172 shlokas
- 1
रक्तो महान्सकलमस्तूर्णकः शकुनाहृतः
सारामुखो दीर्घशूको लोध्रशूकः सुगन्धिकः
rakto mahānsakalamastūrṇakaḥ śakunāhṛtaḥ
sārāmukho dīrghaśūko lodhraśūkaḥ sugandhikaḥ
- 2
पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरसारिवौ
काञ्चनो महिषः शूकः दूषकः कुसुमाण्डकः
puṇḍraḥ pāṇḍuḥ puṇḍarīkaḥ pramodo gaurasārivau
kāñcano mahiṣaḥ śūkaḥ dūṣakaḥ kusumāṇḍakaḥ
- 3
लाङ्गला लोहवालाख्याः कर्दमाः शीतभीरुकाः
पतङ्गास्तपनीयाश्च ये चान्ये शालयः शुभाः
lāṅgalā lohavālākhyāḥ kardamāḥ śītabhīrukāḥ
pataṅgāstapanīyāśca ye cānye śālayaḥ śubhāḥ
- 4
स्वादुपाकरसाः स्निग्धा वृष्या बद्धाल्पवर्चसः
कषायानुरसाः पथ्या लघवो मूत्रला हिमाः
svādupākarasāḥ snigdhā vṛṣyā baddhālpavarcasaḥ
kaṣāyānurasāḥ pathyā laghavo mūtralā himāḥ
- 5
शूकजेषु वरस्तत्र रक्तस्तृष्णात्रिदोषहा
महांस्तम् अनु कलमस्तं चाप्य् अनु ततः परे
śūkajeṣu varastatra raktastṛṣṇātridoṣahā
mahāṃstam anu kalamastaṃ cāpy anu tataḥ pare
- 6
यवका हायनाः पांसुबाष्पनैषधकादयः
स्वादूष्णा गुरवः स्निग्धाः पाके ऽम्लाः श्लेष्मपित्तलाः
yavakā hāyanāḥ pāṃsubāṣpanaiṣadhakādayaḥ
svādūṣṇā guravaḥ snigdhāḥ pāke 'mlāḥ śleṣmapittalāḥ
- 7
सृष्टमूत्रपुरीषाश्च पूर्वं पूर्वं च निन्दिताः
स्निग्धो ग्राही लघुः स्वादुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरो हिमः
sṛṣṭamūtrapurīṣāśca pūrvaṃ pūrvaṃ ca ninditāḥ
snigdho grāhī laghuḥ svādustridoṣaghnaḥ sthiro himaḥ
- 8
षष्टिको व्रीहिषु श्रेष्ठो गौरश्चासितगौरतः
ततः क्रमान्महाव्रीहिकृष्णव्रीहिजतूमुखाः
ṣaṣṭiko vrīhiṣu śreṣṭho gauraścāsitagaurataḥ
tataḥ kramānmahāvrīhikṛṣṇavrīhijatūmukhāḥ
- 9
कुक्कुटाण्डकलावाख्यपारावतकशूकराः
वरकोद्दालकोज्ज्वालचीनशारददर्दुराः
kukkuṭāṇḍakalāvākhyapārāvatakaśūkarāḥ
varakoddālakojjvālacīnaśāradadardurāḥ
- 10
गन्धनाः कुरुविन्दाश्च गुणैर् अल्पान्तराः स्मृताः
स्वादुर् अम्लविपाको ऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः
gandhanāḥ kuruvindāśca guṇair alpāntarāḥ smṛtāḥ
svādur amlavipāko 'nyo vrīhiḥ pittakaro guruḥ
- 11
बहुमूत्रपुरीषोष्मा त्रिदोषस्त्व् एव पाटलः
कङ्गुकोद्रवनीवारश्यामाकादि हिमं लघु
bahumūtrapurīṣoṣmā tridoṣastv eva pāṭalaḥ
kaṅgukodravanīvāraśyāmākādi himaṃ laghu
- 12
तृणधान्यं पवनकृल्लेखनं कफपित्तहृत्
भग्नसंधानकृत्तत्र प्रियङ्गुर्बृंहणी गुरुः
tṛṇadhānyaṃ pavanakṛllekhanaṃ kaphapittahṛt
bhagnasaṃdhānakṛttatra priyaṅgurbṛṃhaṇī guruḥ
- 13
कोरदूषः परं ग्राही स्पर्शः शीतो विषापहः
रूक्षः शीतो गुरुः स्वादुः सरो विड्वातकृद्यवः
koradūṣaḥ paraṃ grāhī sparśaḥ śīto viṣāpahaḥ
rūkṣaḥ śīto guruḥ svāduḥ saro viḍvātakṛdyavaḥ
- 14
वृष्यः स्थैर्यकरो मूत्रमेदःपित्तकफाञ्जयेत्
पीनसश्वासकासोरुस्तम्भकण्ठत्वगामयान्
vṛṣyaḥ sthairyakaro mūtramedaḥpittakaphāñjayet
pīnasaśvāsakāsorustambhakaṇṭhatvagāmayān
- 15
न्यूनो यवाद् अनुयवो रूक्षोष्णो वंशजो यवः
वृष्यः शीतो गुरुः स्निग्धो जीवनो वातपित्तहा
nyūno yavād anuyavo rūkṣoṣṇo vaṃśajo yavaḥ
vṛṣyaḥ śīto guruḥ snigdho jīvano vātapittahā
