22 shlokas
- 1
जत्रूर्ध्वकफवातोत्थविकाराणाम् अजन्मने
उच्छेदाय च जातानां पिबेद्धूमं सदात्मवान्
jatrūrdhvakaphavātotthavikārāṇām ajanmane
ucchedāya ca jātānāṃ pibeddhūmaṃ sadātmavān
- 2
स्निग्धो मध्यः स तीक्ष्णश्च वाते वातकफे कफे
योज्यो न रक्तपित्तार्तिविरिक्तोदरमेहिषु
snigdho madhyaḥ sa tīkṣṇaśca vāte vātakaphe kaphe
yojyo na raktapittārtiviriktodaramehiṣu
- 3
तिमिरोर्ध्वानिलाध्मानरोहिणीदत्तवस्तिषु
मत्स्यमद्यदधिक्षीरक्षौद्रस्नेहविषाशिषु
timirordhvānilādhmānarohiṇīdattavastiṣu
matsyamadyadadhikṣīrakṣaudrasnehaviṣāśiṣu
- 4
शिरस्यभिहते पाण्डुरोगे जागरिते निशि
रक्तपित्तान्ध्यबाधिर्यतृण्मूर्छामदमोहकृत्
śirasyabhihate pāṇḍuroge jāgarite niśi
raktapittāndhyabādhiryatṛṇmūrchāmadamohakṛt
- 5
धूमो ऽकाले ऽतिपीतो वा तत्र शीतो विधिर्हितः
क्षुतजृम्भितविण्मूत्रस्त्रीसेवाशस्त्रकर्मणाम्
dhūmo 'kāle 'tipīto vā tatra śīto vidhirhitaḥ
kṣutajṛmbhitaviṇmūtrastrīsevāśastrakarmaṇām
- 6
हासस्य दन्तकाष्ठस्य धूमम् अन्ते पिबेन्मृदुम्
कालेष्वेषु निशाहारनावनान्ते च मध्यमम्
hāsasya dantakāṣṭhasya dhūmam ante pibenmṛdum
kāleṣveṣu niśāhāranāvanānte ca madhyamam
- 7
निद्रानस्याञ्जनस्नानच्छर्दितान्ते विरेचनम्
वस्तिनेत्रसमद्रव्यं त्रिकोशं कारयेद् ऋजु
nidrānasyāñjanasnānaccharditānte virecanam
vastinetrasamadravyaṃ trikośaṃ kārayed ṛju
- 8
मूलाग्रे ऽङ्गुष्ठकोलास्थिप्रवेशं धूमनेत्रकम्
तीक्ष्णस्नेहनमध्येषु त्रीणि चत्वारि पञ्च च
mūlāgre 'ṅguṣṭhakolāsthipraveśaṃ dhūmanetrakam
tīkṣṇasnehanamadhyeṣu trīṇi catvāri pañca ca
- 9
अङ्गुलानां क्रमात्पातुः प्रमाणेनाष्टकानि तत्
ऋजूपविष्टस्तच्चेता विवृतास्यस्त्रिपर्ययम्
aṅgulānāṃ kramātpātuḥ pramāṇenāṣṭakāni tat
ṛjūpaviṣṭastaccetā vivṛtāsyastriparyayam
- 10
पिधाय छिद्रम् एकैकं धूमं नासिकया पिबेत्
प्राक्पिबेन्नासयोत्क्लिष्टे दोषे घ्राणशिरोगते
pidhāya chidram ekaikaṃ dhūmaṃ nāsikayā pibet
prākpibennāsayotkliṣṭe doṣe ghrāṇaśirogate
- 11
उत्क्लेशनार्थं वक्त्रेण विपरीतं तु कण्ठगे
मुखेनैवोद्वमेद्धूमं नासया दृग्विघातकृत्
utkleśanārthaṃ vaktreṇa viparītaṃ tu kaṇṭhage
mukhenaivodvameddhūmaṃ nāsayā dṛgvighātakṛt
- 12
आक्षेपमोक्षैः पातव्यो धूमस्तु त्रिस्त्रिभिस्त्रिभिः
अह्नः पिबेत्सकृत्स्निग्धं द्विर्मध्यं शोधनं परम्
