125 shlokas
- 1
ततस्ताम् अब्रवं भीरु त्वम् एव हि मम प्रिया
तथापि तु विनोदेन तिष्ठामः कथ्यताम् इति
tatastām abravaṃ bhīru tvam eva hi mama priyā
tathāpi tu vinodena tiṣṭhāmaḥ kathyatām iti
- 2
ग्रहीतव्यानि नामानि गुरुदेवद्विजन्मनाम्
यस्मात्तेन विशुद्ध्यर्थं स्वानम् आचरितं तया
grahītavyāni nāmāni gurudevadvijanmanām
yasmāttena viśuddhyarthaṃ svānam ācaritaṃ tayā
- 3
अस्ति मेरुगिरिप्रांशुर् आषाढो नाम पर्वतः
शूरपण्डितवित्ताढ्यविद्याधरकुलालयः
asti merugiriprāṃśur āṣāḍho nāma parvataḥ
śūrapaṇḍitavittāḍhyavidyādharakulālayaḥ
- 4
तत्र विद्याधरस्वामी वेदवान्वेगवान् इति
यः कुबेराधिकस्वो ऽपि निःस्व एव दिनात्यये
tatra vidyādharasvāmī vedavānvegavān iti
yaḥ kuberādhikasvo 'pi niḥsva eva dinātyaye
- 5
तस्यापि पृथिवी नाम महिषी प्रांशुवंशजा
तृणाय मन्यते स्थैर्याद्या देवीं पृथिवीम् अपि
tasyāpi pṛthivī nāma mahiṣī prāṃśuvaṃśajā
tṛṇāya manyate sthairyādyā devīṃ pṛthivīm api
- 6
तौ च पुत्रम् अविन्दन्तौ चिरं दुःखम् अतिष्ठताम्
प्रौढाया इव कन्यायाः पितरौ सदृशं वरम्
tau ca putram avindantau ciraṃ duḥkham atiṣṭhatām
prauḍhāyā iva kanyāyāḥ pitarau sadṛśaṃ varam
- 7
तौ मनःपुत्रिकां नाम कुलविद्यां सुतार्थिनौ
आराधयितुम् आरब्धौ तया चोक्तं प्रसन्नया
tau manaḥputrikāṃ nāma kulavidyāṃ sutārthinau
ārādhayitum ārabdhau tayā coktaṃ prasannayā
- 8
सर्वविद्याधरोत्कृष्टविद्याधरपराक्रमः
भविता भवतोः पुत्रः पुत्रकौ दुःखम् उझतम्
sarvavidyādharotkṛṣṭavidyādharaparākramaḥ
bhavitā bhavatoḥ putraḥ putrakau duḥkham ujhatam
- 9
एका च दुहिता यस्याः कलाशाली भविष्यति
शूरः साङ्ग इवानङ्गो विद्याधरपतिः पतिः
ekā ca duhitā yasyāḥ kalāśālī bhaviṣyati
śūraḥ sāṅga ivānaṅgo vidyādharapatiḥ patiḥ
- 10
काले क्वचिद् अतीते च प्रसूता पृथिवी सुतम्
त्रिवर्गम् अक्षतं देवी पृथिवीव सुरक्षिता
kāle kvacid atīte ca prasūtā pṛthivī sutam
trivargam akṣataṃ devī pṛthivīva surakṣitā
- 11
मनःपुत्रिकया दत्तः स यस्मात्कुलविद्यया
तस्मान्मानसवेगाख्यः पुत्रः पित्रा प्रसाधितः
manaḥputrikayā dattaḥ sa yasmātkulavidyayā
tasmānmānasavegākhyaḥ putraḥ pitrā prasādhitaḥ
- 12
संवत्सरत्रये ऽतीते जाताया दुहितुः कृतम्
नाम वेगवतात्मीयम् असौ वेगवती ततः
saṃvatsaratraye 'tīte jātāyā duhituḥ kṛtam
nāma vegavatātmīyam asau vegavatī tataḥ
- 13
लब्धेष्टतनयौ तौ च मोदमानाव् अहर्निशम्
नीतवन्तौ चिरं कालम् एकाहर्निशसंमितम्
labdheṣṭatanayau tau ca modamānāv aharniśam
nītavantau ciraṃ kālam ekāharniśasaṃmitam
- 14
वेगवान् एकदा स्नातः प्रीणिताग्निसुरद्विजः
भद्रासनस्थम् आत्मानं ददर्श आदर्शमण्डले
vegavān ekadā snātaḥ prīṇitāgnisuradvijaḥ
bhadrāsanastham ātmānaṃ dadarśa ādarśamaṇḍale
- 15
अथ हंसम् इवासीनम् अञ्जनाचलमूर्धनि
मृणालधवलं केशं दृष्टवान् आत्ममूर्धनि
atha haṃsam ivāsīnam añjanācalamūrdhani
mṛṇāladhavalaṃ keśaṃ dṛṣṭavān ātmamūrdhani
- 16
ततो भद्रासनं त्यक्त्वा वसुधास्थण्डिले स्थितः