- 16
संधानकारी मधुरो गोधूमः स्थैर्यकृत्सरः
पथ्या नन्दीमुखी शीता कषायमधुरा लघुः
saṃdhānakārī madhuro godhūmaḥ sthairyakṛtsaraḥ
pathyā nandīmukhī śītā kaṣāyamadhurā laghuḥ
- 17
मुद्गाढकीमसूरादि शिम्बीधान्यं विबन्धकृत्
कषायं स्वादु संग्राहि कटुपाकं हिमं लघु
mudgāḍhakīmasūrādi śimbīdhānyaṃ vibandhakṛt
kaṣāyaṃ svādu saṃgrāhi kaṭupākaṃ himaṃ laghu
- 18
मेदःश्लेष्मास्रपित्तेषु हितं लेपोपसेकयोः
वरो ऽत्र मुद्गो ऽल्पचलः कलायस्त्व् अतिवातलः
medaḥśleṣmāsrapitteṣu hitaṃ lepopasekayoḥ
varo 'tra mudgo 'lpacalaḥ kalāyastv ativātalaḥ
- 19
राजमाषो ऽनिलकरो रूक्षो बहुशकृद्गुरुः
उष्णाः कुलत्थाः पाके ऽम्लाः शुक्राश्मश्वासपीनसान्
rājamāṣo 'nilakaro rūkṣo bahuśakṛdguruḥ
uṣṇāḥ kulatthāḥ pāke 'mlāḥ śukrāśmaśvāsapīnasān
- 20
कासार्शःकफवातांश्च घ्नन्ति पित्तास्रदाः परम्
निष्पावो वातपित्तास्रस्तन्यमूत्रकरो गुरुः
kāsārśaḥkaphavātāṃśca ghnanti pittāsradāḥ param
niṣpāvo vātapittāsrastanyamūtrakaro guruḥ
- 21
सरो विदाही दृक्शुक्रकफशोफविषापहः
माषः स्निग्धो बलश्लेष्ममलपित्तकरः सरः
saro vidāhī dṛkśukrakaphaśophaviṣāpahaḥ
māṣaḥ snigdho balaśleṣmamalapittakaraḥ saraḥ
- 22
गुरूष्णो ऽनिलहा स्वादुः शुक्रवृद्धिविरेककृत्
फलानि माषवद्विद्यात्काकाण्डोलात्मगुप्तयोः
gurūṣṇo 'nilahā svāduḥ śukravṛddhivirekakṛt
phalāni māṣavadvidyātkākāṇḍolātmaguptayoḥ
- 23
उष्णस्त्वच्यो हिमः स्पर्शे केश्यो बल्यस्तिलो गुरुः
अल्पमूत्रः कटुः पाके मेधाग्निकफपित्तकृत्
uṣṇastvacyo himaḥ sparśe keśyo balyastilo guruḥ
alpamūtraḥ kaṭuḥ pāke medhāgnikaphapittakṛt
- 24
स्निग्धोमा स्वादुतिक्तोष्णा कफपित्तकरी गुरुः
दृक्शुक्रहृत्कटुः पाके तद्वद्बीजं कुसुम्भजम्
snigdhomā svādutiktoṣṇā kaphapittakarī guruḥ
dṛkśukrahṛtkaṭuḥ pāke tadvadbījaṃ kusumbhajam
- 25
माषो ऽत्र सर्वेष्व् अवरो यवकः शूकजेषु च
नवं धान्यम् अभिष्यन्दि लघु संवत्सरोषितम्
māṣo 'tra sarveṣv avaro yavakaḥ śūkajeṣu ca
navaṃ dhānyam abhiṣyandi laghu saṃvatsaroṣitam
- 26
शीघ्रजन्म तथा सूप्यं निस्तुषं युक्तिभर्जितम्
मण्डपेयाविलेपीनाम् ओदनस्य च लाघवम्
śīghrajanma tathā sūpyaṃ nistuṣaṃ yuktibharjitam
maṇḍapeyāvilepīnām odanasya ca lāghavam
- 27
यथापूर्वं शिवस्तत्र मण्डो वातानुलोमनः
तृड्ग्लानिदोषशेषघ्नः पाचनो धातुसाम्यकृत्
yathāpūrvaṃ śivastatra maṇḍo vātānulomanaḥ
tṛḍglānidoṣaśeṣaghnaḥ pācano dhātusāmyakṛt
- 28
स्रोतोमार्दवकृत्स्वेदी संधुक्षयति चानलम्
क्षुत्तृष्णाग्लानिदौर्बल्यकुक्षिरोगज्वरापहा
srotomārdavakṛtsvedī saṃdhukṣayati cānalam
kṣuttṛṣṇāglānidaurbalyakukṣirogajvarāpahā
- 29
मलानुलोमनी पथ्या पेया दीपनपाचनी
विलेपी ग्राहिणी हृद्या तृष्णाघ्नी दीपनी हिता
malānulomanī pathyā peyā dīpanapācanī
vilepī grāhiṇī hṛdyā tṛṣṇāghnī dīpanī hitā
- 30
व्रणाक्षिरोगसंशुद्धदुर्बलस्नेहपायिनाम्
सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नो ऽत्यक्तोष्मा चौदनो लघुः
vraṇākṣirogasaṃśuddhadurbalasnehapāyinām
sudhautaḥ prasrutaḥ svinno 'tyaktoṣmā caudano laghuḥ