ākṣepamokṣaiḥ pātavyo dhūmastu tristribhistribhiḥ
ahnaḥ pibetsakṛtsnigdhaṃ dvirmadhyaṃ śodhanaṃ param
- 13
त्रिश्चतुर्वा मृदौ तत्र द्रव्याण्यगुरु गुग्गुलु
मुस्तस्थौणेयशैलेयनलदोशीरवालकम्
triścaturvā mṛdau tatra dravyāṇyaguru guggulu
mustasthauṇeyaśaileyanaladośīravālakam
- 14
वराङ्गकौन्तीमधुकबिल्वमज्जैलवालुकम्
श्रीवेष्टकं सर्जरसो ध्यामकं मदनं प्लवम्
varāṅgakauntīmadhukabilvamajjailavālukam
śrīveṣṭakaṃ sarjaraso dhyāmakaṃ madanaṃ plavam
- 15
शल्लकी कुङ्कुमं माषा यवाः कुन्दुरुकस्तिलाः
स्नेहः फलानां साराणां मेदो मज्जा वसा घृतम्
śallakī kuṅkumaṃ māṣā yavāḥ kundurukastilāḥ
snehaḥ phalānāṃ sārāṇāṃ medo majjā vasā ghṛtam
- 16
शमने शल्लकी लाक्षा पृथ्वीका कमलोत्पलम्
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षलोध्रत्वचः सिता
śamane śallakī lākṣā pṛthvīkā kamalotpalam
nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣalodhratvacaḥ sitā
- 17
यष्टीमधु सुवर्णत्वक्पद्मकं रक्तयष्टिका
गन्धाश्चाकुष्ठतगरास्तीक्ष्णे ज्योतिष्मती निशा
yaṣṭīmadhu suvarṇatvakpadmakaṃ raktayaṣṭikā
gandhāścākuṣṭhatagarāstīkṣṇe jyotiṣmatī niśā
- 18
दशमूलमनोह्वालं लाक्षा श्वेता फलत्रयम्
गन्धद्रव्याणि तीक्ष्णानि गणो मूर्धविरेचनः
daśamūlamanohvālaṃ lākṣā śvetā phalatrayam
gandhadravyāṇi tīkṣṇāni gaṇo mūrdhavirecanaḥ
- 19
जले स्थिताम् अहोरात्रम् इषीकां द्वादशाङ्गुलाम्
पिष्टैर्धूमौषधैर् एवं पञ्चकृत्वः प्रलेपयेत्
jale sthitām ahorātram iṣīkāṃ dvādaśāṅgulām
piṣṭairdhūmauṣadhair evaṃ pañcakṛtvaḥ pralepayet
- 20
वर्तिर् अङ्गुष्ठकस्थूला यवमध्या यथा भवेत्
छायाशुष्कां विगर्भां तां स्नेहाभ्यक्तां यथायथम्
vartir aṅguṣṭhakasthūlā yavamadhyā yathā bhavet
chāyāśuṣkāṃ vigarbhāṃ tāṃ snehābhyaktāṃ yathāyatham
- 21
धूमनेत्रार्पितां पातुम् अग्निप्लुष्टां प्रयोजयेत्
शरावसम्पुटच्छिद्रे नाडीं न्यस्य दशाङ्गुलाम्
dhūmanetrārpitāṃ pātum agnipluṣṭāṃ prayojayet
śarāvasampuṭacchidre nāḍīṃ nyasya daśāṅgulām
- 22
कासः श्वासः पीनसो विस्वरत्वं पूतिर्गन्धः पाण्डुता केशदोषः
कर्णास्याक्षिस्रावकण्ड्वर्तिजाड्यं तन्द्रा हिध्मा धूमपं न स्पृशन्ति
kāsaḥ śvāsaḥ pīnaso visvaratvaṃ pūtirgandhaḥ pāṇḍutā keśadoṣaḥ
karṇāsyākṣisrāvakaṇḍvartijāḍyaṃ tandrā hidhmā dhūmapaṃ na spṛśanti

