106 shlokas
- 1
अथ नागरकाकारस्तदाकारसुहृद्वृतः
संप्रस्थाप्य मनः पूर्वं नृपास्थानम् अगाम् अहम्
atha nāgarakākārastadākārasuhṛdvṛtaḥ
saṃprasthāpya manaḥ pūrvaṃ nṛpāsthānam agām aham
- 2
तत्र पुष्पकसंस्थानमञ्चस्थानं महीपतिम्
प्रणम्य तदनुज्ञातं मञ्चान्तरम् असेविषि
tatra puṣpakasaṃsthānamañcasthānaṃ mahīpatim
praṇamya tadanujñātaṃ mañcāntaram aseviṣi
- 3
रङ्गाङ्गणम् अथालोक्य कुशलप्रेक्षकाकुलम्
नृत्याचार्यौ नमस्कृत्य महीपालम् अवोचताम्
raṅgāṅgaṇam athālokya kuśalaprekṣakākulam
nṛtyācāryau namaskṛtya mahīpālam avocatām
- 4
राजन्न् उपान्तनेपथ्ये भृत्ये वः समुपागते
द्रष्टुम् इच्छथ यां पूर्वम् आज्ञापयत ताम् इति
rājann upāntanepathye bhṛtye vaḥ samupāgate
draṣṭum icchatha yāṃ pūrvam ājñāpayata tām iti
- 5
सो ऽब्रवीन्नृत्यगीतादिकलाशास्त्रविशारदः
गोमुखः स च याम् आह सा पूर्वं नृत्यताम् इति
so 'bravīnnṛtyagītādikalāśāstraviśāradaḥ
gomukhaḥ sa ca yām āha sā pūrvaṃ nṛtyatām iti
- 6
ताभ्याम् आगत्य पृष्टश्च का पूर्वं नृत्यताम् इति
स सुयामुनदन्तेति तदुपाध्यायम् आदिशत्
tābhyām āgatya pṛṣṭaśca kā pūrvaṃ nṛtyatām iti
sa suyāmunadanteti tadupādhyāyam ādiśat
- 7
ततस्तस्यां प्रनृत्तायां प्रनृत्ता नृत्यवेदिनः
रङ्गशेषस्तु निश्चेष्टः सुषुप्तावस्थां गतः
tatastasyāṃ pranṛttāyāṃ pranṛttā nṛtyavedinaḥ
raṅgaśeṣastu niśceṣṭaḥ suṣuptāvasthāṃ gataḥ
- 8
प्रत्याहृत्य ततश्चेतो ह्रियमाणं बलात्तया
मनोनेत्राङ्गसंचारैर् अनाहार्यैर् अचिन्तयम्
pratyāhṛtya tataśceto hriyamāṇaṃ balāttayā
manonetrāṅgasaṃcārair anāhāryair acintayam
- 9
नानुगन्तुम् अलं रम्भा नृत्तम् अस्याः समेनका
कुत एव पराजेतुम् अबला बालिका प्रिया
nānugantum alaṃ rambhā nṛttam asyāḥ samenakā
kuta eva parājetum abalā bālikā priyā
- 10
राजहंसः पिपासान्धः प्राप्तः पङ्कजिनीं यथा
पङ्काविलजलां पश्येत्तथाध्यासम् अहं प्रियाम्
rājahaṃsaḥ pipāsāndhaḥ prāptaḥ paṅkajinīṃ yathā
paṅkāvilajalāṃ paśyettathādhyāsam ahaṃ priyām
- 11
अवोचं गोमुखं चेदं जीयमानां प्रियाम् अहम्
अशक्तः प्रेक्षितुं तेन रङ्गान्निर्गम्यताम् इति
avocaṃ gomukhaṃ cedaṃ jīyamānāṃ priyām aham
aśaktaḥ prekṣituṃ tena raṅgānnirgamyatām iti
- 12
तेनोक्तम् इच्छया गन्तुम् आगन्तुं वा न लभ्यते
वत्सराजकुलात्तेन मुहूर्तं स्थीयताम् इति
tenoktam icchayā gantum āgantuṃ vā na labhyate
vatsarājakulāttena muhūrtaṃ sthīyatām iti
- 13
विरतायां ततस्तस्यां पुराणार्करुचाव् इव
जीवलोकम् इव ज्योत्स्ना प्रिया रङ्गम् अरञ्जयत्
viratāyāṃ tatastasyāṃ purāṇārkarucāv iva
jīvalokam iva jyotsnā priyā raṅgam arañjayat
- 14
अपृच्छं गोमुखं चासां कतमा पद्मदेविका
मुद्रिकालतिका चेति स विहस्येदम् अब्रवीत्
apṛcchaṃ gomukhaṃ cāsāṃ katamā padmadevikā
mudrikālatikā ceti sa vihasyedam abravīt
- 15
कीर्तिकान्त्योर् इयं मध्ये या लक्ष्मीर् इव राजते
एषा नः स्वामिनी देवी वामतो मुद्रिकालता
kīrtikāntyor iyaṃ madhye yā lakṣmīr iva rājate
eṣā naḥ svāminī devī vāmato mudrikālatā
