदन्तीः प्रजा राजन्नार्हसि त्वम् उपेक्षितुम्
taṃ purodhaḥprabhṛtayaḥ kadācid avadanprajāḥ
utsīdantīḥ prajā rājannārhasi tvam upekṣitum
- 3
भ्रातुः पुरः प्रतिज्ञाय दूरक्षां रक्षितुं क्षितिम्
किं शोचसि न शोको ऽयम् उपायः क्षितिरक्षणे
bhrātuḥ puraḥ pratijñāya dūrakṣāṃ rakṣituṃ kṣitim
kiṃ śocasi na śoko 'yam upāyaḥ kṣitirakṣaṇe
- 4
षष्ठं पापांशम् आदत्ते रक्षन्न् अपि नृपः प्रजाः
निक्षिप्तक्षितिरक्षस्तु सर्वम् एव न मुञ्चति
ṣaṣṭhaṃ pāpāṃśam ādatte rakṣann api nṛpaḥ prajāḥ
nikṣiptakṣitirakṣastu sarvam eva na muñcati
- 5
तस्माज्जिघांसता पापं पुण्यं चोपचिचीषता
राजन्धन्याः प्रजाः कार्याः सुखं चानुबुभूषता
tasmājjighāṃsatā pāpaṃ puṇyaṃ copacicīṣatā
rājandhanyāḥ prajāḥ kāryāḥ sukhaṃ cānububhūṣatā
- 6
न चेद् अर्थयमानानां वचनं नः करिष्यसि
ध्रुवं द्रक्ष्यसि संक्रान्ता देशान्राजन्वतः प्रजाः
na ced arthayamānānāṃ vacanaṃ naḥ kariṣyasi
dhruvaṃ drakṣyasi saṃkrāntā deśānrājanvataḥ prajāḥ
- 7
अवृत्तपूर्वम् अस्माभिर् उदासीने त्वयि श्रुतम्
बलाद् अग्निगृहान्नीतः पुरोडाशः शुना किल
avṛttapūrvam asmābhir udāsīne tvayi śrutam
balād agnigṛhānnītaḥ puroḍāśaḥ śunā kila
- 8
बटोश्च भ्राम्यतो भिक्षां भिक्षापात्राद् अनावृतात्
बटुत्वात्क्षिप्तचित्तस्य हृतः काकेन मोदकः
baṭośca bhrāmyato bhikṣāṃ bhikṣāpātrād anāvṛtāt
baṭutvātkṣiptacittasya hṛtaḥ kākena modakaḥ
- 9
इति श्रुत्वा ससंत्रासो राजा ताडितदुन्दुभिः
मृगेन्द्रासनम् अध्यास्ते सुमेरुं मघवान् इव
iti śrutvā sasaṃtrāso rājā tāḍitadundubhiḥ
mṛgendrāsanam adhyāste sumeruṃ maghavān iva
- 10
तस्मिन्नारूढमात्रे च समं विकसिताः प्रजाः
उदयाचलकूटस्थे नलिन्य इव भास्करे
tasminnārūḍhamātre ca samaṃ vikasitāḥ prajāḥ
udayācalakūṭasthe nalinya iva bhāskare
- 11
अथातीते क्वचित्काले विप्रान्पप्रच्छ पार्थिवः
धर्मम् आचक्षतां पूज्याः शुद्धम् इत्य् अथ ते ऽब्रुवन्
athātīte kvacitkāle viprānpapraccha pārthivaḥ
dharmam ācakṣatāṃ pūjyāḥ śuddham ity atha te 'bruvan
- 12
सर्वविद्याविदा धर्मः कस्त्वया नावलोकितः
आचारो ऽयम् इति व्यक्तम् अनुयुक्तास्त्वया वयम्
sarvavidyāvidā dharmaḥ kastvayā nāvalokitaḥ
ācāro 'yam iti vyaktam anuyuktāstvayā vayam
- 13
रागादिमन्तः पुरुषास्तैर् उक्ता ह्य् अप्रमाणता
सांख्यादीनाम् अकार्यत्वाद्वेदस्यैव प्रमाणता
rāgādimantaḥ puruṣāstair uktā hy apramāṇatā
sāṃkhyādīnām akāryatvādvedasyaiva pramāṇatā
- 14
तस्माद्वेदेषु विहितं यत्तद् आसेव्यताम् इति
श्रुत्वेदं नृपतिर्यज्ञैर् ईजे निःसंख्यदक्षिणैः
tasmādvedeṣu vihitaṃ yattad āsevyatām iti
śrutvedaṃ nṛpatiryajñair īje niḥsaṃkhyadakṣiṇaiḥ
- 15
अथोत्सृष्टप्रजाकार्यं दीक्षासन्तानसेवया
मन्त्रिनौ जातसंत्रासौ तं कदाचिद् अवोचताम्
athotsṛṣṭaprajākāryaṃ dīkṣāsantānasevayā
mantrinau jātasaṃtrāsau taṃ kadācid avocatām
- 16
उद्धृतः शोकपङ्कात्त्वं बलिभिर्द्विजकुञ्जरैः