पृष्टो मानसवेगेन किम् एतद् इति वेगवान्
tato bhadrāsanaṃ tyaktvā vasudhāsthaṇḍile sthitaḥ
pṛṣṭo mānasavegena kim etad iti vegavān
- 17
तेनोक्तं पलितं दृष्ट्वा मनःपुत्रिकवंशजाः
तपांसि वा निषेवन्ते वेदान्तविहितानि वा
tenoktaṃ palitaṃ dṛṣṭvā manaḥputrikavaṃśajāḥ
tapāṃsi vā niṣevante vedāntavihitāni vā
- 18
तत्प्रजाः पालयेः पुत्र प्रजास्त्वां पालयन्तु च
पालितैर्हि मृगेन्द्रो ऽपि काननैर् एव पाल्यते
tatprajāḥ pālayeḥ putra prajāstvāṃ pālayantu ca
pālitairhi mṛgendro 'pi kānanair eva pālyate
- 19
अथ मानसवेगेन क्रोशन्तीषु प्रजासु च
राजा मन्दसुखोत्कण्ठः प्रतियातस्तपोवनम्
atha mānasavegena krośantīṣu prajāsu ca
rājā mandasukhotkaṇṭhaḥ pratiyātastapovanam
- 20
भर्त्रा निवर्त्यमानापि वचोभिः सोपपत्तिभिः
न निवृत्ता यदा देवी तदोपायं प्रयुक्तवान्
bhartrā nivartyamānāpi vacobhiḥ sopapattibhiḥ
na nivṛttā yadā devī tadopāyaṃ prayuktavān
- 21
अद्यैवाहं च्युतो राज्याद् अद्यैवेयं पतिव्रता
न मे सम्पादयत्य् आज्ञाम् अहो धर्मः सताम् इति
adyaivāhaṃ cyuto rājyād adyaiveyaṃ pativratā
na me sampādayaty ājñām aho dharmaḥ satām iti
- 22
ततो ह्रीता च भीता च साश्रुश्रेणिः सवेपथुः
पादयोः पतिता पत्युर्व्यज्ञापयद् असौ शनैः
tato hrītā ca bhītā ca sāśruśreṇiḥ savepathuḥ
pādayoḥ patitā patyurvyajñāpayad asau śanaiḥ
- 23
यदा तर्हि मया यूयं पावयन्तस्तपोवनम्
उपास्याः पावनतमं स कालः कथ्यताम् इति
yadā tarhi mayā yūyaṃ pāvayantastapovanam
upāsyāḥ pāvanatamaṃ sa kālaḥ kathyatām iti
- 24
सो ऽब्रवीद्दुर्लभं पुत्रं स्थिरसिंहासनास्थितम्
भर्तारं वेगवत्याश्च दृष्ट्वा द्रष्टासि माम् इति
so 'bravīddurlabhaṃ putraṃ sthirasiṃhāsanāsthitam
bhartāraṃ vegavatyāśca dṛṣṭvā draṣṭāsi mām iti
- 25
एवं चैव च कल्याणि पिता विज्ञाप्यताम् इति
उक्ता वेगवती मात्रा पितरं प्रणताब्रवीत्
evaṃ caiva ca kalyāṇi pitā vijñāpyatām iti
uktā vegavatī mātrā pitaraṃ praṇatābravīt
- 26
तात त्वयि वनं याते को मे दास्यति मोदकान्
कल्पवृक्षप्रसूतानि फलानि कुसुमानि वा
tāta tvayi vanaṃ yāte ko me dāsyati modakān
kalpavṛkṣaprasūtāni phalāni kusumāni vā
- 27
तेनोक्तं येन येनार्थो दुर्लभेनापि केनचित्
तत्तन्मानसवेगस्ते भ्राता दातास्यताम् इति
tenoktaṃ yena yenārtho durlabhenāpi kenacit
tattanmānasavegaste bhrātā dātāsyatām iti
- 28
इति राज्यकलत्रमित्रपुत्रान्गृहधामं च तृणाय मन्यमानः
गुरुसत्त्वरजस्तमःकलङ्कां प्रकृतिं हातुम् अगाद्वनं नरेन्द्रः
iti rājyakalatramitraputrāngṛhadhāmaṃ ca tṛṇāya manyamānaḥ
gurusattvarajastamaḥkalaṅkāṃ prakṛtiṃ hātum agādvanaṃ narendraḥ
- 29
श्रियं मानसवेगो ऽपि कदलीदलचञ्चलाम्
शक्तित्रयप्रयोगज्ञः कृतवान् अचलाचलाम्
śriyaṃ mānasavego 'pi kadalīdalacañcalām
śaktitrayaprayogajñaḥ kṛtavān acalācalām
- 30
अथ याते क्वचित्काले मातङ्गाधिपतेः सुता
आषाढं वायुमुक्तेति सखीपरिवृतागमत्
atha yāte kvacitkāle mātaṅgādhipateḥ sutā
āṣāḍhaṃ vāyumukteti sakhīparivṛtāgamat