- 16
न चेयं शक्यते जेतुम् अलं वः शङ्कया यतः
दृष्टा केन शरज्ज्योत्स्ना खद्योतप्रभया जिता
na ceyaṃ śakyate jetum alaṃ vaḥ śaṅkayā yataḥ
dṛṣṭā kena śarajjyotsnā khadyotaprabhayā jitā
- 17
मया विजयमानेयम् अनेकं नर्तकीशतम्
दृष्टा संभावयाम्य् अस्यास्तेन नृत्तगुणान् इति
mayā vijayamāneyam anekaṃ nartakīśatam
dṛṣṭā saṃbhāvayāmy asyāstena nṛttaguṇān iti
- 18
गोमुखाभिमुखो यावत्सावधानं शृणोम्य् अहम्
तावज्जय जयेत्य् उच्चैर्विमुक्तः प्रेक्षकैर्ध्वनिः
gomukhābhimukho yāvatsāvadhānaṃ śṛṇomy aham
tāvajjaya jayety uccairvimuktaḥ prekṣakairdhvaniḥ
- 19
रङ्गाद्दृष्टा च निर्यान्ती बाध्यमानेव सा मया
दैन्यवेपथुवैवर्ण्यविषादैः सहजैर् इव
raṅgāddṛṣṭā ca niryāntī bādhyamāneva sā mayā
dainyavepathuvaivarṇyaviṣādaiḥ sahajair iva
- 20
ततो विसर्जितास्थानं नमस्कृत्य महीपतिम्
स्वम् आवासं व्रजामि स्म कान्ताचिन्तापुरःसरः
tato visarjitāsthānaṃ namaskṛtya mahīpatim
svam āvāsaṃ vrajāmi sma kāntācintāpuraḥsaraḥ
- 21
गोमुखं चाब्रवं कस्मान्माम् इदानीम् उपेक्षसे
न ह्य् आदेशम् उपेक्षन्ते त्वादृशा मादृशाम् इति
gomukhaṃ cābravaṃ kasmānmām idānīm upekṣase
na hy ādeśam upekṣante tvādṛśā mādṛśām iti
- 22
तेनोक्तम् अपरः कश्चित्प्रत्ययार्थं विसर्ज्यताम्
श्रद्धास्यति न मे वाक्यं विप्रलब्धा हि सा मया
tenoktam aparaḥ kaścitpratyayārthaṃ visarjyatām
śraddhāsyati na me vākyaṃ vipralabdhā hi sā mayā
- 23
एषाम् अन्यतमं याहि गृहीत्वेति मयोदिते
मरुभूतिक एवात्र योग्य इत्ययम् उक्तवान्
eṣām anyatamaṃ yāhi gṛhītveti mayodite
marubhūtika evātra yogya ityayam uktavān
- 24
अयं हरिशिखस्तावन्नीत्या वक्रगतिः कृतः
अपायशतम् आलोक्य कदाचिज्जालम् आलिखेत्
ayaṃ hariśikhastāvannītyā vakragatiḥ kṛtaḥ
apāyaśatam ālokya kadācijjālam ālikhet
- 25
कथं कष्टतमे बालो व्यसनानां चतुष्टये
यत्प्रधानस्त्रियस्तत्र राजपुत्रः प्रवर्त्यते
kathaṃ kaṣṭatame bālo vyasanānāṃ catuṣṭaye
yatpradhānastriyastatra rājaputraḥ pravartyate
- 26
एवम् अङ्गुलिभङ्गेन विचार्यालीकपण्डितः
विहन्याद् अपि नः कार्यं तस्माद् एष न युज्यते
evam aṅgulibhaṅgena vicāryālīkapaṇḍitaḥ
vihanyād api naḥ kāryaṃ tasmād eṣa na yujyate
- 27
तपन्तको ऽपि बालत्वान्मूढः शून्यमुखो यतः
तस्माद् एवंविधे कार्ये नियोगं नायम् अर्हति
tapantako 'pi bālatvānmūḍhaḥ śūnyamukho yataḥ
tasmād evaṃvidhe kārye niyogaṃ nāyam arhati
- 28
विक्रमैकरसत्वाच्च समर्थो मरुभूतिकः
अभ्यस्तसाहसस्तस्माद् एष प्रस्थाप्यताम् इति
vikramaikarasatvācca samartho marubhūtikaḥ
abhyastasāhasastasmād eṣa prasthāpyatām iti
- 29
ततस्तौ सहितौ यातौ चिरात्तु मरुभूतिकम्
प्राप्तं हरिशिखो ऽपृच्छत्किं वृत्तं भवतोर् इति
tatastau sahitau yātau cirāttu marubhūtikam
prāptaṃ hariśikho 'pṛcchatkiṃ vṛttaṃ bhavator iti
- 30
तेनोक्तम् आवयोस्तावद्वेशमध्येन गच्छतोः
आयात्य् अभिमुखी यैव सैव याति पराङ्मुखी
tenoktam āvayostāvadveśamadhyena gacchatoḥ
āyāty abhimukhī yaiva saiva yāti parāṅmukhī