उद्धार्यः सांप्रतं केन दीक्षापङ्काद्दुरुत्तरात्
uddhṛtaḥ śokapaṅkāttvaṃ balibhirdvijakuñjaraiḥ
uddhāryaḥ sāṃprataṃ kena dīkṣāpaṅkādduruttarāt
- 17
कामार्थौ यद्य् अपि त्यक्तौ सेव्याव् एव तथापि तौ
दुर्लभो हि विना ताभ्यां धर्मः शुद्धो नृपैर् इति
kāmārthau yady api tyaktau sevyāv eva tathāpi tau
durlabho hi vinā tābhyāṃ dharmaḥ śuddho nṛpair iti
- 18
उपपन्नम् इदं श्रुत्वा प्रतिश्रुत्य तथेति च
देवतायाचनव्यग्रस्त्रीकम् अन्तःपुरं ययौ
upapannam idaṃ śrutvā pratiśrutya tatheti ca
devatāyācanavyagrastrīkam antaḥpuraṃ yayau
- 19
पानाभरणवासःस्रक्प्रियवाग्दानमानिताः
अन्तःपुरचरीः प्रैश्याश्चचार परितोषिताः
pānābharaṇavāsaḥsrakpriyavāgdānamānitāḥ
antaḥpuracarīḥ praiśyāścacāra paritoṣitāḥ
- 20
अनन्तरम् अनुज्येष्ठं देवीः संमान्य भूपतिः
वासुकिन्या महादेव्या निनाय सह यामिनीम्
anantaram anujyeṣṭhaṃ devīḥ saṃmānya bhūpatiḥ
vāsukinyā mahādevyā nināya saha yāminīm
- 21
स ताम्रचूडरुतिभिर्बन्दिवृन्दैर्विबोधितः
उपासिष्ट पुरःसंध्याम् आ दिवाकरदर्शनात्
sa tāmracūḍarutibhirbandivṛndairvibodhitaḥ
upāsiṣṭa puraḥsaṃdhyām ā divākaradarśanāt
- 22
ततो धवलवासःस्रगलंकारानुलेपनः
स्तूयमानो जयाशीर्भिर् आस्थानस्थानम् आगतः
tato dhavalavāsaḥsragalaṃkārānulepanaḥ
stūyamāno jayāśīrbhir āsthānasthānam āgataḥ
- 23
पुरोधःप्रभृतीस्तत्र प्रकृतीः प्रकृतिप्रियः
मानयित्वा यथायोग्यं सोपचारं व्यसर्जयत्
purodhaḥprabhṛtīstatra prakṛtīḥ prakṛtipriyaḥ
mānayitvā yathāyogyaṃ sopacāraṃ vyasarjayat
- 24
स्मयमानस्ततो राजा मन्त्रिणाव् इदम् अब्रवीत्
आपानभूमिर् उद्याने रमणीया प्रकल्प्यताम्
smayamānastato rājā mantriṇāv idam abravīt
āpānabhūmir udyāne ramaṇīyā prakalpyatām
- 25
को हि युष्मद्विधसुहृद्विहितापत्प्रतिक्रियः
विषयान्न निषेवेत दृष्टादृष्टाविरोधिनः
ko hi yuṣmadvidhasuhṛdvihitāpatpratikriyaḥ
viṣayānna niṣeveta dṛṣṭādṛṣṭāvirodhinaḥ
- 26
सो ऽहं पौरजनं भृत्यान् अन्तःपुरविचारिणः
आत्मानं च भवन्नाथं योजयामि सुखैर् इति
so 'haṃ paurajanaṃ bhṛtyān antaḥpuravicāriṇaḥ
ātmānaṃ ca bhavannāthaṃ yojayāmi sukhair iti
- 27
अथ तौ प्रह्वमूर्धानौ स्वाम्यभिप्रायवेदिनौ
पानोपकरणं सर्वं सज्जम् एवेत्य् अवोचताम्
atha tau prahvamūrdhānau svāmyabhiprāyavedinau
pānopakaraṇaṃ sarvaṃ sajjam evety avocatām
- 28
व्याहार्य स ततस्तत्र सबालस्थविरां पुरीम्
वस्त्राभरणमाल्यान्नदानैः प्रीताम् अकारयत्
vyāhārya sa tatastatra sabālasthavirāṃ purīm
vastrābharaṇamālyānnadānaiḥ prītām akārayat
- 29
पद्मरागादिशुक्तिष्ठम् उत्पलाद्यधिवासितम्
कृतजोत्कारम् अन्योन्यं पीयते स्म ततो मधु
padmarāgādiśuktiṣṭham utpalādyadhivāsitam
kṛtajotkāram anyonyaṃ pīyate sma tato madhu
- 30
मधुपानान्तरालेषु सविपञ्चीस्वनं मुहुः
गीयते स्म मनोहारि नटाद्यैर्नृत्यते स्म च
madhupānāntarāleṣu savipañcīsvanaṃ muhuḥ
gīyate sma manohāri naṭādyairnṛtyate sma ca

